Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

CƏMİYYƏT

Azərbaycanın Ermənistandakı mədəni-irs nümunələri: Aşağı Talin qalası

Azərbaycanın Ermənistandakı mədəni-irs nümunələri: Aşağı Talin qalası

Bakı, 21 fevral, AZƏRTAC

Aşağı Talin qalası Qərbi Azərbaycanın Araqatsion bölgəsində Daştadem kəndinin (Aşağı Talin) cənub tərəfində yerləşir. Memarlıq baxımından Qala onu əhatə edən bürclərlə möhkəmləndirilmiş mühafizə divarından, yaşayış evlərindən, inzibati binalardan, məscid və digər qurğulardan, gizli yeraltı keçiddən, su anbarlarından və digər tikililərdən ibarət olub.

Qalanın qədim istehkam quruluşu, sonrakı əsrlərdə mühafizə divarları bürclərlə möhkəmləndirilib, daha sonrakı tarixi dövrlərdə isə qalanın ərazisi ikiqat qala divarı ilə əhatə olunub. Qala X-XII əsrlərdə oğuz-türk təməli üzərində Səlcuqlar tərəfindən tikildiyi ehtimal edilir. Bunu qalanın memarlıq quruluşu, divarlar üzərində qismən salamat qalmış bir divar yazısı da sübut edir.

Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix və Etnologiya İnstitutunun əməkdaşı Faiq İsmayılov deyib.

O bildirib ki, qalanın mühafizə divarları kobud yonulmamış daşlarla, əsasən əhəng məhlulu ilə hörülüb. Qüllələri olan divarlar kifayət qədər hündür və əzəmətli görkəmə malikdir. Plana görə qala divarları türk-oğuz simvolu olan səkkizbucaqlı ulduza bənzədilib. Bu formalı qalalara Azərbaycan ərazilərində çox nadir hallarda rast gəlinir.

Qala divarlarınin küncləri hündür qüllələrlə əhatələnib. Yeddi qüllə düzbucaqlı formada yeddi üzlü və əsas tağlı giriş qapısının açıldığı yerdə tikilən səkkizinci qüllə isə dairəvi planda tikilib. Qala divarlarının bütün çevrəsi boyunca ensiz dar pəncərələr açılır. Qala divarının sonuncu bürcün cənub-qərb tərəfində o qədər də işlək olmayan kiçik giriş qapısı da vardır. Qüllələrin zirzəmiləri bir qayda olaraq döyüş sursatı saxlanılan anbar kimi istifadə olunurmuş.

Ehtimal olunan mühasirəni yarmaq üçün, Qalanın mərkəzindən başlanan və cənub-qərb qala divarının orta hissəsindən keçərək qalanın qərbində yerləşən dərəyə çıxan gizli yol olub. Bu yolun XI-XIII əsrlərə aid olduğu ehtimal olunur. Gizli yol böyük bazalt plitələrlə tikilmiş, plitələrin üzəri kiçik daşlarla bağlanıb.

F.İsmayılov, həmçinin diqqətə çatdırıb ki, qalanın, bürcləri üçmərtəbəli dairəvi formada, qırmızımtıl təmiz yonulmuş və cilalanmış tuf daşlarla inşa edilib. Qala daxilindəki bütün binalar bir qayda olaraq düzbucaqlı formada tavanı tağla tikilib. Binaların daxili divarları suvaqlı, döşəmələrinə daş plitələr döşənib. Binaların içərisi tavanda açılmış yarıqlarla işıqlandırılırdı. Qala divarının cənub-qərb qülləsi üzərində qalanın 1174-cü ildə tikildiyi bildirilən ərəb qrafikası ilə yazılan bir yazı lövhəsi indiyədək qalmaqdadır. Daş lövhənin əksər yazılarının oxunmaz hala gətirilməsinə baxmayaraq, bu lövhənin varlığı qala haqqında erməni təbliğatının kökündən yalan və uydurma olduğunu sübut edən yeganə dəlildir.

Qalanın yaşayış evlərindən fərqli olaraq, qüllələrin içərisində pəncərələr olub. Qalanın cənub-qərb küncündə açılan qapı, qalanın yeganə giriş qapısıdır. 1583-cü ildə qalanın mühafizə divarları buradakı Osmanlı ordusunun komandanı tərəfindən yenidən bərpa edilərək möhkəmləndirilib. Bu məlumatı erməni mənbələri də təsdiq edirlər.

Qalanın strateji əhəmiyyətini nəzərə alan İrəvan xanı Hüseynqulu xan Sərdar 1812-ci ildə qala və onu əhatə edən mühafizə divarlarını yenidən quraraq daha güclü və keçilməz qala divarı ilə əhatə olunmasına nail olub və 20 hektar ərazini keçilməz qalaya çevirib.

