Beynəlxalq Enerji Agentliyi: Yaxın Şərq münaqişəsi qlobal enerji sektorunda uzunmüddətli izlər buraxacaq
Bakı, 23 iyun, AZƏRTAC
Hörmüz boğazının açılması uğurla davam etsə belə, Yaxın Şərq münaqişəsi qlobal enerji sektorunda uzunmüddətli izlər buraxacaq.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) məlumatında deyilir.
Məlumata görə, çevik təchizat reaksiyası Hörmüz boğazının faktiki bağlanması ilə mübarizə aparan Körfəz istehsalçıları ilə məhdudlaşmayıb. Böhran qlobal neft ticarət axınlarında əsas dəyişikliklərə, o cümlədən Yaxın Şərq xaricindəki istehsalçıların Atlantik hövzəsindən Asiya bazarlarına göndərilən tədarükündə əhəmiyyətli artımlara səbəb olub. Atlantik hövzəsi neft ixracındakı artım böhrana cavab olaraq bir sıra istehsalçıların daha yüksək hasilatı ilə dəstəklənir. Ən böyük qazanc ABŞ, Qazaxıstan, Braziliya və Venesuelada müşahidə olunub. ABŞ-dən beynəlxalq bazarlara neft tədarükündəki artımlar ən diqqətçəkən olub. Birləşmiş Ştatlarda ümumi xam neft və neft məhsulları ixracı may ayında rekord səviyyəyə - 13,1 milyon barelə çatıb ki, bu da əvvəlki ilin eyni ayı ilə müqayisədə təxminən dörddəbir artım deməkdir. Xam neft ixracı daha yüksək istehsal, eləcə də sənaye və dövlət ehtiyatlarının azalması ilə dəstəklənib və bu da qarışıqlıq şəraitində qlobal tədarük üçün əhəmiyyətli dəstək olub. Yaxın Şərq 2025-ci ildə beynəlxalq bazarlara aviasiya yanacağının ən böyük mənbəyi kimi qiymətləndirildi, buna görə də fevral ayının sonunda Hörmüz boğazının bağlanması qlobal reaktiv yanacaq tədarükünün əhəmiyyətli bir hissəsini bazardan çıxardı. İdxalçı ölkələrdə ən çox reaktiv yanacaq məhdudiyyəti Avropada müşahidə edildi. Çünki qitədə reaktiv yanacaq ən çox Yaxın Şərqdən tədarük olunur. Alternativ təchizatçılar bu boşluğu doldurmaq üçün tez bir zamanda hərəkətə keçdilər.
Bildirilir ki, ABŞ-dəki neft emalı zavodları böhrana cavab olaraq rekord miqdarda aviasiya yanacağı istehsal etdilər, Avropa reaktiv yanacağının istehsalı isə rekord həddə çatdı. Bu dəyişikliklər yay səyahət mövsümünün pik həddi ərəfəsində reaktiv yanacaq tədarükünün çatışmazlığı ilə bağlı narahatlıqları əhəmiyyətli dərəcədə azaltdı. Güclü neft emalı zavodlarının işləməsi və məhsuldarlığın reaktiv yanacaq istehsalını artırması ilə ABŞ 2025-ci ilin aprelində reaktiv yanacağın xalis idxalçısından 2026-cı ilin əvvəlində xalis ixracatçıya çevrildi. Qərbi Afrika reaktiv yanacaq ixracatı əvvəlki 3 aylıq orta göstərici ilə müqayisədə təxminən iki dəfə artdı - bu, əsasən Nigeriyanın “Dangote” neft emalı zavodundakı artımla əlaqədardır. Avropanın reaktiv yanacaq tələbatının yay mövsümündə gündə 1,8 milyon barel olan pik həddə çatdığını və hətta son həftələrdəki mövsümi tendensiyaya uyğun olaraq aprel və may aylarının aşağı səviyyələrindən idxalın artmasına baxmayaraq, həddindən artıq sıx bazar şərtlərinin yaranmasının qarşısını almaq üçün Avropa neft emalı zavodlarından reaktiv yanacaq istehsalının artması yaxın aylarda da davam etdirilməlidir. Görülən tədbirlər tarixdəki ən böyük təchizat fasiləsini azaltmaq üçün beynəlxalq neft bazarlarına vacib əlavə məhsul təminatına səbəb oldu. İstehsalçılar və bir çox digər bazar iştirakçıları, çox vaxt fövqəladə dərəcədə çətin şəraitdə, diqqətəlayiq çeviklik və ixtiraçılıq nümayiş etdirdilər. Bu, son iyirmi ildə bir sıra böhranlara və həddindən artıq bazar qarışıqlıqlarına tab gətirən qlobal neft sənayesinin dayanıqlığına və bacarıqlılığına sübutdur. Eyni zamanda, qlobal neft ehtiyatları, yay tələbatının pik mövsümündən bir az əvvəl rekord sürətlə tükənir. Təklif artımı üçün mövcud vasitələr də azalıb. Bazarlar Hörmüz boğazının tam açılması olmadan iyul və avqust aylarında “qırmızı zona”ya daxil olmaq riski ilə üzləşmişlər. Bu kontekstdə, ötən həftə ABŞ və İran arasında imzalanan yeni saziş neft bazarları üçün kritik bir məqama təsadüf edir. Vəziyyət yenə də çox gözlənilməz olaraq qalır, bazarın əsas hissələrində böyük gərginliklər və sülh danışıqlarının necə gedəcəyi ilə bağlı qeyri-müəyyənlik var. Son 4 ayın böhranı artıq dünya ölkələrini - istehsalçıları və istehlakçıları - enerji strategiyalarını və siyasətlərini yenidən nəzərdən keçirməyə sövq edir. Şirkətlər və hökumətlər investisiyalar, infrastruktur layihələri, ticarət tərəfdaşları, təchizat marşrutları, yanacaq və texnologiyalarla bağlı əsas qərarlar qəbul etməkdə çətinlik çəkir. Böhranın bazara təsirləri əhəmiyyətli və davamlı olacaq.
Bölmənin digər xəbərləri
