İNSAN ALVERİ İLƏ MÜBARİZƏ: İNSAN HÜQUQLARININ QORUNMASI VƏ QLOBAL TƏHLÜKƏSİZLİK
Bakı, 4 may (AZƏRTAC). Mayın 1-dən 6-dək Azərbaycanda insan alveri ilə mübarizə həftəsi elan olunmuşdur. ATƏT-in Bakı Ofisinin, Daxili İşlər Nazirliyi, yerli və beynəlxalq qeyri-hökumət təşkilatlarının birlikdə təşkil etdikləri həftə çərçivəsində Bakı, Sumqayıt və Şirvan şəhərlərində məlumatlandırma aksiyaları və digər tədbirlər keçirilir. İnsan alveri dedikdə nələr başa düşülür?
Beynəlxalq hüquqa görə, insan alveri insanların istismar məqsədi ilə daşınması, ötürülməsi, gizlədilməsi, zor tətbiqi ilə hədələmə, yaxud zor tətbiq etmək, fırıldaqçılıq, aldatma, hakimiyyətdən və vəziyyətdən sui-istifadə etmək yolu ilə oğurlanmasıdır. İnsan alveri ilə mübarizə haqqında Azərbaycan Respublikası Qanunda insanların istismarı məcburi əmək (xidmət), cinsi istismar, köləlik, köləliyə bənzər adətlər və onlardan irəli gələn asılılıq vəziyyəti, insan orqanlarının və toxumalarının qanunsuz çıxarılması, şəxs üzərində qanunsuz biotibbi tədqiqatların aparılması, qadının surroqat ana kimi istifadə edilməsi, qanunsuz, o cümlədən cinayətkar fəaliyyətə cəlb etmə, habelə insanların digər formada istismar edilməsi kimi müəyyən edilmişdir. Bu cinayət növü ilə mübarizə insan hüquqlarının qorunması sahəsində məqsədlərdən biri olmaqla yanaşı, həm də qlobal təhlükəsizlik məsələsidir.
İnsan alverçiləri öz qurbanlarını cəmiyyətin ən zəif təbəqələrindən seçirlər. Statistikaya görə, dünyada hər il xaricə işləməyə gedən 4 milyon insan cinayətkarların qurbanı olur. Qadınlar bu bəlaya daha çox düçar olanlar sırasındadırlar. Mütəxəssislər qadınları insan alveri ilə məşğul olan cinayətkarların “caynağına” salan başlıca səbəblər kimi yoxsulluq və gender bərabərsizliyini vurğulayırlar. İnsan alverinin ən dəhşətli forması isə insan orqanlarının və toxumalarının transplantasiyasıdır.
Hər birimiz küçədə, nəqliyyatda xaricdə iş və ya nikah təklif edən elanlarla rastlaşırıq. Bu elanlarda çox yüngül və az zəhmət tələb edən iş üçün yetərincə əmək haqqı təklif olunur. Bu cəlbedici elanlardakı təkliflər çox vaxt tələdəki pendirə bənzəyir. Onların arxasında insan alverçiləri üçün “məhsula”, qula çevrilmək, fahişəliyə cəlb olunmaq təhlükəsi vardır. XXI əsrin əvvəllərində qula çevrilmək təhlükəsi hər birimizi addımbaşı, məsələn, küçə elanlarında, ucuz turizm səfərləri barədə broşürlərdə, nikah agentliklərinin reklamında gözləyir.
Transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıq haqqında BMT Konvensiyasına görə, insan alveri beynəlxalq mütəşəkkil cinayətkarlığın başlıca istiqamətlərindən biridir. Dünya üzrə bu cinayətdən əldə edilən gəlir milyard dollarlarla hesablanır. Bu isə yalnız silah alveri və narkobiznes ilə müqayisə oluna bilər. Məsələn, bəzi mənbələrə görə, insan alverçiləri yalnız qul satışından ildə 7 milyard dollar gəlir götürürlər.
Azərbaycanda bir sıra beynəlxalq sənədlər və BMT-nin “Transmilli mütəşəkkil cinayətkarlığa qarşı” Konvensiyası əsasında ölkə Prezidentinin 6 may 2004-cü il tarixli Sərəncamı ilə “Azərbaycan Respublikasında İnsan Alverinə Qarşı Mübarizə üzrə Milli Fəaliyyət Planı” təsdiq edilmişdir.
