Mərkəzi Asiya genişmiqyaslı enerji transformasiyasına hazırlaşır
Bakı, 22 may, AZƏRTAC
Elektrik enerjisinə tələbatın sürətlə artması, enerji infrastrukturunun yüksək səviyyədə köhnəlməsi və qlobal enerji keçidinə uyğunlaşma zərurəti fonunda Mərkəzi Asiya dərin enerji transformasiyası mərhələsinə daxil olur.
AZƏRTAC xəbər verir ki, MDB İcraiyyə Komitəsinin mətbuat xidmətinin yaydığı məlumata görə, Avrasiya İnkişaf Bankının bu barədə araşdırmasının müəllifləri belə nəticəyə gəliblər.
Məruzədə qeyd olunur ki, region eyni vaxtda iki ciddi çağırışla üzləşib. Ölkələr həm enerji təchizatının etibarlılığını və elektrik enerjisindən istifadənin rahatlığını təmin etməli, həm də ekoloji dayanıqlığı qoruyub saxlamalıdır.
Araşdırmada bildirilir ki, bu çağırışlara ən effektiv cavab “orta yol” strategiyası ola bilər. Söhbət ənənəvi enerji istehsalının yenilənməsini, bərpaolunan enerji mənbələrinin, enerji toplama sistemlərinin, şəbəkə infrastrukturunun, rəqəmsallaşmanın və regional inteqrasiyanın inkişafını özündə birləşdirən balanslaşdırılmış modernləşmə modelindən gedir.
Tədqiqatın müəllifləri Mərkəzi Asiya ölkələrinin elektroenergetika sektorunun mövcud vəziyyətini və onun uzunmüddətli inkişaf ssenarilərini Ümumdünya Enerji Şurasının enerji trilemması — enerji təhlükəsizliyi, enerji təminatı və ekoloji dayanıqlıq arasında balans prinsipi əsasında kompleks şəkildə qiymətləndiriblər.
Məruzədə qlobal enerji keçidi tendensiyaları, onların Mərkəzi Asiyaya təsiri və regionun struktur məhdudiyyətləri də təhlil olunur. Bu məhdudiyyətlər sırasında elektrik enerjisinə tələbatın sürətlə artması, istehsal və şəbəkə obyektlərinin köhnəlmə səviyyəsinin 75 faizə çatması, şəbəkələrdə itkilərin 20 faizə qədər yüksəlməsi, bəzi ölkələrin enerji balansında bir yanacaq növündən asılılığın 90–99 faiz təşkil etməsi, eləcə də regional koordinasiyanın məhdudluğu göstərilir.
Araşdırmada regionun elektroenergetika sektorunun hazırkı vəziyyətinə xüsusi diqqət ayrılır. Qeyd olunur ki, Mərkəzi Asiya ölkələri artıq elektrik enerjisi çatışmazlığı ilə üzləşirlər və 2030-cu ilədək enerji tələbatı təxminən 40 faiz arta bilər.
Bununla yanaşı vurğulanır ki, elektrik stansiyalarının və enerji şəbəkələrinin böyük hissəsi modernləşdirilməlidir. Mövcud enerji sistemi strukturu isə yeni və dəyişkən enerji mənbələrinin genişmiqyaslı inteqrasiyasına kifayət qədər hazır deyil.
Məruzə müəlliflərinin fikrincə, region ölkələri günəş, külək və hidroenerji sahəsində böyük potensiala malikdir. Eyni zamanda qaz və atom enerjisi istehsalının inkişafı üçün də imkanlar mövcuddur. Bundan əlavə, dövlətlərarası enerji inteqrasiyasının daha sıx formatda bərpası üçün zəmin olduğu qeyd edilir.
Araşdırmada vurğulanır ki, enerji şəbəkələri, ehtiyat güclər və bazar mexanizmləri paralel şəkildə inkişaf etdirilmədən bərpaolunan enerji mənbələrinin həddindən artıq sürətlə genişləndirilməsi sistemli riskləri artıra və enerji sisteminin ümumi xərclərini yüksəldə bilər.
Tədqiqatın əsas nəticəsi kimi “orta yol” strategiyasına üstünlük verilməsi tövsiyə olunur. “Yaşıl maksimalizm” ssenarisindən və ənənəvi yanacaq mənbələrinin üstün mövqeyinin qorunmasına əsaslanan konservativ modeldən fərqli olaraq, bu yanaşma mövcud enerji güclərinin modernləşdirilməsini, bərpaolunan energetikanın mərhələli inkişafını, çevik qaz güclərinin istismara verilməsini, enerji toplama sistemlərinin inkişafını, rəqəmsallaşmanı və regional enerji bazarının formalaşdırılmasını nəzərdə tutur.
Üç ssenarinin müqayisəsi göstərib ki, ən balanslı nəticəni məhz “orta yol” strategiyası təmin edir. Araşdırmaya əsasən, bu yanaşma “yaşıl maksimalizm” ssenarisi ilə müqayisədə kapital xərclərini 30–45 faiz azaltmağa, elektrik enerjisinin maya dəyərini 25–35 faiz aşağı salmağa, həmçinin karbon izini konservativ ssenari ilə müqayisədə beş dəfə azaltmağa imkan verir.
Məruzənin müəllifləri hesab edirlər ki, araşdırmanın praktiki əhəmiyyəti Mərkəzi Asiya ölkələrinin 2050-ci ilədək enerji siyasəti üçün tətbiqi əsasların formalaşdırılmasındadır.
Sənəddə texniki və institusional tədbirlər kompleksinin həyata keçirilməsi təklif olunur. Ekspertlərin fikrincə, bu tədbirlər regionun enerji təhlükəsizliyini möhkəmləndirməyə, əhali və iqtisadiyyatın elektrik enerjisi ilə etibarlı təminatını qorumağa, emissiyaların səviyyəsini azaltmağa və yeni texnoloji-iqlim şəraitində dayanıqlı inkişaf üçün zəmin yaratmağa imkan verəcək.
Bölmənin digər xəbərləri
