Bakı, 22 aprel, AZƏRTAC

Bəzən bir ideya nəinki qavrayışı dəyişdirə bilər, həm də millətə, sözün əsl mənasında, toxunmağı arzu etdiyi rəmzi hədiyyə edə bilər. İncəsənət, vətənpərvərlik və canlı yaddaşın birləşdiyi unikal layihə beləcə yarandı.

Həmsöhbətimiz, ABAD layihəsinin iştirakçısı Arif Kazımov Azərbaycanın qeyri-adi xəritələrini hazırlayıb ki, burada hər bir rayon həmin ərazilərdən toplanan torpaqla təmsil olunur. O, qardaşı və dostları ilə birlikdə ölkəni gəzərək xəritəyə həyat vermək üçün diqqətlə torpaq parçalarını seçib. Bu xəritələrdəki həmin ərazilər, vaxtilə işğal altında olan torpaqlar da Azərbaycanın hər yerindən götürülən qarışıqla doldurulub. Ustad bu yolla onları birlik, ümid və qayıdışa sonsuz inam rəmzinə çevirib.

Beləcə, əvvəllər mövcud olmayan, nəinki görülə, həm də əl və ürəklə hiss edilə bilən bir xəritə ərsəyə gəldi. Bu, təkcə suvenir və ya daxili bəzək deyil, eyni zamanda, Vətənin torpaqdan toxunmuş canlı rəmzi, sevgisi, dərin mənasıdır.

Vətənpərvərlik sənətlə iç-içə olanda, meydana gələn təkcə məhsul deyil, həm də simvollar olur.

— Arif, Azərbaycanın xəritəsini belə qeyri-adi və maraqlı üslubda təqdim etmək ideyası necə yaranıb?

— Bilirsən, mən çox vaxt gecələr yatmıram və ən parlaq, ən ruhlandırıcı fikirlər elə sükut saatlarında gəlir. Gecə ətrafdakı hər şeyin donduğu, insanın öz düşüncələri ilə baş-başa qaldığı vaxtdır. Mənə elə gəlir ki, hər birimiz özümüzü bu sükutda taparaq mühüm, dərin bir mövzu haqqında düşünürük. Belə məqamlarda xüsusi bir məhsul, heç vaxt mövcud olmayan və insanların qəlbinə xitab edən nə isə yaratmaq istəyirsən.

Həmin gün məndə birdən-birə böyük maraq oyadan, ruhumda rezonans doğuran, insanların daxili tələbatları ilə üst-üstə düşən bir layihəni həyata keçirmək istəyi yarandı. Fikirləşdim: niyə ölkəmizi yeni tərzdə əks etdirəcək və hər bir rayonun öz torpağı ilə təmsil olunduğu xəritə yaratmayaq?

Bu fikir beynimdə formalaşdıqdan sonra dərhal anladım ki, mən layihənin o qədər xüsusi olmasını istəyirəm ki, onu görən hər kəs bu xəritənin öz evində və ya ofisində olmasını istəsin. O, həmçinin qürur, aidiyyət, istilik hissi doğursun. Hamımız fərqliyik, hər birimizin öz baxışı var, amma bizi bir şey birləşdirir - biz azərbaycanlıyıq və hər birimizdə Vətən sevgisi yaşayır. İnanıram ki, bu xəritə insanlarda parlaq hisslər oyada, onlara öz köklərini, doğma yurdlarını xatırlada bilər. Həm də vacib olan odur ki, ölkənin hansı bölgəsindən olmasından asılı olmayaraq, o, hamı üçün anlaşılan və yaxın olsun.

Bu layihənin ideyası məndə ilk dəfə 28 yaşım olanda yarandı. Maariflənmə anından mücəssəmə məqamına qədər təxminən üç il keçdi. Mənim bir qaydam var: ideyan varsa, onu həyata keçirmək lazımdır. Hətta ağlıma gələn hər şeyi yazdığım xüsusi dəftər də açdım. Zaman-zaman qeydləri nəzərdən keçirirəm, ən vacib və mükəmməl hesab etdiyim ideyaları addım-addım həyata keçirməyə başlayıram.

— İlk işinizi yaradanda hansı çətinliklərlə qarşılaşdınız?

— Təbii ki, çətinliklər də olub, həm də çoxlu sayda problemlərlə qarşılaşmışam. Əvvəla, qeyd etmək istərdim ki, ideyanın yaranması layihənin artıq mövcudluğu və həyata keçirilməyə hazır olması demək deyil. Son nəticənin necə olacağı fikri ilə o qədər məşğul idim ki, uzun müddət bunu etməyə başlamadım. Ağlımda davamlı olaraq bunun üzərindən keçirdim: hər şeyi necə həyata keçirmək olar, nəticə nə ola bilər, heç olmasa təxmini bir mənzərəni təsəvvür etməyə çalışırdım.

