Beynəlxalq təcrübə - Müxtəlif ölkələrdə şəxsi inkişaf və rifah xidmətlərinin tətbiqi
Bakı, 3 iyul, AZƏRTAC
Şəxsi inkişaf və rifah xidmətləri dünyanın müxtəlif ölkələrində fərqli modellər üzrə təşkil olunur. Terminologiya, peşə standartları, fəaliyyət formaları və tənzimləmə mexanizmləri ölkələrin vergi sistemi, ömür boyu öyrənmə proqramları və əmək bazarının xüsusiyyətlərindən asılı olaraq dəyişir. Bununla belə, beynəlxalq praktikada ümumi tendensiya ondan ibarətdir ki, insanın şəxsi inkişafı, rifahı və ömür boyu öyrənməsi ilə bağlı xidmətlər müasir xidmət iqtisadiyyatının inkişaf edən istiqamətlərindən biri kimi qəbul edilir.
Bu fikirlər şəxsi inkişaf və insan potensialı üzrə mütəxəssis (kouç) İlahə Allahverdiyevanın yazısında yer alıb.
AZƏRTAC yazını təqdim edir.
Rifahın iqtisadi göstəricilərdən kənarda qiymətləndirilməsi
Son illər beynəlxalq təşkilatlar cəmiyyətlərin inkişafının yalnız ümumi daxili məhsul (ÜDM) kimi iqtisadi göstəricilərlə ölçülməsinin kifayət etmədiyini vurğulayırlar. Bu yanaşmaya əsasən, insanların həyat keyfiyyəti, rifahı, sosial əlaqələri, təhlükəsizlik hissi, sağlamlığı və subyektiv yaxşıolma vəziyyəti də inkişafın mühüm göstəriciləridir.
Bu istiqamətdə ən geniş istifadə olunan çərçivələrdən biri İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (OECD) Rifah Çərçivəsi (Well-being Framework) modelidir. Sözügedən model ölkələrin inkişafını qiymətləndirərkən insanların rifahını çoxölçülü yanaşma ilə nəzərdən keçirir və həyat keyfiyyətinin müxtəlif komponentlərini birlikdə qiymətləndirməyi tövsiyə edir.
Yanaşma göstərir ki, müasir dövlət siyasətində rifah anlayışı səhiyyə və sosial müdafiə ilə məhdudlaşmır, həm də insanların həyatından məmnunluğu, sosial iştirakçılığı, bilik və bacarıqları, təhlükəsizlik hissi və şəxsi inkişaf imkanları ilə əlaqələndirilir.
ABŞ - İnkişafyönümlü xidmətlərin geniş bazarı
ABŞ-də şəxsi inkişaf (personal development), liderlik, mentorluq, kouçluq, həyat bacarıqları, şüurlu fərqindəlik (mindfulness) və rifah (wellbeing) istiqamətlərində minlərlə təşkilat və mütəxəssis fəaliyyət göstərir. Bu xidmətlər fərdi inkişaf proqramları, korporativ təlimlər, seminarlar, mentorluq, kouçluq, rəqəmsal təhsil platformaları və inkişaf mərkəzləri kimi müxtəlif formalarda təqdim olunur. Xüsusilə korporativ sektorda əməkdaşların rifahını, motivasiyasını, liderlik bacarıqlarını və iş məmnunluğunu artırmağa yönələn proqramlar geniş istifadə edilir. Bu proqramlar təşkilatların insan resurslarının inkişaf strategiyasının bir hissəsi kimi qiymətləndirilir.
Böyük Britaniya və Avropa ölkələri
Böyük Britaniyada və Avropanın bir sıra ölkələrində ömür boyu öyrənmə (lifelong learning), şəxsi inkişaf və rifah proqramları qeyri-formal təhsilin mühüm istiqamətlərindən biri hesab olunur. Universitetlər, peşəkar inkişaf mərkəzləri, ictimai təşkilatlar və özəl tədris qurumları tərəfindən şəxsi inkişaf, liderlik, ünsiyyət bacarıqları, emosional özünütənzimləmə, şüurlu fərqindəlik və fərdi inkişaf mövzularında müxtəlif proqramlar var.
