Bakı, 14 oktyabr, AZƏRTAC

İnsanların hər gün istifadə etdiyi elektrik enerjisindən süfrəmizə gələn ərzaqlara, mobil telefonlardan tikinti materiallarına, tibbi avadanlıqlardan rəqəmsal xidmətlərə qədər həyatımızın demək olar ki, bütün sahələrində standartların rolu var. Çox vaxt fərqinə varmasaq da, gündəlik həyatımızın təhlükəsiz, rahat və etibarlı olması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyan standartlar müasir dünyanın görünməyən dayaqlarından biridir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, hər il oktyabrın 14-də qeyd olunan Ümumdünya Standartlaşdırma Günü məhz bu əhəmiyyətə diqqət çəkmək, beynəlxalq əməkdaşlığın və vahid texniki tələblərin cəmiyyətin inkişafındakı rolunu vurğulamaq məqsədi daşıyır. Bu əlamətdar gün Beynəlxalq Standartlaşdırma Təşkilatı (ISO), Beynəlxalq Elektrotexniki Komissiya (IEC) və Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının (ITU) birgə təşəbbüsü ilə qeyd edilir.

Standartlar gündəlik həyatımızda nəyi dəyişir?

Təsəvvür edək ki, müxtəlif ölkələrdə istehsal olunan elektrik cihazlarının hər biri fərqli təhlükəsizlik tələbləri ilə hazırlanır, məhsulların keyfiyyəti müxtəlif meyarlarla qiymətləndirilir, ölçü vahidləri və texniki göstəricilər arasında uyğunluq təmin olunmur. Belə bir şəraitdə beynəlxalq ticarət, istehsal prosesləri və gündəlik həyat xeyli mürəkkəbləşərdi.

Standartlaşdırma məhz bu fərqləri aradan qaldırmağa, məhsul və xidmətlərə dair ortaq tələblər formalaşdırmağa kömək edir. O, istehsalçı ilə istehlakçı, müəssisə ilə tərəfdaş, eləcə də müxtəlif ölkələrin iqtisadi sistemləri arasında etimad yaradan mühüm mexanizmdir.

Standartlar keyfiyyətin yüksəldilməsi ilə yanaşı, insan sağlamlığının və ətraf mühitin qorunmasına, istehsal proseslərində itkilərin azaldılmasına, resurslardan səmərəli istifadəyə və yeni texnologiyaların tətbiqinə də şərait yaradır.

Başqa sözlə, standartlaşdırma yalnız texniki sənədlərin hazırlanması deyil, həm də təhlükəsizliyin, etibarlılığın və davamlı inkişafın təmin edilməsinə xidmət edən sistemli fəaliyyətdir.

Rəqəmsal dövrdə standartlaşdırmanın yeni üfüqləri

Texnologiyaların sürətlə dəyişdiyi müasir dövrdə standartlaşdırmanın əhatə dairəsi də genişlənir. Süni intellekt, kibertəhlükəsizlik, məlumatların mühafizəsi, avtomatlaşdırılmış istehsal, “ağıllı şəhər”lər və rəqəmsal xidmətlər yeni yanaşmaların formalaşdırılmasını zəruri edir.

Bu sahələrdə standartların tətbiqi texnologiyaların təhlükəsiz və məsuliyyətli istifadəsinə, müxtəlif sistemlərin bir-biri ilə uyğun işləməsinə, risklərin idarə edilməsinə və innovasiyaların daha geniş miqyasda tətbiqinə dəstək verir.

Bununla yanaşı, standartlaşdırma dəyişən texnoloji mühitə uyğunlaşmalıdır. Çünki dünənin tələbləri sabahın risklərini və imkanlarını hər zaman əhatə etmir. Buna görə də beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi, mütəxəssislərin bilik və bacarıqlarının artırılması, dövlət və özəl sektor arasında əməkdaşlıq standartlaşdırmanın gələcək inkişafı üçün mühüm şərtlərdir.

