Bakı, 14 may, AZƏRTAC

Müasir şəhərlər ərazilərin bərpa edilməsi, davamlı inkişafa keçid və ənənəvi urbanizasiya modellərinin yenidən düşünülməsi zərurəti dərin transformasiya dövrünü yaşayır. Müzakirələrin mərkəzində polisentrik və insan mərkəzli şəhərlər, yerli infrastrukturun inkişafı və karbon izinin azaldılması konsepsiyaları da daxil olmaqla, şəhərsalmaya yeni yanaşmalar yer alıb.

Fransız-kolumbiyalı urbanist, professor, Fransa Texnologiyalar Akademiyasının üzvü, “15 dəqiqəlik şəhər” konsepsiyasının müəllifi Karlos Moreno AZƏRTAC-ın suallarını cavablandırıb.

- Azərbaycan hazırda yeni şəhərlərin, infrastrukturun, “ağıllı” və dayanıqlı icmaların tikintisi də daxil olmaqla, Qarabağın bərpası və inkişafına dair genişmiqyaslı layihələr həyata keçirir. Sizcə, bu təcrübə münaqişə və dağıntılar yaşayan ölkələr üçün bir model və ya praktik dərs mənbəyi ola bilərmi?

- Bəli, şübhəsiz. Əslində, bu gün əraziləri bərpa etmək üçün 21-ci əsr üçün yeni şəhərsalma paradiqmaları hazırlamalıyıq. Bir çox şəhərlər, xüsusən də XX əsrdə, uzun məsafələr, işə uzun gediş-gəliş, həddindən artıq şəhər sıxlığı və məkan seqmentasiyası prinsipləri üzərində qurulub. XXI əsrdə şəhərlərimizi yenidən layihələşdirmək üçün fürsət yaranıb. Buna görə də, mənim məsləhətim polisentrik şəhərlər konsepsiyasına arxalanmaq, yeni fəaliyyət mərkəzləri inkişaf etdirmək və insanların yaxınlığında daha çox xidmət yaratmaqdır. Bu, bir tərəfdən, CO₂-nin karbon izini azaltmağa, digər tərəfdən isə daha yüksək həyat keyfiyyətini təmin etməyə imkan verəcək. Yaşayış yerinə yaxın xidmətlərin əlçatanlığı daha çox “yaşıl ictimai məkanların”, yerli iş yerlərinin, yerli pərakəndə satış, mədəni tədbirlərin, məktəblərin, təhsil və tibb xidmətlərinin, eləcə də müxtəlif sosial fəaliyyətlər üçün məkanların yaradılmasına kömək edir. Bu gün bu paradiqma müasir şəhərsalmanın ən aktual məqsədlərindən biridir - daha dayanıqlı şəhərlər, aşağı karbonlu mobilliyin inkişafı, piyada, velosipedlə, ictimai nəqliyyatla hərəkət etməyə və insan mərkəzli şəhərlərin yaradılmasına keçid. Məhz bu, bu gün bizim prioritetimizdir. Sürətli şəhərsalma kontekstində - istər Azərbaycanda, istərsə də Bakının yeni rayonlarında - daha çox insan mərkəzli şəhərlərin layihələşdirilməsinə yeni bir yanaşma tətbiq etmək olduqca vacibdir.

- Ümumdünya Şəhərsalma Forumu - WUF13 Azərbaycan üçün mühüm beynəlxalq hadisə olacaq. Sizcə, WUF13-ün Bakıda keçirilməsi Azərbaycan üçün beynəlxalq imic, peşəkar mübadilə və gələcək şəhər inkişafı baxımından nə ifadə edə bilər?

- Ümumdünya Şəhərsalma Forumu bu sahədə dünyada ən böyük tədbirdir. Hər iki ildən bir şəhərlərin inkişafında maraqlı olan beynəlxalq ictimaiyyət müzakirə etmək, təcrübə mübadiləsi aparmaq, əməkdaşlıq etmək və yeni tədqiqat paradiqmalarını formalaşdırmaq üçün bir araya gəlir. BMT səviyyəsində şəhər inkişafı və yaşayış sahəsində çalışan bütün beynəlxalq urbanist icmanın həftə ərzində Bakıda olması çox böyük əhəmiyyət kəsb edir. Həmçinin ən böyük beynəlxalq yerli özünüidarəetmə təşkilatı olan UCLG – “United Cities and Local Governments” (Birləşmiş şəhərlər və yerli hakimiyyət orqanları) təşkilatının da Baş Assambleyası keçiriləcək. Bu, həqiqətən də böyük şəhərlərin merlərinin, regional liderlərinin və yerli hakimiyyət orqanlarının nümayəndələrinin ən vacib görüşüdür.

