Bakı, 15 mart, AZƏRTAC

Azərbaycanın BMT-yə üzv qəbul edilməsinin 29-cu ili tamam olub. Ötən dövrdə tərəflər arasında əlaqələr dinamik inkişaf edib.

Qeyd edək ki, müstəqilliyin ilk illərində BMT ilə münasibətlərdə problemlər var idi. O dövrdə ki, rəhbərliyin siyasi naşılığı və bir sıra dairələrin təxribatçı fəaliyyəti nəticəsində ölkəmiz bu beynəlxalq təşkilatla fəal əməkdaşlıq edə bilməmişdi. Ulu öndər Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı ilə vəziyyət kökündən dəyişdi və Azərbaycanın BMT ilə əməkdaşlığı sistemli xarakter aldı. Ölkəmiz BMT-nin müxtəlif orqanları ilə səmərəli əlaqələr qurdu. Azərbaycan 1995-ci ildən başlayaraq BMT-nin seçkili orqanlarında, alt komitələrində və digər qurumlarında fəal təmsil olunur. Həmin qurumlar sırasında UNESCO-nu, UNICEF-i, ECOSOC-u, habelə Qadınların vəziyyəti haqqında Komissiyanı, İnsan Hüquqları Komissiyasını, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı İcraedici Şurasını və sair göstərmək olar. Bunlardan əlavə, Azərbaycan Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyin Heyətinə, BMT-nin Təhlükəsizlik Şurasına və Ümumdünya Turizm Təşkilatının İcra Şurasına, BMT-nin Davamlı İnkişaf üzrə Komissiyasına üzv seçilib.

Azərbaycanın BMT qurumları ilə sıx əməkdaşlığı da diqqət çəkir. Misal olaraq, BMT-nin İnkişaf Proqramı, Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı, Uşaq Fondu, Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatı, Sənaye İnkişaf Təşkilatı, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı ilə daim inkişaf edən əlaqələri göstərmək olar.

Yeni mərhələ: Prezident İlham Əliyevin siyasi iradəsi və düşünülmüş əməkdaşlıq kursu

Prezident İlham Əliyev BMT Baş Assambleyasının 59-cu sessiyasında (2004-cü ilin sentyabrı) çıxış edərkən vurğulayıb: “Təkmilləşdirilmiş Təhlükəsizlik Şurası daha geniş tərkibli, daha çox məsuliyyətli və demokratik, onun iş metodları daha şəffaf olmalı, XXI əsrin yeni təhdidləri, riskləri və təhlükələrinə daha operativ cavab verilməlidir”.

Dövlətimizin başçısı həmin sessiyada Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi dörd qətnamənin yerinə yetirilmədiyini diqqətə çatdırıb, onların həyata keçirilməsinin BMT TŞ üçün vacib olduğunu ifadə edib. Bundan sonra, həmin il oktyabrın 29-da BMT Baş Assambleyasının sessiyasında Azərbaycan nümayəndə heyətinin təşəbbüsü ilə işğal olunmuş ərazilərimizdə vəziyyət məsələsi iclasın gündəliyinə salınıb.

Bu fəaliyyətin məntiqi nəticəsi olaraq Baş Assambleyanın 2006-cı il sentyabrın 7-də keçirilən 60-cı sessiyasının 98-ci plenar iclası və 2008-ci il martın 14-də keçirilən 62-ci sessiyanın 86-cı plenar iclasında Azərbaycanın işğal edilmiş ərazilərində vəziyyət barədə qətnamələr qəbul edilib. Həmin sənədlərdə Təhlükəsizlik Şurasının məlum qətnamələrinə istinad edilir və göstərilir ki, Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində ermənilərin məskunlaşdırılması qəbuledilməzdir. Bundan əlavə, qətnamələrdə Azərbaycanın işğal edilmiş torpaqlarında ermənilərin təxribatlar törətməsi, dağıntılar yaratması, təbiətə zərər vurması qətiyyətlə pislənilir.