Bildirilib ki, Hüseynqulu xan Sərdar Azərbaycan sərkərdəsi, siyasi xadim, İrəvan xanı. Qacarların Qovanlı tayfasına mənsub olmuşdur. Bəzən Qəzvini adından istifadə etməsinə görə onun Qəzvində doğulduğu ehtimal edilir. Atası Məhəmməd xan Qacar məşhur sərkərdə olub. Heç bir əsası olmayan bu məlumatın yalan və uydurma olduğu inkaredilməz faktdır. Məlumdur ki, XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın bu əraziləri ermənilərə 99 illiyə icarəyə verilib. Belə çıxır ki, o dövrdə qalada bərpa-quruculuq işləri aparılmış olsa belə, bu ermənilərin nəzarəti altında aparılmış olmalı idi. Ermənilər isə heç vaxt hansısa bir erməni kilsəsinin və ya kilsələrinin sökülməsinə icazə verməzdilər. Halbuki ermənilərin bu iddialarının yalan olduğunu öz tarixçiləri də etiraf edirlər. Erməni tarixçilərinin yazdıqlarına görə qalada ilk bərpa-təmir işləri XX əsrin əvvəllərində deyil, 1961-ci ildə aparılıb. Ümumilikdə qalanın ümumi tikintisində oğuz-türk elementlərindən istifadə edilməsi və qalanın Səlcuqlar tərəfindən tikilməsi bu abidənin ermənilərə heç bir aidiyyətinin olmadığını göstərir.

Tarixçi onu da bildirib ki, qalada ilk “bərpa” adı ilə təmir işləri 1961-ci ildə aparılıb. Qalanın divarlarında mövcud olan bədii daş nümunələri, onun haqqında yazılı mənbələr, eləcə də bəzi istehkamlar, məscid və qala kompleksinin tikilmə tarixi haqqında bütün məlumatlar, rəmzlər və digər memarlıq elementləri ermənilər tərəfindən “bərpa və quruculuq” işləri adı ilə aparılan təmir zamanı silinib, dağıdılıb və yox edilib. 1989-1990-cı illərdə qala divarının şimal hissəsində qazıntı işləri aparılıb, nəticədə qalada ermənilərə aid heç bir dəlil aşkarlanmayıb. Bunun davamı olaraq 2005-2007-ci illərdə Ermənistan hökumətinin dəvəti ilə əraziyə gələn, Milan Erməni Mədəniyyətinin Tədqiqat və Bərpa Mərkəzinin əməkdaşlarının iştirakı ilə qala divarının əsas tağlı girişinin daxili tərəfində qazıntılar aparılsa da, nəticəsiz oldu, erməni mədəni irsinə aid heç bir dəlil tapılmadı. 2011-2012-ci və 2015-ci illərdə qalanın qərb və cənub-qərb hissələrində Ermənistanın “Tarixi Ətraf Mühitin Mühafizəsi Xidməti və Tarix-Mədəniyyət Muzey-Qoruqları” adlı təşkilat tərəfindən yenə nəticəsiz qazıntı işləri aparıldı. Erməni mədəni-irsinə aid yenə də heç nə tapılmadı.

Bütün bu olanlardan sonra Ermənistan hökuməti tərəfindən 2015-ci ildə qalanın ərazisində olan “yad” tikililərin sökülməsi barədə qərar verildi. Bu qərardan sonra qala divarları, daxilindəki yaşayış evlərinin, inzibati binaların, istehkamların və digər memarlıq qurğularının qalıqları sökülərək yox edildi. Onların yerində qırmızı tuf daşlardan qalanın mənşəyinə uyğun olmayan binalar və erməni kilsəsi tikildi. Bundan sonra qala Ermənistanın mədəni-irs siyahısına salındı.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Premyer Liqa: "Neftçi" "Araz-Naxçıvan"ı məğlub edərək ikinci pilləyə yüksəlib

“Young Lions Azerbaijan 2024” müsabiqəsinin qalibləri mükafatlandırılıb

Şərq Ekspresi qatarları ilə Türkiyədə 3 ayda 35 mindən çox turist səyahət edib

Sidney şəhərindəki ticarət mərkəzinə bıçaqlı hücum nəticəsində 6 nəfər həyatını itirib

