Bakı, 12 may, AZƏRTAC

Xəbər verdiyimiz kimi, Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının (AMB) İdarə Heyətinin 2020-ci il 23 aprel tarixli qərarı ilə koronavirus pandemiyası şəraitində əhalinin və biznesin dəstəklənməsi istiqamətində əlavə tədbirlər barədə qərar qəbul edilib. Azərbaycan Banklar Assosiasiyasının (ABA) icraçı direktoru Yunus Abdulov AMB-nin qərarına, eləcə də güzəştlər, bu güzəştlərin tətbiq olunacaq sahələrə dair AZƏRTAC-ın suallarını cavablandırıb.

- Xahiş edirik güzəştlər və bu güzəştlərin tətbiq olunacağı sahələrdən danışasınız.

- Bu qərar bir çox istiqamətdə - pandemiyadan təsirlənmiş sahibkarların dəstəklənməsi, pandemiyadan təsirlənmiş fiziki şəxslərin (sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmayan) dəstəklənməsi, bankların requlyativ yükünün azaldılması, kreditləşdirmə imkanlarının artırılması vә maliyyə dayanıqlılığının qorunması, bəzi iqtisadi sahələrin kredit resurslarına çıxış imkanlarının artırılması, bankları öz vәsaitlәri hesabına ipoteka kreditləri verməyə stimullaşdırmaq, iqtisadi subyektlәrin ödəniş xidmətləri üzrә xərclərinin azaldılması, eyni zamanda, sığorta xidmətlərinin fasiləsizliyinin təmin edilməsi vә sığorta olunanların hüquqlarının qorunması, pandemiyanın kapital bazarı iştirakçılarına mәnfi tәsirinin azaldılması istiqamətində tədbirləri nəzərdə tutur.

- Sahibkarlıq subyektlərinin dəstəklənməsi istiqamətində əlavə tədbirlər hansı güzəştlərin tətbiqini nəzərdə tutur?

- Dəstəkləyici tədbirlər yalnız pandemiyadan təsirlənmiş sahibkarlara aiddir. İqtisadiyyatın pandemiyadan təsirlənmiş sahələrinin siyahısı İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilib. Bu sahələrə aid hüquqi şəxs sahibkarlar, o cümlədən sahibkarlıqla məşğul olan fiziki şəxslərə banklar və digər kredit təşkilatları tərəfindən verilmiş, bu il martın 1-nə keyfiyyəti qənaətbəxş olan, yəni bu müddətədək gecikməsi olmayan, Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 4 aprel tarixli Sərəncamı ilə təsdiqlənmiş Tədbirlər Planına əsasən İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilmiş qaydalara əsasən faizləri subsidiyalaşdırılan (subsidiya meyarlarına uyğun gəlməsi kifayətdir, o ana subsidiyalaşdırılmaya da bilər) kreditlər, həmin sahibkarların mütləq qaydada banklara müraciəti ilə 2020-ci il sentyabrın 30-dək restrukturizasiya oluna bilər. Restrukturizasiya dedikdə, yəni kreditin müddətinə, ödəniş qrafikinə bankla müştəri arasında əldə olunmuş qarşılıqlı razılığa əsasən yenidən baxıla bilər. Bu, eyni zamanda, belə sahibkarların dövlәt fondlarından, yəni Sahibkarlığın İnkişafı Fondu, Aqrar Kredit vә İnkişaf Agentliyi, İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun vәsaitlәri hesabına aldıqları kreditlərə də aiddir. Bu kreditlər üzrə də martın 1-nə qədər gecikmə olmayıbsa, fondların razılığı әsasında (fondların müvafiq normativ sənədlәrinə düzəliş edilməklə) restrukturizasiya həyata keçirilə bilər vә bu halda da borcalanın maliyyә vәziyyətindәn asılı olmayaraq kreditin keyfiyyәti pislәşdirilmir. Pandemiyadan təsirlənmiş bütün sahibkarlar kredit öhdәliklәrini, əsas borc vә ya faiz borcunu, yəni ikisində birini tam və ya qismən gecikdirdikdə, belə sahibkarlardan әlavə cərimə faizi, dəbbə pulu və digər ödənişlərin sentyabrın 30-dək hesablanmaması və tutulmaması Mərkəzi Bank tərəfindən banklara tövsiyә edilib. Həmçinin bu halda sahibkarın kredit tarixçəsi pisləşdirilmir, yəni sentyabrın 30-dək sahibkar barədə mənfi mәlumatlar kredit bürosu tərəfindən nəzərə alınmır. Xüsusilə qeyd etmək istəyirəm ki, bu müddət ərzində kredit təşkilatları tərəfindən əsas borc üzrə faizlərin hesablanması davam etdiriləcək və borcalanlar tərəfindən kredit təşkilatlarına ödənilməsi təmin edilməlidir.

- Sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmayan fiziki şəxslərin dəstəklənməsi istiqamətində əlavə tədbirlər nə kimi güzəştlərin tətbiqini nəzərdə tutur?