Bundan əlavə, Ümumdünya Şəhərsalma Forumu Akademiyasına - akademik ictimaiyyətin, tədqiqatçıların və tələbələrin cəlb edilməsinə yönəlmiş yeni proqrama start veriləcək. Həmçinin “peer-to-peer” – iştirakçılar arasında peşəkar mübadilə formatında görüşlər də təşkil ediləcək.

- Son illərdə Azərbaycan özünü qlobal tədbirlər və şəhərsalma təşəbbüsləri üçün platforma kimi fəal şəkildə təqdim etdiyini nəzərə alsaq, ölkənin beynəlxalq imicinin formalaşmasında memarlıq və şəhərsalmanın rolunu necə qiymətləndirirsiniz?

- Bu gün biz yeni iqtisadi və biznes modellərinə qlobal keçid dövründə yaşayırıq. Bəşəriyyət qlobal iqlim dəyişikliyi təhlükəsi ilə üzləşir və məhz şəhərlər bu transformasiyanın mərkəzindədir. Biz şəhərlərimizdə həyat keyfiyyətinin həqiqətən daha yüksək olmasını təmin etməliyik. Memarlıq və şəhərsalma bu gün ənənəvi həyat tərzimizi dəyişdirmək üçün əsas alətlərdir. Ümid edirəm ki, bu həftə ərzində Azərbaycanda Asiya, Afrika, Latın Amerikası və Avropadan olan müxtəlif qlobal praktikaları eşitmək və müxtəlif nöqteyi-nəzərlər mübadiləsi aparmaq üçün əla fürsətimiz olacaq. Təbii ki, mənim anadan olduğum Cənubi Amerikanın ehtiyacları Avropa və ya Asiyanın ehtiyacları ilə tam üst-üstə düşmür, lakin şəhərsalma və memarlıqda yanaşmaların daha geniş qlobal konvergensiyasını inkişaf etdirməliyik. Mövcud keçid dövrünü ən effektiv şəkildə idarə etmək üçün XXI əsr şəhərsalma və memarlığı üçün daha yaxşı qarşılıqlı əlaqə və ortaq baxış yaratmalıyıq.

- Cənubi Qafqazdakı şəhərlərin gələcəyindən danışarkən, sizcə, Azərbaycan davamlı şəhər inkişafına dair yeni regional standartın formalaşmasında hansı rolu oynaya bilər?

- Davamlı şəhər inkişafı bu gün dünyanın bütün bölgələri üçün mütləq vacibdir və davamlılıq üç əsas elementdən ibarətdir. Birincisi, şəhərlərin karbon izini azaltmağa və biomüxtəlifliyin qorunmasına yönəlmiş ekoloji modeldir. İkinci aspekt müsbət sosial təsirdir. Qarışıq şəhər icmaları yaratmaq, müxtəlif xidmətləri birləşdirmək və insanların səhiyyə, qida, su, sanitariya, təhsil və mədəniyyətə daha yaxından çıxışını təmin etmək lazımdır. Üçüncü aspekt iqtisadi inkişafdır. Daha dinamik yerli iqtisadiyyatlar inkişaf etdirməli, qısa iqtisadi zəncirlər gücləndirilməli, yerli xammaldan istifadə edilməli, yerli bilikləri inkişaf etdirməklə yerli əlavə dəyər yaratmalıyıq. Məhz bu üç element - ekoloji, sosial və iqtisadi - davamlılığın təməlini təşkil edir.

- Azərbaycan davamlı inkişafa və “yaşıl keçidə” böyük diqqət ayırır. Memarlıq sektoru bu gün milli ətraf mühit gündəliyinə həqiqətən də nə dərəcədə təsir göstərə bilir?

- Azərbaycan, Asiya, Avropa və digər bölgələrdə memarlıq sektorunun inkişafına yeni ekoloji və şəhərsalma siyasətləri çərçivəsində ən yüksək prioritet verilməlidir. Hesab edirəm ki, Azərbaycan hökumətindən “yaşıl inkişafa” keçidi idarə etmək üç zaman üfüqünə əsaslanan güclü bir strategiya tələb edir.

Birincisi, mövcud böhranlara cavab vermək üçün zəruri olan qısamüddətli perspektiv, ikincisi, taktiki şəhərsalma və yerli və regional planlar vasitəsilə şəhərlərin və ərazilərin inkişafını gücləndirmək üçün növbəti 3-6 ili əhatə edən ortamüddətli perspektiv, üçüncüsü isə uzunmüddətli perspektiv. Uzunmüddətli plan 10, 15 və ya 20 il üçün strategiyadır. Hesab edirəm ki, hökumətdə bu keçidi idarə edən ekoloji agentliyin olması çox müsbət faktdır ki, bu da qısamüddətli, ortamüddətli və uzunmüddətli planlaşdırma səviyyəsinə əsaslanır.

_{Müəllif – Tamilla Məmmədova}