Bakı, 17 iyun, Sevda Cəfərova, AZƏRTAC

Bu gün qadınlar ailə təsərrüfatı fəaliyyətlərinə kifayət qədər dəstək versələr də, onların rolu çox zaman etiraf edilmir. Eyni zamanda, qadın fermerlərin ehtiyaclarına və problemlərinə cavab verən proqramlar olmadığına görə kənd məsləhət xidmətləri onların tələbatlarına əksər hallarda adekvat cavab vermir. Azərbaycan Kənd Qadınları Assosiasiyası isə yarandığı gündən etibarən bu istiqamətdə kənd yerlərində fəaliyyət göstərən qadınlara dəstək verməyə çalışır.

AZƏRTAC Azərbaycan Kənd Qadınları Assosiasiyasının sədri Gülbəniz Qənbərovanın müsahibəsini təqdim edir.

-Azərbaycan Kənd Qadınları Assosiasiyası hansı zərurətdən yaranıb?

-Azərbaycan Kənd Qadınları Assosiasiyası 2018-ci ildə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin dəstəyi ilə kəndlərdə yaşayan fermer və sahibkar qadınların regionların sosial-iqtisadi inkişafına verdiyi töhfəni artırmaq və onu dayanıqlı etmək üçün yaradılıb. Assosiasiya 2005-2019-cu illər ərzində Azərbaycan hökuməti və Dünya Bankından maliyyələşən və Naxçıvan Muxtar Respublikası da daxil olmaqla Azərbaycanın bütün rayonlarında fəaliyyət göstərən Azərbaycan Kənd İnvestisiya Layihəsinin (AzKİL) təsir nəticələrindən biri olaraq fəaliyyətə başlayıb.

AzKİL bir İcma İnkişafı layihəsi idi və mən bu layihədə icma inkişafı və bacarıqların artırılması meneceri olaraq mühüm işlər gördüm. Belə ki, layihənin icrası ərzində 1500 kənddə icma səfərbərliyi, təlimlər, AzKİL-in bütün əməliyyat zonalarını əhatə edən 200-ə qədər regional konfrans və 7 Milli İcma İnkişafı konfransının keçirilməsinə nail oldum.

Biz çalışırdıq ki, səfərbərlik zamanı seçilən İcma Qruplarında, regional və milli səviyyədə keçirilən tədbirlərdə qadınlar yaxından iştirak etsin, həm də qadınların sadəcə fiziki iştirakı deyil, onların qərarvermədə və mühüm qərarların icrasındakı rolu da artsın. Layihə İdarəetmə Qrupunun Dünya Bankına müraciəti əsasında 2017-ci ildə AzKİL-ə yeni komponent “Kənd Qadınlarının İqtisadi Gücləndirilməsi” əlavə olundu. Bu komponent çərçivəsində kollektiv bizneslər quraraq ailələrinə iqtisadi dəstək göstərmək məqsədilə 6 pilot Qadın Qrupu yaradıldı.

Kənd İnvestisiya Layihəsi uğurlu layihə idi, çünki onun icra mexanizmi de-sentralizasiya, yəni qərarların aşağıdan yuxarıya - icmalardan hökumətə prinsipinə əsaslanırdı. İcmaların təşkilatlanma, infrastruktur və bacarıqların artırılması ehtiyaclarını çevik şəkildə qarşılayan bu layihə uğurla öz hədəflərinə çatdı və 2019-cu ildə tamamlandı. Layihə başa çatan zaman artıq Qadın Qruplarının sayı 28-ə çatmışdı və bu səbəbdən də AzKİL-in dövlət tərəfindən rəsmi icraçısı olan Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin rəyi və dəstəyi əsasında Qadın İnkişaf və Müəssisə Qruplarının Milli Şəbəkəsi olaraq “Azərbaycan Kənd Qadınları Assosiasiyası” - AKQA yarandı.

-Kənd qadınları regionların inkişafı üçün nə kimi yardım göstərir?

-Azərbaycan kənd təsərrüfatı ölkəsidir, kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatımızın əsas hissəsidir və strateji sahədir. Əmək qabiliyyətli yaş kateqoriyasına daxil olan kənd qadınlarının 43 faizi təsərrüfatla məşğuldur və bu qadınların böyük əksəriyyətinin dolanışığı da elə torpaqdan-təsərrüfatdan çıxır. Qadınlar təsərrüfat və emal ilə yanaşı, qeyri-təsərrüfat biznesləri ilə də məşğul olur. Belə ki, təsərrüfat işləri fəsli xarakter daşıdığı üçün meyvə-tərəvəz, barama, taxılçılıq, pambıqçılıq və s. ilə yanaşı həm də tikiş, çörək-şirniyyat, xalçaçılıq, xidmət (kafe, gözəllik salonu) bizneslərində də uğur qazanıblar.

