Sosial mediada ailə dəyərlərinin təbliği TƏHLİL
Bakı, 16 aprel, Təhminə Verdiyeva, AZƏRTAC
Ailə cəmiyyətin fundamental təməl daşı olmaqla yanaşı, fərdlərin sosiallaşma prosesində və mədəni-dəyər sistemlərinin nəsildən-nəslə ötürülməsində mühüm rol oynayır. Müasir dövrdə informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı və sosial media platformalarının geniş yayılması ailə institutunun funksiyalarına və ailə dəyərlərinin qorunub saxlanmasına həm yeni imkanlar, həm də ciddi çağırışlar yaratmaqdadır. Bu kontekstdə sosial medianın ailə dəyərlərinə təsiri çoxşaxəli xarakter daşıyır. Bir tərəfdən bu platformalar ailə institutunun möhkəmləndirilməsinə və müsbət nümunələrin geniş auditoriyalara çatdırılmasına şərait yaradır, digər tərəfdən isə bəzi hallarda mənfi modellərin və dəyərlərin yayılması nəticəsində ailədaxili münasibətlərə zərər verə bilər. AZƏRTAC bu məqalədə sosial medianın ailə dəyərlərinə təsiri, pozitiv və neqativ nümunələrin yayılması, həmçinin Azərbaycan və beynəlxalq kontekstdə bu təsirin müqayisəli təhlilini təqdim edir.
Sosial medianın ailə dəyərlərinə təsiri
Sosial media platformaları ailə dəyərlərinin təbliği üçün effektiv vasitə kimi çıxış edə bilər. Məsələn, 2024-cü ildə “Comfort Keepers” şirkətinin sifarişi ilə Talker Research tərəfindən aparılan bir sorğuya əsasən, sosial media vasitəsilə valideynləri ilə əlaqə saxlayan böyüklərin 77 faizi bu platformaların valideynlərinin həyatına müsbət təsir etdiyini bildirib. Həmçinin respondentlərin 62 faizi sosial medianın valideynləri dostları və ailə üzvləri ilə əlaqədə qalmasına kömək etdiyini qeyd edib. Bu nəticələr göstərir ki, sosial media ailə üzvləri arasında münasibətləri gücləndirə və ailə dəyərlərinin qorunmasına töhfə verə bilər.
Lakin sosial medianın ailə münasibətlərinə mənfi təsirləri də mövcuddur. Tədqiqatlar sübut edir ki, sosial mediada qəzəb digər emosiyalardan daha sürətlə və geniş şəkildə yayılır. Çin Xalq Respublikasının Beihang Universitetinin tədqiqatçıları 200 min Weibo istifadəçisinin 70 milyon paylaşımını təhlil edərək müəyyən ediblər ki, qəzəbli paylaşımlar sevinc və ya kədər kimi emosiyalara nisbətən daha tez və geniş auditoriyaya çatır. Bu hal zəif sosial əlaqələr vasitəsilə qəzəbin daha asan yayılması ilə izah olunur, çünki insanlar adətən tanımadıqları şəxslərin qəzəbli məzmunlarını paylaşmağa meyillidirlər. Nəticədə bu cür neqativ məzmunlar ailədaxili münasibətlərdə gərginliyə və sosial etimadın azalmasına səbəb ola bilər. Buna görə də, sosial mediada yayılan emosional məzmunlara qarşı diqqətli yanaşmaq və ailə dəyərlərini qorumaq üçün müsbət, konstruktiv paylaşımlara üstünlük vermək vacibdir.
Azərbaycan kontekstində sosial medianın ailə dəyərlərinə təsiri
Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin “Digital 2022: Azerbaijan” hesabatına görə, 2022-ci ilin əvvəlində ölkədə sosial media istifadəçilərinin sayı 5.2 milyon nəfərə çatıb ki, bu da ümumi əhalinin təxminən 50.7 faizinə uyğundur. Sosial mediada ailə dəyərlərini əks etdirən müsbət məzmunların paylaşılması ailə bağlarının güclənməsinə və gənc nəslin bu dəyərləri mənimsəməsinə töhfə verə bilər.
Valideynlər və müəllimlər üçün sosial medianın düzgün istifadəsi və ailə dəyərlərinin qorunması mövzusunda maarifləndirici seminarlar və təlimlər təşkil etmək faydalıdır. Xüsusilə uşaqlar üçün sosial mediada keçirdikləri vaxtın məhdudlaşdırılması və izlədikləri məzmunun nəzarətdə saxlanılması, neqativ təsirlərin qarşısının alınmasına kömək edə bilər. Ailə üzvləri birlikdə keçirdikləri xoş anları sosial mediada paylaşaraq həm ailə münasibətlərini möhkəmləndirə, həm də digər istifadəçilərə ailə dəyərlərinin əhəmiyyətini göstərə bilərlər. Eyni zamanda, uzaqda yaşayan ailə üzvləri ilə sosial media vasitəsilə əlaqə saxlamaq ailə bağlarının qorunmasına və möhkəmlənməsinə şərait yaradır.
Müqayisəli təhlil: Azərbaycan və beynəlxalq təcrübələr
Azərbaycan və beynəlxalq təcrübələr göstərir ki, sosial medianın ailə dəyərlərinə təsiri ikitərəflidir — həm müsbət, həm də mənfi yönləri vardır. 2024-cü ilin yanvar ayına olan statistikaya əsasən, Azərbaycanda sosial media istifadəçilərinin sayı artıb ki, bu da platformaların cəmiyyətə, o cümlədən ailə münasibətlərinə təsir imkanlarının genişləndiyini göstərir. Azərbaycanda Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi kimi qurumların təşəbbüsü ilə həyata keçirilən maarifləndirici kampaniyalar və sosial layihələr ailə dəyərlərinin təbliğini təşviq edir.
Beynəlxalq təcrübədə isə sosial medianın ailə münasibətlərinə mənfi təsiri tez-tez ön plana çəkilir. Məsələn, ABŞ-da “Pew Research Center”in 2023-cü ildə apardığı araşdırmaya görə, cütlüklərin 27 faizi sosial medianın münasibətlərinə gərginlik gətirdiyini bildirib. Beləliklə, sosial media ailə dəyərlərinin təbliği üçün güclü vasitə olmaqla yanaşı, müəyyən riskləri də özündə ehtiva edir.
Bu risklərin azaldılması və müsbət təsirlərin artırılması üçün dövlət qurumları, vətəndaş cəmiyyəti institutları və fərdi istifadəçilər birgə şəkildə fəaliyyət göstərməlidirlər. Bu məqsədlə maarifləndirici kampaniyaların sayını artırmaq, pozitiv məzmunların paylaşılmasını təşviq etmək və sosial medianın məsuliyyətli istifadəsi ilə bağlı ictimaiyyəti məlumatlandırmaq vacibdir. Belə yanaşma həm ailə münasibətlərinin möhkəmlənməsinə, həm də sosial medianın mənfi təsirlərinin minimuma endirilməsinə kömək edəcək.
Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin elan etdiyi müsabiqəyə təqdim olunur.
Bölmənin digər xəbərləri