- Bu halda dəstəkləyici tədbirlər yalnız pandemiyadan təsirlənmiş fiziki şəxslərin (sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmayan) kreditlərinə aiddir. Burada iki yanaşma var: birincisi, İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun vəsaitləri hesabına verilmiş ipoteka kreditləri üçün restrukturizasiya imkanlarının yaradılmasına aiddir. Belə kreditlər də borcalanların, yəni pandemiyadan təsirlənmiş sahələrə aid fiziki şəxs bank müştərilərinin banklara müraciəti əsasında restrukturizasiya olunacaq. Əgər kredit martın 1-dək verilib və həmin tarixə qədər keyfiyyəti qənaətbəxş olmuşdursa, yəni kredit üzrə gecikməyə yol verilməyibsə, belə kreditlərin restrukturizasiyası fondun razılığı әsasında (bu mәqsәdlә fondun müvafiq normativ sәnәdlәrinә dәyişiklik etmәklә) sentyabrın 30-dək həyata keçirilir və bu kreditlərin keyfiyyəti pisləşdirilmir. Yəni, bank tərəfindən öz vəsaiti hesabına belə kreditlərə görə ehtiyat yaradılmır. Həmçinin kredit öhdәliklәrinin (İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun vəsaitləri hesabına verilmiş ipoteka kreditləri üzrə әsas borc vә faiz ödәnişlәrinin) tam vә ya qismәn gecikdirilmәsi halında borcludan әlavә cәrimә faizi, dәbbә pulu vә digәr ödәnişlәrin tutulmaması Mərkəzi Bank tərəfindən banklara tövsiyә edilir. Bundan əlavə, pandemiya ilә әlaqәdar kredit borcunu gecikdirәn borcalanlar üzrә neqativ mәlumatlar sentyabrın 30-dək kredit bürosuna xüsusi qeydlә tәqdim olunur, borcalanın kredit tarixçәsi pislәşdirilmir. Qeyd etdiyim kimi, birinci yanaşma yalnız pandemiyadan təsirlənmiş fiziki şəxslərin (sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmayan) İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun vəsaitləri hesabına aldıqları ipoteka kreditlərinə aiddir.

İkinci yanaşma isə digər istehlak kreditlərinə (bankların öz vəsaitləri hesabına verdikləri ipoteka krediti də daxil olmaqla) aiddir. Digər istehlak kreditləri halında isə qeyd edə bilərəm ki, kreditin keyfiyyətinin pisləşdirilməməsinə dair tövsiyə digər istehlak kreditlərinə hazırkı mərhələdə tətbiq edilmir. Yəni, bu kreditlər üzrə keyfiyyətin pisləşməsi olduqda bank öz vəsaiti hesabına belə kreditlərə görə ehtiyat yaratmalıdır. Amma buna baxmayaraq, bankın öz daxili imkanları nəzərə alınmaqla və bankın mülahizəsinə uyğun olaraq belə kreditlər üzrə öhdәliklәrin (әsas borc vә ya faiz borcunu) tam və ya qismәn gecikdirilmәsi halında, borclunun mütləq qaydada banka müraciəti əsasında ondan sentyabrın 30-dək әlavә cәrimә faizi, dəbbə pulu vә digər ödənişlərin tutulmaması və borcalanın kredit tarixçəsi pisləşdirilməməsi Mərkəzi Bank tərəfindən banklara tövsiyә edilir.

Xüsusilə qeyd etmək istəyirəm ki, bu müddət ərzində fiziki şəxslərin kreditlərinə aid olan hər iki halda kredit təşkilatları tərəfindən əsas borc üzrə faizlərin hesablanması davam etdiriləcək və borcalanlar tərəfindən kredit təşkilatlarına ödənilməsi təmin edilməlidir.

- Bankların öz vəsaitləri hesabına 2020-ci il aprelin 1-dək verilmiş ipoteka kreditləri üzrə risk əmsalının 100 faizdən 50 faizədək azaldılması barədə qərarı nəyi nəzərdə tutur və bu banklara verilən yumşaldıcı qərar vətəndaşlara nə kimi təsir edə bilər?

- Qəbul edilmiş qərarda əsas məqamlardan biri də bankların öz vәsaitlәri hesabına 2020-ci il aprelin 1-dək verilmiş ipoteka kreditlәri üzrә risk koofisentinin 100 faizdәn 50 faizədək azaldılmasıdır. Burada bankların İpoteka vә Kredit Zәmanәt Fondunun vәsaitlәri hesabına verdikləri ipoteka kreditlərinin faiz dərəcəsi bankların öz daxili vəsaiti hesabına verilmiş ipoteka kreditlərinin faiz dərəcəsindən azdır. Bu qərarı məhz bankların öz daxili vəsaiti hesabına verilmiş ipoteka kreditlərinin faiz dərəcəsinin tənzimlənməsinə, vətəndaşlara daha əlverişli şərtlərin təqdim edilməsinə qulluq edən bir qərar hesab etsək yanılmarıq.

- Qərarda bəzi iqtisadi sahələrin kredit resurslarına çıxış imkanlarının artırılması nəzərdə tutulub. Bu hansı sahələrdir və qərar bu sahənin inkişafına nə kimi təsir göstərə bilər?

- Qərarda daha bir məqam tibbi lәvazimat vә avadanlıqlar istehsalçılarına verilәn kreditlәrinin risk səviyyəsinin 100 faizdən 20 faizədək azaldılmasıdır. Bu da bu sahəyə banklar tərəfindən daha əlverişli şərtlərlə və daha az kapital sərf etməklə kredit ayırmaqla sahənin inkişafına dəstək olacaq.

- Koronavirus pandemiyası dövründə iqtisadi subyektlərin ödəniş xidmətləri üzrə xərclərinin azaldılması nə ilə bağlıdır. Bu məsələni aydınlaşdırmağınızı xahiş edirik.

- Burada məqsəd ölkədə nağdsız ödəniş xidmətlərinin stimullaşdırılması və xərclərin azaldılmasıdır. Belə ki, qərara əsasən sentyabrın 30-dək banklararası ödəniş sistemlərində banklardan tutulan xidmət haqları 50 faizə qədər endiriləcək. Bu isə, öz növbəsində, bank müştərilərinə göstərilən ödəniş xidmətləri üzrə tariflərin analoji qaydada azaldılması, eləcə də sahibkarların ödəniş kartlarının qəbulu üzrə tariflərinin endirilməsi tədbirləri nəzərdə tutulur.