Yaxınlarım, dostlarım və ailəm köməyimə gəldi. Birlikdə beyin fırtınası sessiyaları keçirdik. Məsələn, artıq gördüyünüz kimi, xəritənin üst təbəqəsi qızılı rənglə örtülüb. Sadəcə hazır qızıl materialı işləsəydik, o, asanlıqla cızılıb estetik görünüşünü itirərdi. Beləliklə, ilk mərhələdə fərqli bir materialdan istifadə etdik, sonra onu şüşə ilə əvəzlədik. Məhsulu son vəziyyətinə gətirmək çox vaxt apardı.

Belə bir xəritə əvvəllər heç yaradılmayıb və ona görə də sadəcə nəyisə əsas götürüb köçürmək mümkün deyildi. Hər şeyi sıfırdan icad etmək lazım idi: xəritəni necə davamlı etmək, əlinizdə dağılmamaq və eyni zamanda təsirli görünmək. Bu, bizim üçün birinci və ən vacib problem idi.

Bölgələrdən torpaq nümunələri toplamağa başlamazdan əvvəl biz ideyanı fərqli torpaq növündə sınaqdan keçirmək qərarına gəldik, yəni, prototip yaratmaq istədik. Son məhsulun prinsipcə necə görünəcəyini və iş axınının necə qurulacağını başa düşmək lazım idi.

Düzünü desəm, ilk nüsxələrdən razı qalmadıq – bu, əsas çətinliklərdən biri idi. Sonradan lazerlə kəsmə edə biləcəyimiz bir emalatxana tapmağa nail olduq. Bu işdə mənə bir dostum kömək etdi. Biz lazer kəsməni sınaqdan keçirdik və nəticəni çox bəyəndik. Sonra nəhayət ki, qərara gəldik: bəli, layihə məhz belə həyata keçirilə bilər.

Bunun ardından növbəti mərhələlər gəldi: şüşə, çərçivə, qablaşdırma. Hər addım işlənməli idi. Bu, artıq qarşınızda son məqsədi gördüyünüz və ideyanın dəyərli olduğunu hiss etdiyiniz məqamdır. Amma bu məqsədə gedən yolda sizdən başqa heç kim getmir. Həm də bu yolda həmişə hər kəsin görə bilmədiyi tələlər olur.

Dostlarım hər addımımda, xüsusilə torpaq yığarkən və emalatxanalar axtararkən mənə dəstək oldular. Biz münasib yer tapdıq və o vaxtdan onunla əməkdaşlıq edirik. Torpağın yığılması özü çətin deyildi, sadəcə çox vaxt aparırdı. Hər birimizin öz işimiz var idi, amma torpaq nümunələrini bir yerə toplamaq və xəritəni addım-addım canlandırmaq üçün istirahət günlərini qurban verirdik.

— Xəritələrin hazırlanması prosesi necə gedir? Nə qədər vaxt aparır? Hər bir çərçivə unikaldır və ya standart dizaynınız var?

— Əvvəlcə sizə xəritələrin istehsalına haradan başladığımızı söyləyəcəyəm. Birincisi, evimizdə. Sonra qardaşımın restoranına, daha sonra isə bir dostumun evinə köçdük. Bir müddət sonra ayrı bir yer icarəyə götürdük və orada işləməyə davam etdik.

Torpağın yerində tutması üçün yapışqandan istifadə olunur və bütün işlər tamamilə əl ilə aparılır. Hazırlıq əvvəlcədən görülür, sonra torpaq qat-qat ona tətbiq olunur.

Yığılan torpağı əvvəlcədən qurudur və sonra homojen bir incə fraksiya əldə etmək üçün xüsusi avadanlıqla hərtərəfli üyüdürük, toz deyil, çox incə toxuma şəklində olur. Müxtəlif bölgələrdən olan torpaq fərqlidir, bəzən çınqıllar və ya digər çirkləri ehtiva edir, ona görə də onu süzmək lazımdır.

Hazır olduqdan sonra yapışqandan istifadə edərək, torpağı diqqətlə xəritənin müvafiq sahələrinə əl ilə yerləşdiririk.

Ən çox vaxt hazırlıq mərhələlərinə sərf olunur: uyğun bir baza seçmək, forma, ölçü və detalları kəsmək lazımdır. Məsələn, xəritədə rayonların adlarının dəqiq göstərilməsi vacibdir. Hər bir sahənin harada olduğunu bilsək də, dəqiqlik vacibdir. Bütün bunlar da vaxt tələb edir.