Quru Qoşunlarında birinci rübün yekunlarına dair iclas keçirilib

Həsirçi: Bu əl işlərinə maraq həddindən artıq azdır FOTO

ATƏT sədri: Tərəflər Dnestryanı problemin sülh yolu ilə həllində maraqlıdırlar

Kürdəmirdə yol qəzası ölümlə nəticələnib

Premyer Liqa: "Turan Tovuz" son dəqiqələrdə vurduğu qolla "Qəbələ"ni məğlub edib

Antalyada 23 saat davam edən təxliyə işləri başa çatıb

Filarmoniyada “Musiqi körpüsü” adlı konsert proqramı təqdim edilib

"Sabah" basketbol klubu ardıcıl ikinci dəfə müntəzəm mövsümün qalibi olub

FHN: “Maşın bazarı” adlanan ərazidə müxtəlif təyinatlı mağazalardan 4-ü yanıb

Üç xəzəryanı dövlətin sərhədçiləri Xəzərdə 60-dan çox brakonyer saxlayıblar

Tennis üzrə Azərbaycan birinciliyi başa çatıb

Britaniyanın enerji təhlükəsizliyi üzrə naziri istefa verib

Ərdoğan: Beynəlxalq müstəvidə əməkdaşlıq və koordinasiyaya ehtiyac var

Tbilisidə mitinq keçirilir

Türkiyədə dünyanın ən uzunmüddətli festivalına start verilib

Naməlum şəxs Sidneydəki ticarət mərkəzinin ziyarətçilərinə bıçaqla hücum edib, 5 nəfər ölüb VİDEO

Baş katib: İnanıram ki, yarımfinalda rəqib olan basketbolçuları keçərək, finala yüksələcəyik

Azərbaycan məktəbliləri Çində Beynəlxalq Mendeleyev Olimpiadasında iştirak edəcəklər

Kürdə batan altı yaşlı uşaq və atasının axtarışları davam edir VİDEO

“Maşın bazarı”nda mağazada baş vermiş yanğın söndürülüb YENİLƏNİB

Ceyhun Bayramov UNESCO-nun baş direktoru vəzifəsinə namizədə Azərbaycanın tövsiyələrini təqdim edib

Lisenziya turniri: Yarımfinala vəsiqə qazanan Azərbaycanın 3x3 basketbol millisi Niderlanda məğlub olub YENİLƏNİB

Gəncədə “Əsgərə məktub” layihəsi təşkil edilib

Şuşa Teatrında “Bəla” tamaşasının premyerası olacaq

Luis Alberto mövsümün sonunda Roma klubunu tərk edəcəyini açıqlayıb

Türkiyə qlobal nəqliyyat və logistika sektorunda 11-ci yerdədir

Gəncə Dövlət Filarmoniyasında "Xalqın mədəni sərvəti" adlı tədbir keçiriləcək

Premyer Liqa: “Araz-Naxçıvan” “Neftçi”yə, “Turan Tovuz” “Qəbələ”yə qarşı

Bakıda bağlı qapı arxasında köməksiz qalmış 3 və 5 yaşlı uşaqlar xilas edilib VİDEO

Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin baş komandanı: Şərq cəbhəsində vəziyyət daha da gərginləşib

Bu ilin üç ayında DSMF-nin gəlirləri 1 milyard 673 milyon manat olub

Sabah havanın temperaturu 25 dərəcəyədək yüksələcək

Gəncədə evdə yanğın olub, ölən var

Dubay Beynəlxalq Hava Limanı dünyanın ən bahalı aeroportu hesab olunub

Şərurda avtomobil aşıb, sürücü xəsarət alıb

MN: Hərbi qulluqçuların döyüş və mənəvi-psixoloji hazırlığı yüksək səviyyədədir

Bu gün Ümumdünya Rok-n-Roll Günüdür

Norveçin səhiyyə naziri plagiat qalmaqalından sonra istefa verir

Antalyada baş verən kanat xətti qəzası nəticəsində kabinələrdə qalanların təxliyəsi davam edir VİDEO

Azərbaycan neftinin qiyməti 94 dolları ötüb

Səbail rayonundakı kafedən içərisində pul, üzük olan çanta oğurlanıb

BMT-də Azərbaycanın təşəbbüsü ilə “VI Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu” üzrə birgə brifinq keçirilib

Milli Müdafiə Universitetinin Hərbi Kollecinə tələbə qəbulu davam edir

Dünya birjalarında neft bahalaşıb

Azərbaycanın bədii gimnastı beynəlxalq turnirdə qızıl medal qazanıb

“Neftçi” “Araz-Naxçıvan”la oyuna itkilərlə çıxacaq

DİN: Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 31 nəfər saxlanılıb

Azərbaycanın 3x3 basketbol millisi təsnifat turnirində növbəti oyununa çıxacaq

Fransa terrorçu simasını gizlədə bilmir - RƏY

Azərbaycan Ordusunun mövqeləri yenidən atəşə tutulub

Səbail rayonunda onsəkkizmərtəbəli yaşayış binasına bitişik konstruksiya yanıb VİDEO

