Sentyabrın 20-də “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanmasından 14 il ötür. Adını özünün tarixi, siyasi və beynəlxalq əhəmiyyətinə görə qazanan bu işgüzar razılaşma Azərbaycanın ümummilli lideri Heydər Əliyevin rəhbərliyi və təşəbbüsü ilə Dövlət Neft Şirkəti və dünyanın 11 iri neft şirkəti arasında imzalanmış, beləliklə, sözün əsl mənasında, ölkəmizin yeni neft erası başlanmışdır. Ötən illər ərzində bu müqavilə çərçivəsində həyata keçirilən nəhəng enerji layihələri Azərbaycanın suverenliyini möhkəmləndirmiş, müstəqil daxili və xarici siyasət yürütməyə imkan vermiş, ictimai-siyasi sabitlik, bazar iqtisadiyyatının qurulmasında, xalqın rifahının yüksəlməsində, eləcə də ölkəmizin çətin problemlərinin həllində yardımçı olmuşdur.

Bu illər ərzində ölkəmizə xarici sərmayələrin gətirilməsində Azərbaycan hökuməti ilə tərəfdaşlıq edən təşkilatlardan biri də ABŞ-Azərbaycan Ticarət Palatası olmuşdur. 1995-ci ildən Palata Amerika ilə Azərbaycan arasında iqtisadi və ticarət əlaqələrinin inkişafına töhfə verməkdədir. Nüfuzlu “Vaşinqton post” qəzeti Palatanı ABŞ sərmayələrinin Azərbaycana yatırılmasının “ən güclü müdafiəçisi” adlandırmışdır. Palatanın həmsədri Rza Vəzirinin sözlərinə görə, qurumun bu səviyyəyə çatmasında Azərbaycan Prezidenti, ümummilli lider Heydər Əliyevin əvəzsiz rolu olmuşdur.

Vaşinqtonun mötəbər Corctaun hissəsində yerləşən, qarşısında ABŞ və Azərbaycanın bayraqları dalğalanan Ticarət Palatasının dördmərtəbəli binasında çox şey ümummilli liderdən xatirədir: binanın açılışına hədiyyə etdiyi Bakı buxtasının mənzərəsini əks edən rəsm əsəri, ABŞ-a işgüzar səfərləri çərçivəsində bu ölkənin nüfuzlu siyasi xadimləri ilə keçirdiyi görüşlərdə çəkilmiş fotoşəkillər. Cənab Rza Vəziri Heydər Əliyev haqqında xatirələrini AZƏRTAC-ın müxbiri ilə bölüşmüşdür:

- Həyatımın ən fəxr etməli və yaddaqalan mərhələsi, şübhəsiz, Prezident Heydər Əliyevlə tanış olduğum və onunla işlədiyim vaxtlara təsadüf edir. Onunla 1994-cü ildə Nyu-Yorka BMT Baş Assambleyasının sessiyasına gəldiyi vaxt tanış olmuşdum. O zaman məni Vətənə dəvət etmişdi. Azərbaycan üçün çox ağır və çətin günlər idi. Heydər Əliyev gecə saat üçə qədər işləməli olurdu. Yadımdadır, məni qəbuluna gecə saat 12-yə işləmiş çağırmışdı. Təəccüb etsəm də, deyilən vaxtda Prezident sarayına yollandım. Oraya gələndə gördüm ki, hələ məndən sonra da qəbul ediləcək adamlar var. Onların arasında bir-iki xarici ölkə səfirləri də var idi. Gecəyarısı məni qəbul etdi. Birinci sözüm bu oldu ki, dedim, mən dünyanın heç yerində gecəyə qədər işləyən dövlət başçısı görməmişəm. O isə cavab verdi: “İndi Azərbaycanın çətin günləridir. Nə qədər işləyirəmsə, hələ də hər şeyi çatdıra bilmirəm. Gördüyün kimi, səndən sonra da qəbulum var”.

Biz, saatyarım söhbət etdik. Əsasən, Azərbaycanın xarici dövlətlərlə əlaqələrinin vacibliyi, ABŞ-ın siyasəti, Amerikada yaşayan azərbaycanlıların Vətənə necə kömək edə biləcəkləri barədə danışdıq. Heç unutmaram, otaq o qədər soyuq idi ki, Prezident mənə paltoda oturmağa icazə vermişdi. Təsəvvür edin ki, ölkə elə pis vəziyyətdə idi ki, hətta dövlət başçısının kabineti də soyuq idi. O günlə bu günü müqayisə edin. Görün, olduqca məhdud bir zamanda Azərbaycanda hansı işlər görülüb, necə şərait yaradılmışdır.