Onu da bildirək ki, bu sənədlərdə erməni silahlı qüvvələrinin Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindən dərhal, tamamilə və qeyd-şərtsiz çıxarılması tələb olunur, Azərbaycanın suverenliyi, ərazi bütövlüyünə hörmət ifadə edilir. Bunlar, şübhəsiz ki, Prezident İlham Əliyevin məsələni birbaşa BMT qarşısında qətiyyətlə qaldırması sayəsində mümkün olub.

Qeyd edilənlərlə yanaşı, Azərbaycan-BMT əməkdaşlığında sülh və təhlükəsizlik məsələləri üzrə əlaqələr xüsusi yer tutur. Azərbaycan BMT orqanlarında sülh və təhlükəsizlik məsələlərinə dair siyasi müzakirələrdə aktiv iştirak edir. Bakı BMT-nin mandatı ilə həyata keçirilən praktiki fəaliyyətə töhfə verir. Bu baxımdan Azərbaycanın BMT çərçivəsində terrorizmə qarşı aparılan mübarizədə fəal iştirakı ayrıca vurğulanmalıdır. Ölkəmiz BMT TŞ-nin Terrorizmə qarşı Komitəsi ilə yaxından əməkdaşlıq edir və quruma Azərbaycanda terrorizmə qarşı mübarizə sahəsində görülən tədbirlər haqqında müvafiq hesabatlar təqdim edir.

Təbii ki, Azərbaycan-BMT münasibətlərindən bəhs edərkən ölkəmizin 2012-2013-cü illər üçün BMT Təhlükəsizlik Şurasının qeyri-daimi üzvlüyünə keçirilən seçkilərdə Şərqi Avropa dövlətləri qrupundan namizədliyinin irəli sürüldüyü, 155 səslə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qeyri-daimi üzvlüyünə seçildiyi xüsusi olaraq qeyd edilməlidir. Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə 2012-ci ilin may ayında Təhlükəsizlik Şurasının iclasının keçirilməsi Azərbaycanın diplomatiya tarixində əldə edilmiş ən böyük nailiyyətlərdən biridir. Bu, həm də Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə nüfuzunun artması və BMT-də böyük etibar qazanmasının göstəricisi idi.

Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinə nail olmağa doğru…

Azərbaycan sivil, demokratik və əməkdaşlığa üstünlük verən müstəqil dövlət kimi BMT çərçivəsində siyasi, iqtisadi və mədəni sahələrdə həyata keçirilən proqramların bəşəriyyətin rifahına xidmət etməsi naminə də fəallıq göstərir. Bu məsələdə ölkəmiz geosiyasi, siyasi və təhlükəsizlik aspektləri arasında uyğunluq yaradılmasına çalışır. Məsələn, Azərbaycan BMT-nin davamlı inkişafa aid proqramlarında iştirak edir. Bu baxımdan, 2015-ci il BMT sammitində növbəti 15 il ərzində (2030-cu ilədək) qlobal inkişafa dair bir sıra konkret hədəflərin (17 Davamlı İnkişaf Məqsədi üzrə 169 hədəf) müəyyən edilməsi xüsusi vurğulanmalıdır. Azərbaycanın bu istiqamətdə BMT ilə əməkdaşlığı iqtisadi artım, yoxsulluğun ləğvi, ərzaq təminatı, təhsil, ətraf mühit, gender bərabərliyi və sair mühüm məsələləri əhatə edir.

IV Çərçivə Sənədi və yeni reallıqlar

Bu əməkdaşlığın məntiqi davamı olaraq, bu ilin mart ayının ilk günlərində BMT və Azərbaycan Hökuməti arasında 2021-2025-ci illər üçün Dayanıqlı İnkişaf üzrə Əməkdaşlığa dair Çərçivə Sənədi imzalanıb. Sənədi Azərbaycan Hökuməti adından iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov və BMT-nin Azərbaycandakı rezident əlaqələndiricisi Qulam İshaqzai imzalayıblar.

