Bakı, 12 oktyabr, AZƏRTAC

Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşü regional əməkdaşlığın genişləndirilməsi, iqtisadi əlaqələrin dərinləşdirilməsi, eləcə də nəqliyyat və energetika sahələrində tərəfdaşlığın gücləndirilməsi baxımından mühüm siyasi hadisə oldu. Azərbaycanın bu formatda tamhüquqlu iştirakı Xəzər hövzəsi, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya arasında əməkdaşlığın inkişafı üçün yeni imkanları ön plana çıxardı.

AZƏRTAC xəbər verir ki, Türkmənbaşı şəhərində keçirilən görüş Azərbaycanla Mərkəzi Asiyanın 5 dövləti arasında əməkdaşlığın vahid çoxtərəfli platformada müzakirəsi baxımından yeni mərhələnin əsasını qoydu.

Görüşün əsas siyasi nəticələrindən biri Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlət başçılarının Məşvərət görüşü formatında tamhüquqlu iştirakının institusional müstəvidə möhkəmləndirilməsi oldu. Bununla da Xəzər dənizinin qərb sahilində yerləşən Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında siyasi məsləhətləşmələrin daha geniş regional çərçivədə aparılması üçün əlavə imkanlar yarandı.

Bu qərar yalnız diplomatik təmsilçiliyin genişlənməsi deyil, həm də ortaq iqtisadi maraqların uzlaşdırılması baxımından yeni imkanların yaranması deməkdir. Azərbaycan Mərkəzi Asiya ölkələrinin dünya bazarlarına çıxışında mühüm tranzit tərəfdaş, region dövlətləri isə Azərbaycanın Avrasiya nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsində əhəmiyyətli tərəfdaşlardır. Bu qarşılıqlı tamamlayıcılıq regional əməkdaşlığın uzunmüddətli perspektivlərini gücləndirir.

Sammitin mühüm nəticələrindən biri iştirakçı dövlətlərin ortaq mövqeyini əks etdirən sənədlərin imzalanması oldu. Oktyabrın 8-də Azərbaycan, Türkmənistan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan və Tacikistan liderləri iki sənədə imza atdılar: “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşünün Birgə Bəyanatı” və “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşünün tənzimləyici sənədləri haqqında Qərar”.

Bu sənədlər dövlət başçıları arasında aparılan müzakirələrin nəticələrinin rəsmiləşdirilməsi və Məşvərət görüşləri formatının institusional əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Onların imzalanması regional əməkdaşlığın davamlı siyasi dialoq, qarşılıqlı razılaşmalar və ortaq maraqlar əsasında inkişaf etdirilməsinə verilən önəmi göstərir.

Xəzər dənizi region ölkələri arasında əməkdaşlığın əsas coğrafi bağlantılarından biridir. Azərbaycanın liman, dəmir yolu və digər nəqliyyat infrastrukturu Mərkəzi Asiya ölkələrinin Avropa bazarlarına çıxış imkanları ilə uzlaşdırıldıqda, regionun beynəlxalq ticarətdə rolu daha da artır. Bu baxımdan, Orta Dəhliz kimi tanınan Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun inkişafı xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Yükdaşımaların səmərəliliyinin artırılması, limanlar və dəmir yolları arasında koordinasiyanın gücləndirilməsi, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və rəqəmsal həllərin tətbiqi region ölkələrinin qarşısında duran əsas vəzifələrdəndir.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əməkdaşlığının genişlənməsi Şərq-Qərb nəqliyyat əlaqələrinin dayanıqlılığını artırmaqla yanaşı, beynəlxalq təchizat zəncirlərində regionun rəqabət qabiliyyətini də gücləndirir. Bu imkanların reallaşdırılması infrastruktur layihələrinin uzlaşdırılmasından və dövlətlər arasında praktiki əməkdaşlığın dərinləşdirilməsindən asılıdır.

Türkiyədə fəaliyyət göstərən Diplomatik Əlaqələr və Siyasi Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri, doktor Tolqa Sakman bildirib ki, Mərkəzi Asiya respublikaları iqtisadi əlaqələrini şaxələndirmək məqsədilə düzgün strategiya seçərək Orta Dəhliz vasitəsilə Cənubi Qafqaz, Türkiyə, Avropa və Körfəz ölkələri ilə nəqliyyat bağlantılarını genişləndirir. Dünya okeanına birbaşa çıxışı olmayan bu ölkələr üçün Orta Dəhliz strateji əhəmiyyət daşıyır.