Keniyada ən azı 13 nəfər daşqınların qurbanı olub, 15 min nəfər təxliyə edilib

ABŞ-ın Memfis şəhərində polis və şübhəli şəxsin ölümü ilə nəticələnən atışma baş verib

Aİ komitəsinin sədri: Regionda sülh üçün konkret addımların atılmasının vaxtıdır

Delfin Pronk: Minaların təmizlənməsində Avropa İttifaqı Azərbaycanın ən böyük dəstəkçisidir

Muzeylər şəhəri Şəki Ramazan bayramı günlərində daha da canlanıb VİDEO

Almaniyada terror təhlükəsi səviyyəsi yüksəlib

Çinin xarici ticarəti 5 faiz artıb

Avstriya da öz vətəndaşlarını İranı tərk etməyə çağırıb

İtaliyada su elektrik stansiyasındakı partlayışda ölənlərin sayı 7-yə çatıb

Böyük Britaniya və ABŞ metal ticarəti sahəsində Rusiyaya qarşı sanksiyaları genişləndirib

ABŞ Dövlət katibinin müavini Türkiyəyə səfər edəcək

“China Everbright Group”un sabiq rəhbəri mənimsəmə və rüşvət almaqda ittiham olunur

Bayden İranı İsrailə hücum etməməyə çağırıb

AFAD Antalyada baş verən kanat xətti qəzası ilə bağlı açıqlama verib

Kəlbəcərdə çayda batan Şirvan sakinin cəsədi dalğıclar tərəfindən çıxarılıb

Antalyada kanat qəzası olub, ölən və yaralananlar var

Gürcüstan parlamentinin sədri Qazaxıstan Prezidenti ilə Orta Dəhlizin perspektivlərini müzakirə edib

Naxçıvanda yol qəzası olub, xəsarət alanlar var

Lerikdə sel suları nəticəsində dağılan suötürücü borular bərpa olunub

Xalq rəssamı Qəyyur Yunusun “Sağ əlin sərvəti” adlı yubiley sərgisinin açılışı olub

Xaçmazda zəncirvari qəza olub, yaralananlar var VİDEO

Avropa birinciliyi: Azərbaycanın iki boksçusu finala vəsiqə qazanıb

Premyer Liqa: XXX turun açılış oyununda qalib müəyyənləşməyib

Ermənistanda baş vermiş avtomobil qəzasında 4 hərbçi həlak olub

Altı yaşlı uşaq və atası Kürdə batıb

Azərbaycan Prezidentin xüsusi tapşırıqlar üzrə nümayəndəsi Sloveniyada işgüzar səfərdə olub

Ağdamda mina partlaması nəticəsində xəsarət alanların vəziyyəti açıqlanıb

Azərbaycan Güləş Federasiyası İtaliya idmançısının rüşvətlə bağlı ittihamlarına cavab verib

Sloveniya nəşri: Dayanıqlı sülhün bərqərar olması üçün tarixi fürsət yaranıb

Neftçalada narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi ilə məşğul olan şəxs saxlanılıb

Ordumuzun mövqeləri atəşə tutulub VİDEO

Kubada “Azərbaycan - orta güc ölkəsi” mövzusunda təqdimat keçirilib

Fransa səfiri Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinə çağırılıb

Həkəri çayındakı üzən körpü sel təhlükəsinə qarşı möhkəmləndirilir

Fələstin-İsrail münaqişəsi zamanı Türkiyənin “TRT” media şirkətinin heyət üzvləri yaralanıblar

Dərnəgül massivində fəaliyyət göstərməyən zavod ərazisində yanğın olub VİDEO

Nadir Adilov yenidən BMT-nin Komitə üzvü seçilib

Gəncə şəhəri 2025-ci ildə MDB-nin idman paytaxtı elan edilib

Azərbaycanın xarici işlər nazirinin müavini Yunanıstanda işgüzar səfərdə olub

Azərbaycanın xarici işlər naziri tacikistanlı həmkarına COP29-a hazırlıq prosesi barədə məlumat verib

Bakıda III Beynəlxalq Təcrübə Əsaslı Öyrənmə Konfransı işə başlayıb

Nazir müavini: İşğaldan azad edilmiş ərazilərdəki 8 məktəbdə 800-dən çox şagird təhsil alır

Ceyhun Bayramov MDB-nin iclasında Ələt beynəlxalq dəniz ticarət limanının potensialından danışıb

“Formula 1” üzrə 2025-ci il Azərbaycan Qran-Prisinin vaxtı açıqlanıb

Azərbaycan-Qırğızıstan İnkişaf Fondunun həmsədrləri ilə görüş keçirilib