Kanada və Avstraliya
Kanada və Avstraliyada da rifah, ömür boyu öyrənmə və şəxsi inkişaf anlayışları geniş istifadə olunur. Bir çox işəgötürən təşkilatlar əməkdaşların rifahını dəstəkləyən proqramlara, liderlik məktəblərinə, mentorluq layihələrinə və inkişaf təlimlərinə investisiya yatırırlar. Məqsəd yalnız əmək məhsuldarlığını artırmaq deyil, həm də iş mühitinin keyfiyyətini və əməkdaşların uzunmüddətli inkişafını dəstəkləməkdir.
Korporativ sektorda yeni yanaşma
Son illər beynəlxalq şirkətlər insan resurslarının idarə edilməsində yeni yanaşmalar tətbiq etməyə başlayıb. Əgər əvvəllər əsas diqqət peşə biliklərinə yönəlirdisə, bu gün əməkdaşların davamlı öyrənməsi, liderlik bacarıqları, effektiv ünsiyyət, adaptasiya qabiliyyəti və rifahı da strateji resurs kimi qiymətləndirilir.
Bunun nəticəsində bir çox iri şirkətlərdə aşağıdakı istiqamətlər üzrə proqramlar həyata keçirilir:
• şəxsi inkişaf təlimləri
• liderlik proqramları
• mentorluq layihələri
• kouçluq proqramları
• şüurlu fərqindəlik və diqqətin idarə olunması üzrə təlimlər
• iş yerində rifah (workplace wellness) proqramları
• stresin idarə olunması və iş-həyat balansına dair maarifləndirici təşəbbüslər
Qlobal sağlamlıq iqtisadiyyatı üzrə araşdırmalar göstərir ki, iş yerində sağlamlıq və rifah (workplace wellness) artıq bu sektorun ayrıca inkişaf edən istiqamətlərindən biri hesab olunur.
Universitetlər və ömür boyu öyrənmək
Bir çox ali təhsil müəssisələri tələbələrin akademik bilikləri ilə yanaşı, şəxsi inkişafını dəstəkləyən xidmətlər təqdim edirlər. Universitetlərdə tələbələr üçün təşkil olunan liderlik məktəbləri, mentorluq proqramları, akademik kouçluq xidmətləri, karyera inkişaf mərkəzləri, rifah xidmətləri, kommunikasiya və şəxsi bacarıqlar üzrə təlimlər bunun nümunəsidir. Bu yanaşma insan inkişafını ixtisas hazırlığı ilə yanaşı, ömür boyu davam edən öyrənmə prosesi kimi qiymətləndirir.
Müxtəlif modellər, ortaq məqsəd
Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, müxtəlif ölkələrdə peşə adları və istifadə olunan terminologiya fərqli olsa da, ümumi məqsəd oxşardır. Şəxsi inkişaf və rifah xidmətləri insanların bilik və bacarıqlarının genişləndirilməsinə, fərdi potensialının inkişafına, həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsinə və ömür boyu öyrənmənin təşviqinə xidmət edir.
Məhz bu səbəbdən sözügedən fəaliyyət istiqaməti son illərdə yalnız fərdi inkişaf sahəsi kimi deyil, eyni zamanda təhsil, insan resurslarının idarə edilməsi, sosial rifah və xidmət iqtisadiyyatı ilə sıx əlaqəli inkişaf edən ekosistem kimi qiymətləndirilir. Müasir beynəlxalq yanaşma göstərir ki, insan kapitalının inkişafı iqtisadi artımla yanaşı, insanların rifahını, öyrənmə imkanlarını və şəxsi potensialını da əhatə edən kompleks prosesdir.
Bölmənin digər xəbərləri