Beləliklə, orta hesabla bir xəritə hazırlamaq çox vaxt tələb edir, xüsusən də ən çox əmək tələb edən mərhələdən - sahələrin torpaqla doldurulmasından danışırıq. Ancaq yalnız bunu etsəniz və başqa şeylərə diqqət yetirməsəniz, bir gündə təxminən beş xəritə hazırlaya bilərsiniz.

Atelyedə bir xəritə üçün dörd əsas təbəqə hazırlanır: birincisi, xəritənin konturlarının əlavə olunduğu bir platformadır, sonra onun üzərindəki yerə girintilər yaranır. Bu sahələri doldurduqdan sonra üst dekorativ təbəqəni qızılı rəngdə tətbiq edirik. Ancaq bu təbəqə dərhal yapışdırılmır: hər bir bölmə mərhələlərlə əhatə olunur. Sonra torpağın tutulması və çökməməsi üçün əlavə olaraq xüsusi kimyəvi tərkiblə müalicə olunur. Yapışqandan istifadə olunsa da, nəticənin yüksəkkeyfiyyətli və etibarlı olmasını təmin etmək üçün hər şeyi yenidən təmizləmək lazımdır.

Xəritənin üstünə qızıl bir platforma qoyulur, o, çox diqqətlə işlənməlidir, ehtiyatsızlıqla idarə olunarsa, asanlıqla cızıla bilər ki, bu da görünüşü korlayır.

İndi layihəmi dostum Nurlan idarə edir - xaricdə yaşadığım üçün bütün səlahiyyətləri ona vermişəm.

Dizayna gəlincə, standart modelimiz var, lakin istədiyiniz kimi ölçü və formada dəyişə bilərik. Əgər daha böyük xəritə düzəltmək lazımdırsa, biz bunu edəcəyik; kiçiltmək lazımdırsa, bu da problem deyil. Biz ideal hesab etdiyimiz formata sadiq qalırıq, lakin çeviklik bizim üçün vacib elementdir. Həm də son nəticənin möhkəm görünməsinə çalışırıq.

— Qarabağ ərazilərinin simvolik olaraq bütün rayonlardan gələn torpaq qarışığı ilə əvəzlənməsi xüsusi mesaj verir. Bu ideyanı həyata keçirərkən hansı hissləri yaşadınız?

— Bu barədə uzun müddət düşündük. Əvvəlcə bu sahələrlə nə edəcəyimiz barədə dəqiq bir fikrimiz yox idi. Onları boş buraxmaq istəmədik, çünki qəribə görünə və əsas mesaj itirilə bilərdi. Təbii ki, məkanı boş qoyub sonra ona qayıtmaq olardı, amma bu, vizual olaraq yersiz görünərdi.

Bu ərazilərin qırmızı rəngə boyanması təklifləri var idi, amma sonra ağlıma gəldi: niyə Azərbaycanın bütün rayonlarının torpağını qarışdırmayaq və beləliklə bu yerləri doldurmayaq? Axı, artıq bütün lazımi materiallar əlimizdə idi. Məhz bunu etmək qərarına gəldik - hər sahədən bir az götürdük və ümumi bir kompozisiya yaratdıq. Bununla da biz bu əraziləri boş qoymadıq, eyni zamanda, dərin simvolizm yaratdıq.

Bu xüsusi ideya niyə yarandı? Axı uşaqlıqdan bizə öyrədilib ki, Şuşanın harada və nə vaxt işğal edildiyini, Xocalı faciəsinin harada baş verdiyini bilməliyik. Bizə həmişə deyirdilər: siz tarixi, xroniki hadisələri, bu torpağı kimin işğal etdiyini bilməlisiniz. Amma mən diqqəti faciə anından torpaqların azad olunması anına çevirmək istədim. Uşaqlıqdan hamımız bu günü arzulamışıq və mütləq onun gələcəyinə inanmışıq.

Bu simvolizm həmin torpaqların bizə məxsusluğunu və ümumi bir bütövün ayrılmaz hissəsi olduğunu vurğulamağa imkan verdi. Düşünürəm ki, bu yolla biz də bəzən yaranan parçalanmanı, qarşı fikirləri aradan qaldırmış olduq.

Biz bu layihəyə başlayanda, təxminən 2017-ci il idi və 3 ildən sonra həmin torpaqların geri qaytarılacağı barədə heç bir fikir yox idi. Həmin tarixi gün gələndə isə hisslər, təbii ki, çox güclü idi. Amma düzünü desəm, bəzən xoşbəxt olmaq hətta utancvericidir. Hələ də canını fəda edənləri düşünürəm... Sevinəndə isə elə hiss edirəm ki, buna tam haqqım yoxdur.

— İş prosesində hansı unudulmaz anlar yaşadınız? Sizi xüsusilə heyran edən və ya ilham verən bölgə olubmu?