Bu Planın həyata keçirilməsi üzrə məsul şəxs - Milli Əlaqələndirici təyin edilmişdir. Respublika DİN-də İnsan Alverinə qarşı Mübarizə İdarəsi yaradılmışdır. Bu, şəxsiyyətin şərəf və ləyaqətini alçaldan insan alverinin qarşısının alınmasını, onunla mübarizəni, insan alveri qurbanlarının müdafiəsini təmin etmək, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarını Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, qanunlarına və tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrə uyğun olaraq müvafiq cinayətkar qəsdlərdən qorumaq, bu məqsədlərlə qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada təhqiqat orqanı funksiyasını yerinə yetirmək və əməliyyat-axtarış fəaliyyətini həyata keçirmək məqsədi daşıyan ixtisaslaşdırılmış struktur qurumdur. Bundan əlavə, Azərbaycan Respublikası bir sıra beynəlxalq sənədlərə imza atmışdır. Ölkəmiz “Transmilli mütəşəkkil cinayətkarlığa qarşı” Konvensiyaya və onu tamamlayan “İnsan alverinin, xüsusən qadın və uşaq alverinin qarşısının alınması, aradan qaldırılması və cəzalandırılması haqqında Palermo Protokolu”na qoşulmuşdur.
Dövlətimiz tərəfindən bu sahədə mühüm qanunvericilik aktları qəbul edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsində cinayətkarlığın bu növü ilə mübarizəni nizamlayan müvafiq maddələr, cinayətin potensial subyektləri hesab edilən uşaq və qadınların hüquq və azadlıqlarının müdafiəsinə yönəlmiş bir sıra normativ-hüquqi aktlar nəzərdə tutulmuşdur. 2009-cu ildə həyata keçirilmiş əməliyyat-profilaktik tədbirlər nəticəsində insan alveri ilə bağlı 80 cinayət faktı qeydə alınmış, 76 şəxs məsuliyyətə cəlb edilmiş və insan alverinin 91 qurbanı müəyyən olunmuşdur.
İnsan alveri qurbanlarının cinsi istismar məqsədilə aldadılaraq xarici ölkələrə, o cümlədən Türkiyə Respublikasına, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə, Pakistan və İran İslam respublikalarına, Rusiya Federasiyasına aparılması müəyyən edilmiş, belə qanunsuz hərəkətlərin qarşısını almaq üçün tədbirlər görülmüşdür.
2009-cu ildə insan alverinin qurbanı olmuş 4 əcnəbinin BMT-nin dəstəyi ilə öz ölkələrinə qayıtmaları təmin edilmişdir. İl ərzində müəyyən edilmiş 91 insan alveri qurbanından 48 nəfəri (1 uşaq) insan alveri qurbanlarının müvəqqəti yaşaması üçün Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin müvafiq sərəncamı ilə yaradılmış sığınacağa yerləşdirilmişdir. Onların əksəriyyəti cəmiyyətə reinteqrasiya olunmuş, zərərçəkənlərə hüquqi, tibbi və psixoloji yardımlar göstərilmişdir.
Əhalinin bu sahədə maarifləndirilməsi məqsədilə bukletlər hazırlanaraq hava limanında, dəmiryolu vağzallarında, avtovağzallarda, metro stansiyalarında vətəndaşlara paylanmışdır.
Transmilli cinayətlər qlobal xarakter daşısa da, hər birimizə aid ola bilər. Bu baxımdan, dövlətin, hökumətin və vətəndaş cəmiyyətinin Şərq ilə Qərbin qovuşuğunda yerləşən Azərbaycan ərazisinin qlobal cinayətlər və cinayətkarlar üçün əlverişli məkana çevrilməməsi istiqamətində birgə fəaliyyəti vacibdir. İnsan alveri, narkotrafik və s. kimi qlobal cinayətlərin dünyanın sürətlə inkişaf edən ölkələrindən birinə çevrilən Azərbaycan ərazisindən uzaqlaşdırmaq üçün səmərəli tədbirlər davam etdirilir.
Fəridə Abdullayeva
AZƏRTAC-ın müxbiri
Bölmənin digər xəbərləri
