DAVAKAR DAĞLIQ QARABAĞ ERMƏNİLƏRİ HEÇ VAXT ÖZ MƏQSƏDLƏRİNƏ ÇATMAYACAQLAR
Berlin, 29 avqust (AZƏRTAC). ABŞ Azərbaycanlılar Şəbəkəsinin (http://www/usazeris.org) həmtəsisçisi, tarix elmləri namizədi Adil Bağırov öz həmvətəni, Azərbaycanın Xankəndi şəhərinin sakini Sergey Davidyanın söylədiklərini şərh edərək demişdir: “Qarabağ separatizminin gələcəyi yoxdur. Bu münaqişə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll ediləcək və vilayət ya diplomatik, ya da hərbi yolla respublikanın tərkibinə qaytarılacaqdır”.
1989-cu il dekabrın 1-də Ermənistan SSR Ali Soveti və qeyri-legitim “DQMV Milli Şurası” ittifaq və respublika konstitusiyalarını pozaraq, bir qərar qəbul etmişdi. Qəbul edildiyi andan hüquqi qüvvəsi olmayan həmin qərara görə, DQMV-nin ittifaq qanunvericiliyinin tələblərinə rəğmən, Azərbaycanın razılığı olmadan, Azərbaycan SSR-in tərkibindən Ermənistan SSR-in tərkibinə keçməsi nəzərdə tutulurdu. Ermənistan SSR tərəfindən SSRİ Konstitusiyasının pozulması və DQMV rəhbərlərinin öz səlahiyyətlərini aşması ilk dəfə deyildi. Belə ki, SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyəti özünün 1988-ci il 23 mart tarixli “Dağlıq Qarabağda, Azərbaycan SSR-də və Ermənistan SSR-də hadisələrlə bağlı müttəfiq respublikaların müraciətləri ilə əlaqədar tədbirlərə dair” qərarında “...emosiyaların və ehtirasların coşduğu bir vaxtda mürəkkəb milli-ərazi məsələlərinin dövlət hakimiyyəti orqanlarına təzyiq göstərilməsi, SSRİ Konstitusiyasında təsbit edilmiş milli-dövlət və milli-inzibati sərhədlərin dəyişdirilməsinə tərəfdar olan müxtəlif qondarma qurumlar yaradılması yolu ilə həll etməyə cəhd göstərilməsinın yolverilməz olması, bunun proqnozlaşdırıla bilməyən nəticələrə gətirib çıxara biləcəyi” etiraf edilirdi.
SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyəti 1988-ci il 18 iyul tarixli “Ermənistan SSR və Azərbaycan SSR ali sovetlərinin Dağlıq Qarabağ məsələsinə dair qərarları haqqında” qərarında “...Azərbaycan SSR-in və Ermənistan SSR-in sərhədlərinin və konstitusion əsasda müəyyən edilmiş milli-ərazi bölgüsünün dəyişdirilməsini” qeyri-mümkün hesab etmişdi. Qərarda xüsusi vurğulanırdı ki, SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyəti bu cür qərar qəbul edərkən SSRİ Konstitusiyasının müddəasından (maddə 78) çıxış edir, həmin müddəaya görə müttəfiq respublikanın ərazisi onun razılığı olmadan dəyişdirilə bilməz”.
SSRİ Ali Soveti 1990-cı il 10 yanvar və 3 mart tarixli qərarlarında Azərbaycan SSR-in ərazi bütövlüyünü, DQMV-nin Azərbaycana mənsub olmasını bir daha təsdiq etmiş və Ermənistan SSR Ali Sovetinin bütün əvvəlki qərarlarını, o cümlədən 1989-cu il 1 dekabr tarixli qərarını Konstitusiyaya zidd hesab etmişdi. Ermənistan SSR və DQMV-dəki qeyri-legitim orqan Konstitusiyaya zidd qərar qəbul edərkən, Davidyanın sözlərinə görə, “millətlərin öz müqəddəratını təyin etməsinin ümumbəşəri prinsiplərinə”, “erməni xalqının zorla ayrılmış iki hissəsinin qanuni olaraq (???-artıq gülməlidir) yenidən birləşmək istəyinə” və digər mitinq şüarlarına əsaslandığı halda, yuxarı orqanlar, o cümlədən SSRİ Ali Soveti və Azərbaycan SSR Ali Soveti ilk növbədə qanunun hərfi mənasına və ruhuna əsaslanırdı.
Davidyanın bu sözlərini də yumorsuz qəbul etmək mümkün deyil: “əvvəlcə Ermənistanla birləşmək məsələsi qoyulmuşdu, lakin hərəkatın rəhbərləri siyasi vəziyyəti nəzərə alaraq ilk növbədə müstəqilliyə nail olmaq qərarına gəldilər”. Biz ilk dəfədir ki, belə bir halla üzləşirik: sən demə, müstəqillik uğrunda hərəkatın əsas məqsədi nəticə etibarilə... həmin müstəqillikdən imtina etmək imiş. Təəccüblü deyil ki, “DQR”-i və onun müstəqilliyi barədə hər cür söz-söhbətləri dünyada heç kəs ciddi qəbul etmir və yalnız Ermənistanla, onun keçmiş sovet sərhədləri daxilində, münasibət saxlamağı üstün tutur.
Davidyanın dövriyyəyə daxil etdiyi “artsax xalqı” termini də az təəccüb doğurmur. Təəssüf ki, “artsax xalqı” artıq yoxdur. Belə bir xalq haçansa olmuşdur. O, Qafqaz Albaniyasının ümumi əhalisinin tərkib hissəsi idi, lakin müəyyən tarixi proseslər nəticəsində albanlar, o cümlədən Artsax əyalətinin sakinləri digər çoxsaylı avtoxton və miqrasiya edən etnoslarla assimilyasiyaya məruz qalmış, nəticədə müasir Azərbaycan milləti yaranmışdır. Qafqaz Albaniyasının digər vilayətləri kimi, Artsax sakinlərinin dili - nadir alban dili də zəmanəmizə gəlib çatmamışdır. Buna görə də “DQR”-in hakim dairələri “artsax xalqı”nın iradəsinə zidd olan sənədi heç vaxt imzalamayacaqlarını deyəndə, adam istər-istəməz, təəccübdən qaşlarını çatmalı olur. Əvvələn, Dağlıq Qarabağın erməni icmasının bugünkü liderləri “artsax xalqı”nın fikri ilə maraqlanmaq üçün onlar gərək orta əsrlərdə doğulaydı və Qafqaz Albaniyasında yaşayaydı, ikincisi, “DQR” onsuz da heç vaxt heç bir sənədi imzalamayacaq, çünki heç kəs ona bu cür imkan verməyəcəkdir. O, oyundan kənar vəziyyətdədir! Dağlıq Qarabağda yaşayan, milliyyətcə erməni olan həmvətənlərimizə məsləhət görmək istərdik ki, keçmişdə yol verdikləri uğursuz “miatsum” cəhdləri kimi səhvləri unutsunlar və labüd gələcək haqqında - hər iki icmanın Azərbaycan Respublikasının tərkibində birgə yaşaması və gələcəkdə üç Cənubi Qafqaz ölkəsinin Avropa strukturlarına inteqrasiyası haqqında fikirləşsinlər. Əlbəttə, əgər təcrid olunmuş vəziyyətdə yaşamaqdan, tarixin künc-bucağında qalmaqdan bezməyiblərsə.
Vüqar Seyidov
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri
Berlin
Bölmənin digər xəbərləri