Ticarət Palatasının təsis edilməsi ideyası Azərbaycanın ABŞ-dakı səfiri Hafiz Paşayevə məxsusdur. Hətta Palatanın embleminin - Qız qalası və Kapitolini əks etdirən emblemin müəllifi də odur. 1995-ci ildə Heydər Əliyev Nyu-Yorka səfər edəndə “Plaza” mehmanxanasında onun şərəfinə verilən ziyafətdə biz ABŞ-Azərbaycan Ticarət Palatasının yaradıldığını elan etdik. Prezident çox sevindi və çıxışında bunu dəstəklədi. Dedi ki, belə qurumun yaradılması çox mühümdür, çünki bəzi işlər səfirliyin səlahiyyətindən kənardır. Ticarət Palatası bu işlərin öhdəsindən gələ bilər.

Güclü erməni lobbisi ilk günlərdən bizə maneə yaratmağa çalışırdı. Hətta birbaşa Amerika şirkətləri ilə əlaqə yaradıb, Palataya üzv olmamağa çağırırdılar, Azərbaycana qara yaxırdılar. Amma işimizin niyyəti təmiz olduğuna görə, biz, bu maneələri dəf edə bildik. Adlı-sanlı xadimlər - Zbiqnev Bjezinski, Riçard Armitac, Dik Çeyni, Con Sununu işimizə cəlb olunaraq bizə kömək etdilər. Fəxrlə deyə bilərəm ki, Amerikada Azərbaycanın maraqlarının müdafiəsində və ölkələrimiz arasında münasibətlərin qurulmasında Palatanın böyük rolu olmuşdur. İndinin özündə də ABŞ-Azərbaycan Ticarət Palatası Vaşinqtonda fəaliyyət göstərən digər, o cümlədən Ukrayna və Rusiya ticarət palatalarından daha fəaldır. Lakin Azərbaycanın ümummilli lideri Heydər Əliyevin və sonralar Prezident İlham Əliyevin dəstəyi olmasaydı, Palata bu səviyyəyə çatmazdı. Azərbaycan hökumətinin bütün üzvləri bizim təşkilata kömək göstərmişlər.

Mən işimlə bağlı dünyanın çox rəhbərləri ilə təmasda olmuşam. Onların arasında sabiq sovet rəhbərləri də var idi. Lakin Heydər Əliyev tamam başqa lider idi. O, böyük xarizmaya malik idi, ilk məqamdan həmsöhbətini cəzb edirdi. Səmimiyyətə olduqca böyük qiymət verirdi. Eynilə də, qeyri-səmimi insanlardan xoşu gəlməzdi. ABŞ-da bir vaxt Heydər Əliyevi qapalı sovet hökumətinin, Siyasi Büronun yüksək vəzifəli nümayəndəsi kimi tanıyırdılar. Mən həmişə deyirdim ki, Heydər Əliyevi tanımaq üçün onunla iki dəqiqə söhbət etmək kifayətdir. Xatırlayıram, ABŞ senatoru Hovard Beyker və sabiq dövlət katibi Lorens İqlberger mənimlə birlikdə Azərbaycana səfər etmişdilər. Bakıda Prezident bizi qəbul etdi. Protokol danışıqları bitdikdən sonra Hovard Beyker ona bildirdi ki bu, Heydər Əliyevlə ikinci görüşüdür. İlk dəfə “Əsrin müqaviləsi” imzalananda görüşmüşdür. Heydər Əliyev isə dərhal cavab verdi: “İkinci yox, üçüncü dəfədir. Siz Corc Buşla Amerika nümayəndə heyətinin tərkibində Moskvada Baş katibin dəfn mərasimində iştirak edirdiniz. Biz, Siyasi Büronun üzvləri ilə yuxarıda dayanmışdıq. Siz isə, qonaqlarla birlikdə aşağıda idiniz. Cənazəni gətirəndə siz ehtiram əlaməti olaraq, papağınızı çıxardınız. Mən də papağımı çıxardım. Sonra mənə irad tutdular ki, Siyasi Büro üzvləri papaqlı durmalıdırlar, bəlkə bunu amerikalılardan öyrənib etmişəm? Mən də dedim ki, yox, ehtiram olaraq etmişdim”. Hovard Beyker heyrətdən bilmirdi nə desin. O, Heydər Əliyevin diqqətinə valeh olmuşdu ki, minlərlə adamın iştirak etdiyi mərasimdə onu görmüş və yadında saxlamışdır.