— Bu xəritənin yaradılmasının təməlində duran bütün ideologiyanın bir məqsədi olub: Azərbaycanın gözəlliyinə nə qədər heyran olduğumu göstərmək. Məni ölkənin özündən - onun rəngarəngliyi, hər bir regionun unikallığından ilham aldım. Vətənimizin hər bir guşəsi özünəməxsus şəkildə gözəldir və mən ürəkdən inanıram ki, onların hamısı görülməyə və qiymətləndirilməyə layiqdir, çünki hər guşənin özünəməxsus gözəlliyi var.

— ABAD ilə əməkdaşlığa başlamaq qərarına necə gəldiniz? Bu layihə sizin üçün hansı imkanları açdı?

— Bir dostum mənə insanlara kiçik bizneslərini inkişaf etdirməyə kömək edən ABAD layihəsini tövsiyə etdi. Satış prosesini necə təşkil edəcəyim barədə heç bir fikrim yox idi, haradan başlayacağımı bilmirdim. ABAD bütün bu aspektləri - bank hesabının açılmasından tutmuş vergi və hüquqi prosedurlara qədər dəstəyi öz üzərinə götürdü. Layihəni düzgün təqdim və tərtib etmək, müəllif hüquqlarını qorumaq vacib idi. ABAD bütün bu fəaliyyəti daha da qanuniləşdirdi, strukturlaşdırdı və bir prosesi qurdu. Üstəlik, insanların artıq bu quruma inamı var.

Bəzən hətta yaxınlarım da məndən soruşur: “Doğrudan da bu torpağı özünüz toplayırsınız?”. Mən gülərək cavab verirəm: “Bəli! Niyə mənə inanmırsan? Sonra “Instagram” səhifəsi açıb torpaq yığdığımız yerlərdən fotolar yerləşdirməyə başladıq. Mən başa düşdüm ki, hər bir insan ayrı-ayrı məsələlərə öz qavrayış prizmasından baxır. Biz özümüzə inanırıq və ona görə də hər zaman bunun başqalarının gözündə necə göründüyünü başa düşmürəm. Bəlkə də onların yerində olsaydım, mən də inanmazdım.

ABAD işimizi qanuniləşdirdi və məhsullarımızı öz mağazalarında yerləşdirdi. Üstəlik, xəritə Prezidentimizə, daha sonra Türkiyə Prezidentinə təqdim olundu, o da Bayraktara təhvil verilərək səfirliklərə göndərdi. Bu, inanılmaz bir qürur mənbəyidir. ABAD layihəmizi daha da cəlbedici etdi və işimizi xeyli asanlaşdırdı.

— Sizcə, insanlar əsərinizi yalnız yadigar kimi qiymətləndirir, yoxsa onun dərinliyini və rəmziliyini hiss edirlər?

— İnanıram ki, əgər insan bu xəritənin tam dərinliyini hiss etmirsə, onu ümumiyyətlə almaması daha yaxşıdır. Çox istərdim ki, belə bir xəritəni həqiqətən layiq olan biri alsın. Çünki elə insanlar var ki, onu alıb bir küncə atacaqlar və mən bunu qətiyyən istəmirəm.

Dərinliyi hiss etmək üçün çox incə bir insan olmaq lazım deyil. Qəlbinizdə Vətənə məhəbbət, vətənpərvərlik hissinin olması kifayətdir. Belə olan halda bu xəritənin sizə nə demək istədiyini intuitiv şəkildə anlayırsınız. Mənim üçün onun əsas, ən dərin mənası, yəqin ki, bütövlükdür.

Arifin iş prosesini müşahidə edirdim, onun hərəkətlərində az qala ritual xarakterli bir nüans var idi: dəqiqlik, qayğı, torpağın hər hissəciyinə hörmət gördüm. Sonra birdən təklif etdi: “Bunu özünüz sınamaq istəyirsiniz?” İndi də onun elədikləri mənim qeyri-müəyyən, ürkək, lakin maraq və qorxu ilə dolu hərəkətimlə əvəz olundu. Onlar tərəddüdlü idi, sanki vacib bir məqamda səhv etməkdən qorxurdum. Ancaq bu prosesi daha çox araşdırdıqca, içimdə xüsusi bir oyanış hiss etdim. Yalnız yaradıcı ilham deyil, heyrətamiz iştirak hissi. Düzgün - mükəmməl deyil, səmimi olaraq başa düşməyə başladım. Hər fırça vuruşu, təmələ basılan hər torpaq dənəsi xəritəni canlandırdı və ötüb keçən hər bir an mənimlə bu əsər arasında xüsusi bir əlaqənin yarandığını hiss etdim.