Biz Assosiasiya olaraq kənd qadınlarının təşkilatlanması, qrup olaraq daha çox istehsal etməsi, daha çox satması və daha çox qazanaraq ailə büdcəsinə dəstək verə bilməsi üçün dünya praktikasında sınanmış “Qadın özünə-kömək qrupu” modelini ölkəmizdə tətbiq etdik. Bu kollektiv qadın biznesləridir ki, hazırda bu model altında yaratdığımız 56 Qadın İnkişaf və Müəssisə Qrupu toplam 230 biznesin sahibi və menecerləridir. İndi kənd qadınları kollektiv olaraq yüz tonlarla tərəvəz, meyvə, taxıl, pambıq, heyvandarlıq məhsulları, çörək-şirniyyat və sair istehsal edir, emal edir, onun satışını təşkil edir, həm öz ailəsinə, həm də regionlarımızın inkişafına böyük dəstək göstərmiş olur.

-Sizin Assosiasiyaya üzv olan qadınların sayı barədə nə deyə bilərsiniz?

-Bizdə üzvlük məsələsi digər assosiasiyalardan fərqlidir. Biz üzvləri özümüz hazırlayırıq, sonra assosiasiyaya qəbul edirik. Müxtəlif rayonların kəndlərində yaşayan qadınlar sosial şəbəkələr vasitəsilə və ya digər fəaliyyətdə olan Qadın Qruplarınin vasitəsilə bizə müraciət edir, biz onlarla görüşürük. “Qadın özünə-kömək qrupu” modelinin müxtəlif təşkilatlanma prosedurlarından sonra Qadın İnkişaf və Müəssisə Qrupu yaranır, 2-3 ay sınaq müddətindən sonra həmin qrupu assosiasiyaya üzv qəbul edirik. Belə qrupların kənddə həm sosial, həm də iqtisadi fəaliyyətləri var. Qadın qrupları kənddə kimsəsiz, xəstə və yaşlı adamlara baş çəkir, onlara qayğı göstərir, şəhid ailələrini ünsiyyətdə saxlayır, kənddə erkən nikah, məişət zorakılığı, ətraf mühitin qorunması və bu kimi məsələlərlə yanaşı icmanın ümumi problemlərinə də öz töhfələrini verirlər. Məsələn Bərdə rayonunun Böyük Göyüşlü kəndində fəaliyyət göstərən, əsasən tərəvəzçiliklə məşğul olan “Fatimə” Qadın Qrupu keçən il məhsul yığımından sonra kəndin illərlə həll oluna bilməyən “suvarma suyu” problemini həll etdi. Mövsümdə 630 ton tərəvəz becərən bu qrup özünün satışdan gələn vəsaiti hesabına kəndə suvarma suyu çəkdi. İcmanın problemlərinə töhfə vermək qadınların kənddə nüfuzunu artırır və çox stereotipləri qırır. Qadın Qrupları kəndlərdə zibil tullantılarının daşınması, qadın və uşaqların tibbi müayinəsi, içməli su sərfiyyatının tənzimlənməsi, qadınların rəqəmsal bacarıqlarının artırılması kimi kampaniyalar keçirir. Hansı kənddə Qadın Qrupu varsa onlar kəndin problemlərinin həllində mühüm töhfə verir.

-Hazırda fermer qadınlar daha çox hansı bölgələrdə fəaliyyət göstərirlər?

-Fermer qadın deyəndə torpağı olan qadınlar nəzərdə tutulur. Onlar Azərbaycanın bütün bölgələrində var. Torpaq istifadəçisi qadınlar da var, bunlar torpağı olmayan və onu icarəyə götürüb becərən qadınlardır. Ölkəmizdə 80 min fermer qadın fəaliyyət göstərir, iki o qədər də torpaq istifadəçiləri var. Təbii ki, kənd təsərrüfatına yararlı torpaqları çox olan Ağdam, Bərdə, Goranboy, Tovuz və digər rayonlarda fermer qadınların sayı daha çoxdur, dağlıq rayonlarda isə artıq heyvandarlıq üstünlük təşkil edir.

-Assosiasiyanın reallaşdırdığı layihələr barədə nə deyə bilərsiniz?

-Bizim çox böyük, əhatəli və zaman məhdudiyyəti olmayan bir layihəmiz var ki, bu “Qadın Özünə-kömək Qrupu” modeli altında kollektiv qadın bizneslərinin yaradılması, onların bacarıqlarının artırılması və təşkilatlanaraq İstehsal-İstehlak Qadın Kooperativlərinə çevrilməsidir. Assosiasiya tərəfindən ölkənin 23 rayonunda yaradılmış 56 Qadın İnkişaf və Müəssisə Qrupunun 12-si artıq Qadın Kooperativi olaraq fəaliyyət göstərir. Qadın Qruplarının və Qadın Kooperativlərinin inkişaf etdirilməsi üçün QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Agentliyinin kiçik qrantlarına müraciət edərək bir neçə kiçik layihələr də həyata keçirmişik.

-Sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq istəyən qadınlara nə tövsiyələriniz var?

-Qadınların bacarmadığı iş yoxdur!