Qeyd etmək lazımdır ki, indiyədək BMT ilə Azərbaycan arasında 4 Çərçivə Sənədi icra edilib. Sənədlərin davamı olaraq, “2021-2025-ci illər üçün BMT-Azərbaycan arasında Dayanıqlı İnkişaf üzrə Əməkdaşlığa dair Çərçivə Sənədi”nin hazırlanması ilə bağlı qərar qəbul edilib və Sənədin əsas prioritet istiqamətləri müəyyən olunub. Çərçivə Sənədi DİM-lərə tam uyğun olmaqla, heç kimin kənarda qalmaması, insan hüquqları, gender bərabərliyi, dayanıqlı inkişaf, davamlılıq və cavabdehlik prinsiplərinə əsaslanır və ərazi bütövlüyünü təmin etmiş ölkəmizin bütün ərazisində inklüziv olmaqla sosial-iqtisadi inkişaf prioritetlərini əhatə edəcək. Sənəd Azərbaycanın digər əraziləri ilə yanaşı, işğaldan azad edilmiş bölgələrini də əhatə edir. Bu isə bir daha göstərir ki, işğaldan azad olunmuş ərazilərə böyük qayıdışın reallaşdırılmasında BMT-nin ixtisaslaşmış qurumları ilə əməkdaşlıq mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Çərçivə Sənədinin əhəmiyyəti nədir?

Sənədin əsas məqsədi iqtisadiyyatın transformasiyasında, əhalinin həssas təbəqələrinin ehtiyaclarının qarşılanmasında, COVID-19 pandemiyasının təsirlərinin minimallaşdırılması və münaqişənin nəticələrinin aradan qaldırılmasında Azərbaycan Hökumətinə dəstək göstərilməsindən ibarətdir. Çərçivə Sənədi BMT-nin inkişaf sisteminin 2021-2025-ci illər üçün diqqətini yönəldəcəyi 4 prioritet sahəyə bölünür: həssaslığı azaldan və dayanıqlılığı təmin edən inklüziv artım; dövlət və sosial xidmətlərin daha yaxşı göstərilməsi üçün daha güclü institutlar; ətraf mühitin mühafizəsi və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə; qadın və qızların səlahiyyətlərini artıran və gender bərabərliyinə əsaslanan cəmiyyət.

Qeyd edilən prioritet sahələrdə vətəndaşların, o cümlədən həssas qrupların əmək bazarında, innovativ iqtisadiyyatda layiqli iştirakı, keyfiyyətli dövlət və sosial xidmətlərdən faydalanması, təbii sərvətləri səmərəli idarə edən, dayanıqlılığı artıran siyasətdən bəhrələnməsi, eləcə də qadınları ayrı-seçkilik və zorakılıqdan qoruyan, bütün sahələrdə təmsilçilik üçün səlahiyyətlərini artıran mexanizmlərdən yararlanması hədəflənir. Eyni zamanda, Çərçivə Sənədində Azərbaycanın işğaldan azad olunmuş ərazilərinin bərpası ilə bağlı Azərbaycan Hökumətinə dəstəyin göstəriləcəyi barədə müddəalar öz əksini tapıb.

Çərçivə Sənədinin monitorinqi BMT-nin Ölkə üzrə İdarə Heyətinin əsas funksiyalarından biri olmaqla, İqtisadiyyat Nazirliyi, Dövlət Statistika Komitəsi, birbaşa xidmətlər təmin edən nazirlik və tərəfdaşlarla yaxından əməkdaşlıq şəraitində aparılacaq. 2024-cü ildə Çərçivə Sənədi üzrə müstəqil qiymətləndirmənin aparılması nəzərdə tutulur.

Vurğulamaq lazımdır ki, Çərçivə Sənədinin icrası ölkəmizdə Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin icrasına, aparılan islahatlara və “Azərbaycan 2030: sosial-iqtisadi inkişafa dair Milli Prioritetlər”in reallaşdırılması istiqamətində layihələrin həyata keçirilməsinə, insan kapitalının inkişafına töhfə verəcək.