Azərbaycanda standartlaşdırma: keyfiyyət və rəqabət qabiliyyətinə doğru

Azərbaycanda standartlaşdırma sahəsinin inkişafı məhsul və xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsi, istehlakçıların maraqlarının qorunması, yerli istehsalın rəqabət qabiliyyətinin artırılması və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Ölkəmizdə bu sahədə fəaliyyət göstərən Azərbaycan Standartlaşdırma İnstitutu (AZSTAND) dövlət standartlarının hazırlanması və nəşri, milli standartlaşdırma sisteminin inkişafı, beynəlxalq və regional standartların yayılması, eləcə də aidiyyəti qurumlarla əməkdaşlığın təşkili istiqamətində fəaliyyət göstərir.

Standartlaşdırma üzrə normativ sənədlərin əlçatanlığı, texniki komitələrin fəaliyyəti və beynəlxalq standartlaşdırma təşkilatları ilə əməkdaşlıq milli sistemin müasir tələblərə uyğun inkişafına xidmət edir.

Xüsusilə ixracyönümlü istehsal üçün beynəlxalq standartların əhəmiyyəti böyükdür. Məhsulun keyfiyyəti ilə yanaşı, istehsal proseslərinin idarə olunması, əmək təhlükəsizliyi, ətraf mühitin qorunması və enerji səmərəliliyi üzrə tələblərə uyğunluq müəssisələrin beynəlxalq bazarlarda etibarlı tərəfdaş kimi tanınmasına kömək edir.

Bu baxımdan standartlaşdırma yalnız istehsalçıların deyil, həm də istehlakçıların, sahibkarların və bütövlükdə iqtisadiyyatın maraqlarına xidmət edən mühüm vasitədir.

2026-cı ildə diqqət mərkəzində təmiz və əlçatan enerji

2026-cı il üzrə Ümumdünya Standartlaşdırma Günü daha yaxşı dünya naminə ortaq baxış ideyasını önə çəkir və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərindən biri olan 7-ci məqsədə – hamı üçün əlçatan, etibarlı, dayanıqlı və müasir enerji təminatına diqqət yönəldir.

Enerji təhlükəsizliyi, bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı və enerji resurslarından səmərəli istifadə qlobal miqyasda aktuallığını qoruyan məsələlərdəndir. Bu istiqamətdə standartlar enerji sistemlərinin təhlükəsizliyinin təmin olunmasına, avadanlıqların etibarlılığının artırılmasına, texnologiyaların uyğunlaşdırılmasına və enerji itkilərinin azaldılmasına kömək edir.

Günəş və külək enerjisi sistemlərindən elektrik şəbəkələrinə, enerji saxlama texnologiyalarından binalarda enerji səmərəliliyinə qədər müxtəlif sahələrdə vahid texniki yanaşmaların tətbiqi dayanıqlı enerji infrastrukturunun formalaşmasında mühüm rol oynayır.

Azərbaycanın enerji potensialı və yaşıl enerji istiqamətində həyata keçirilən təşəbbüslər fonunda bu sahədə beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi, müasir standartların tətbiqi və mütəxəssislərin hazırlanması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Standartlaşdırma gələcəyə qoyulan sərmayədir

Qloballaşan dünyada ölkələrin və müəssisələrin uğuru yalnız istehsal həcmi və iqtisadi göstəricilərlə ölçülmür. Keyfiyyət, təhlükəsizlik, etibarlılıq, innovasiya və ətraf mühitə məsuliyyətli münasibət də dayanıqlı inkişafın əsas meyarlarına çevrilib.

Bu meyarların təmin olunmasında standartlaşdırma mühüm rol oynayır. O, müxtəlif ölkələrin və iqtisadi subyektlərin ortaq qaydalar əsasında fəaliyyət göstərməsinə, bilik və təcrübə mübadiləsinin genişlənməsinə, yeni texnologiyaların tətbiqinə və istehlakçı etimadının möhkəmlənməsinə imkan yaradır.

Ümumdünya Standartlaşdırma Günü bir daha xatırladır ki, standartlar yalnız sənədlərdə əks olunan texniki tələblər deyil. Onlar daha təhlükəsiz məhsulların, etibarlı xidmətlərin, rəqabətqabiliyyətli iqtisadiyyatın və dayanıqlı gələcəyin formalaşmasına xidmət edən ortaq dəyərlər sistemidir.

Standartlara əsaslanan inkişaf keyfiyyətə verilən önəmin, gələcəyə məsuliyyətli yanaşmanın və daha etibarlı dünya qurmaq istəyinin ifadəsidir.