Heydər Əliyev Amerika siyasətçilərinə həmişə böyük müsbət təsir bağışlayırdı. 2000-ci ildəki səfəri çərçivəsində Heydər Əliyev 11 senatorla görüşmüşdü. Azərbaycan Prezidenti ilə 15 dəqiqəlik söhbətdən sonra bu qanunvericilər Konqresdə Azərbaycanın lehinə səs vermişdilər. Halbuki, əvvəl onlar başqa mövqedən çıxış edirdilər.

Heydər Əliyev ABŞ-a hər səfərində vaxtdan maksimum istifadə etməyə çalışırdı. Bir dəfə proqrama baxanda gördü ki, görüşlərin arasında bir saata qədər boş vaxt var. Soruşdu ki, niyə boş qoymuşuq. Dedim ki, görüşdən sonra istirahət üçün kiçik fasilə nəzərdə tutmuşuq. Onun cavabı belə oldu: “Mən buraya istirahətə gəlməmişəm, işləməyə gəlmişəm. Boşluqların hamısına yeni görüşlər əlavə edin.” Həmin üçgünlük səfərin ikinci günü nümayəndə heyətinin bütün üzvləri artıq yorulmuşdular. Lakin Heydər Əliyev yorulmaq bilmirdi. İstəyirdi ki, az vaxtdan istifadə edib ABŞ siyasətçilərinə Azərbaycan həqiqətlərini yetirsin, münasibətləri genişləndirsin, tərəfdaş ola biləcəyimizi başa salsın. Bu məqsədinə də tam müvəffəq oldu.

Bax elə sizinlə söhbət etdiyimiz bu otaqda Heydər Əliyev “Exxon” şirkətinin prezidenti Terri Kunsa demişdi ki, Bakı-Tbilisi-Ceyhan layihəsi mütləq həyata keçəcəkdir. Terri Kuns layihənin marşrutuna və buna görə də büdcəsinə etirazını bildirir, başqa yollar aramağı təklif edirdi. Lakin Heydər Əliyev qətiyyətlə ona bildirdi ki, bu layihə başa çatacaqdır. Gördüyünüz kimi də, BTC bu gün artıq fəaliyyətdədir.

Bakı-Tbilisi-Ceyhan layihəsində bizim rolumuz layihənin iqisadi potensialını Amerikada nümayiş etdirmək, Amerika işgüzar dairələrinin Azərbaycana sərmayə yatırmasına kömək etmək idi. Problemlər və təzyiqlər həddindən artıq çox idi. Hər yerdən, xüsusilə də, qonşu ölkələrdən BTC-nin baş tutmaması üçün nə qədər səy göstərirdilər. Heydər Əliyevin yerinə başqa adam olsaydı, bu təzyiqlərə tab gətirməzdi. Lakin onun müdrikliyi, böyüklüyü və qətiyyəti bütün bu çətinlikləri dəf etdi. “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması da məhz bu liderlik və müdriklik sayəsində mümkün olmuşdur.

Azərbaycanda bu gün iqtisadi inkişaf elə sürətlidir ki, ölkədən cəmi bir ay ayrılıb qayıdanda hansısa da, yeniliyin şahidi olursan. Dövlət başçısı, az qala, hər gün yeni müəssisənin, obyektin açılış mərasimində iştirak edir. Mənim başçılıq etdiyim şirkət Gədəbəy rayonunun qızıl yataqlarının işlənilməsi ilə məşğuldur. Bununla bağlı mən mütəmadi olaraq həmin bölgəyə səfər edirəm. Şəmkir və Gədəbəy rayonlarına artıq əyalət demək olmaz. Xüsusilə də, Şəmkir kiçik Avropa şəhərinə bənzəyir. Mən bu münasibətlə Prezident İlham Əliyevə təbriklərimi çatdırıram.

Bu cür inkişaf sürətinin bir neçə izahı var. Əvvəla, dövlətçiliyin əsasının düzgün qurulması, daha sonra isə Heydər Əliyev tərəfindən müəyyən olunmuş siyasi xəttin İlham Əliyev tərəfindən davam etdirilməsi. Təbii ki, hələ görüləsi işlər var. Amma unutmaq lazim deyil ki, Azərbaycan bu yolla cəmi on beş ildir gedir. İnanıram ki, Azərbaycan xalqı bütün bunları bilir və qiymətləndirir.

######