Əməkdaşlıq yalnız yükdaşımalarla məhdudlaşmır. Prezident İlham Əliyev çıxışında Türkmənistan və Qazaxıstandan neftin Azərbaycan ərazisi vasitəsilə nəql edildiyini və bu daşımaların həcminin artdığını diqqətə çatdırıb. Bu, Xəzər hövzəsinin enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çatdırılmasında Azərbaycanın tranzit imkanlarının əhəmiyyətini göstərir. Eyni zamanda, enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi, ixrac marşrutlarının şaxələndirilməsi və regional infrastrukturun inkişafı iştirakçı ölkələrin ortaq maraqlarına xidmət edir.

Digər mühüm əməkdaşlıq istiqaməti bərpaolunan enerji mənbələridir. Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində aparılan işlər elektrik enerjisinin ötürülməsi və enerji sistemlərinin əlaqələndirilməsi baxımından perspektivli əməkdaşlıq nümunəsidir. Bu sahədə əldə ediləcək irəliləyiş regionun enerji potensialından daha səmərəli istifadəyə, aşağı karbonlu iqtisadiyyata keçidin sürətlənməsinə və enerji əlaqələrinin şaxələndirilməsinə töhfə verə bilər.

Görüşdə səsləndirilən təkliflər arasında Qırğızıstan Prezidenti Sadır Japarovun Mərkəzi Asiya ölkələri və Azərbaycan üçün vahid elektron ticarət platformasının yaradılması təşəbbüsü də diqqət çəkib. Belə bir platforma regional istehsalçıların məhsullarının daha geniş bazarlara çıxarılmasına, biznes subyektləri ilə istehlakçılar arasında əlaqələrin asanlaşdırılmasına və rəqəmsal ticarətin inkişafına şərait yarada bilər.

Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayevin süni intellektdən məsuliyyətli istifadəyə dair bəyannamə hazırlanması təklifi də müzakirələrin aktual istiqamətlərindən biri olub. Bu təşəbbüs rəqəmsal transformasiya, texnoloji innovasiyalar və yeni texnologiyaların tətbiqi sahələrində dövlətlər arasında təcrübə mübadiləsinin əhəmiyyətini göstərir.

Beləliklə, görüşün gündəliyi ənənəvi nəqliyyat və enerji məsələləri ilə məhdudlaşmayıb. Rəqəmsal iqtisadiyyat, texnologiya, elm, mədəniyyət və turizm də regional əməkdaşlığın gələcək inkişaf istiqamətləri kimi nəzərdən keçirilib.

Prezident İlham Əliyev çıxışında sülhün, təhlükəsizliyin, siyasi və iqtisadi sabitliyin bütün nailiyyətlərin təməli olduğunu vurğulayıb. Bu yanaşma region ölkələrinin inkişaf prioritetlərini ortaq təhlükəsizlik və qarşılıqlı etimad məsələləri ilə əlaqələndirir.

Müasir geosiyasi şəraitdə nəqliyyat marşrutlarının etibarlılığı, enerji təchizatının təhlükəsizliyi, ticarət əlaqələrinin davamlılığı və investisiyaların qorunması sabit regional mühitin mövcudluğunu tələb edir. Buna görə də dövlət başçıları arasında müntəzəm dialoq və qarşılıqlı maraqların uzlaşdırılması əməkdaşlığın uzunmüddətli nəticələr verməsi üçün mühüm şərtdir.

Türkmənbaşı sammitinin mühüm nəticələrindən biri növbəti Məşvərət görüşünün 2027-ci ildə Azərbaycanda keçirilməsi barədə razılıq əldə olunmasıdır. Bu qərar Azərbaycanın regional dialoq platformasında rolunun davamlı inkişafı baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Türkmənbaşı şəhərində keçirilən 8-ci Məşvərət görüşü Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əməkdaşlığın siyasi dialoq çərçivəsindən çıxaraq daha geniş iqtisadi və texnoloji tərəfdaşlıq istiqamətində inkişaf etdiyini nümayiş etdirib. Birgə Bəyanatın və formatın tənzimləyici sənədləri ilə bağlı qərarın imzalanması, nəqliyyat və enerji əlaqələrinin inkişafı perspektivləri, eləcə də rəqəmsal iqtisadiyyat və humanitar əməkdaşlıq sahələrində səsləndirilən təşəbbüslər görüşün əsas nəticələrini təşkil edib.