Azərbaycanın multikultural mövqeyi türk-islam həmrəyliyinə daha geniş humanitar məzmun qazandıra bilər - ŞƏRH
Bakı, 17 sentyabr, AZƏRTAC
Türk dövlətləri bir-birinə yollar, enerji xətləri və ticarət sazişləri ilə yaxınlaşır. Bu yaxınlaşmanın cəmiyyətlərin düşüncəsində, davranışında və gələcək təsəvvüründə kök salması isə ortaq mənəvi dayaqlar tələb edir. Bakıda keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının(TDT) müsəlman dini idarə rəhbərləri Şurasının VII görüşünün və qəbul olunan Bakı Bəyannaməsinin əsas ictimai-siyasi mənasını məhz ondadır ki, Türk dünyası dövlətlərarası əməkdaşlığı cəmiyyətlərarası etimadla möhkəmləndirməyə çalışır. İqtisadi maraqlar tərəfdaşlığın imkanlarını genişləndirir, mənəvi yaxınlıq isə ona davamlılıq qazandırır.
Bu fikirləri AZƏRTAC -a açıqlamasında ekspert Əbülfəz Babazadə səsləndirib.
O bildirib ki, TDT-yə üzv ölkələrin tarixi-mədəni yaxınlığı və cəmiyyətlərinin konsolidasiyası baxımından türk kimliyindən sonra ikinci başlıca birləşdirici amil İslam dini və onun yaratdığı mənəvi-əxlaqi dəyərlər sistemidir: “Türk kimliyi ortaq mənsubiyyət şüurunu, İslam isə əsrlər ərzində formalaşmış vicdan, ədalət, mərhəmət, ailə və həmrəylik anlayışlarını qidalandırır. Dil xalqların bir-birini anlamasını asanlaşdırırsa, ortaq mənəvi yaddaş bir-birinə etibar etməsi üçün zəmin yaradır. Bu amilin əhəmiyyəti təşkilata üzvlüyün hüquqi şərtlərindən kənarda, xalqların tarixi təcrübəsində və gündəlik həyat mədəniyyətində özünü göstərir.
Burada mühüm bir incəlik var: ortaq dini mənsubiyyətin birləşdirici gücü onun necə şərh olunmasından asılıdır. Maarifçilik, insan ləyaqəti və qarşılıqlı hörmət üzərində qurulan dini düşüncə cəmiyyətdə etimadı artırır. Məzhəb üstünlüyü iddiası və sərt ideoloji qapalılıq isə həmin etimadı zəiflədir. Bakı Bəyannaməsində məzhəblərarası anlaşmaya, təkfirçiliyin, ekstremizmin və nifrət çağırışlarının qarşısının alınmasına verilən əhəmiyyət bu baxımdan strateji məna daşıyır. Dini həmrəyliyin dayanıqlı forması fərqlilikləri qəbul edən, ortaq məsuliyyəti gücləndirən münasibətlərdən yaranır.
Görüşün gündəliyi də dini institutların müasir cəmiyyətdəki məsuliyyətinin genişləndiyini göstərir. Dini təhsil, gənclərin maarifləndirilməsi, qadın və uşaq hüquqları, elmi əməkdaşlıq, ortaq fətvalar və mənəvi mühitin zərərli təsirlərdən qorunması eyni müzakirə çərçivəsinə daxil edilir. Görüşdə ailənin möhkəmləndirilməsi, müsəlmanın təkfir olunması və İslamın elm və texnologiyaya münasibəti barədə sənədlər də qəbul edilib. Bu mövzular dini rəhbərlərin cəmiyyətin real sualları ilə daha yaxından işləməsi üçün imkan yaradır.
Xüsusilə rəqəmsal dövrdə bu məsuliyyət artır. Gəncin dini təsəvvürü bu gün ailə, məktəb və məscidlə yanaşı, sosial şəbəkələrin informasiya axınında formalaşır. Həmin məkanda emosional çağırışlar çox vaxt əsaslandırılmış biliyi üstələyir. Buna görə dini maarifləndirmə tənqidi düşüncə, media savadlılığı və mədəniyyətşünaslıqla əlaqələndirilməlidir. Ortaq təhsil layihələri və elmi mübadilələr gənclərə həm öz mənəvi irsini anlamağı, həm də din adından təqdim edilən manipulyasiyaları ayırd etməyi öyrətməlidir. Mənəvi təhlükəsizliyin ən etibarlı dayağı düşünməyi bacaran insandır”.
Ekspert qeyd edib ki, Azərbaycanın bu prosesdə xüsusi üstünlüyü türk kimliyini, İslam mənəviyyatını, dünyəvi dövlətçilik ənənəsini və multikultural dəyərləri eyni ictimai inkişaf baxışında əlaqələndirmək imkanından doğur: “Əhalisinin əksəriyyəti müsəlman olan bir ölkənin müxtəlif dini və mədəni ənənələrə hörməti önə çəkməsi mühüm mesajdır: öz inancına bağlılıq başqa inancın daşıyıcısına ehtiramla yanaşı yaşaya bilir. Bu yanaşmanın inandırıcılığı gündəlik münasibətlərdə, təhsildə, mədəni irsə qayğıda və insan ləyaqətinə münasibətdə möhkəmlənir.
Multikulturalizmin mahiyyəti də burada açılır. Müxtəlif icmaların eyni coğrafiyada yaşaması onun ilkin şərtidir; həmin icmaların bir-birinin yaddaşına, müqəddəs məkanına və mənəvi həssaslığına hörmət etməsi isə onun yetkinlik göstəricisidir. Bu baxımdan, Azərbaycanın təbliğ etdiyi multikultural mövqe türk-islam həmrəyliyinə daha geniş humanitar məzmun qazandıra bilər.
Bakı görüşünün region üçün əhəmiyyətini dini diplomatiyanın ictimai etimad yaratmaq potensialında da axtarmaq lazımdır. Siyasi razılaşmaların cəmiyyətlər tərəfindən qəbul olunmasına insanların yaddaşı, qorxuları və gələcəklə bağlı gözləntiləri təsir edir. Dini rəhbərlərin insan həyatının toxunulmazlığını, qarşılıqlı hörməti və birgəyaşayış məsuliyyətini ardıcıl müdafiə etməsi sülh təşəbbüslərinin ictimai dayaqlarını gücləndirə bilər. Xüsusilə münaqişələrin ağır izlər buraxdığı Cənubi Qafqazda dini dilin barışdırıcı imkanlarından məsuliyyətlə istifadə olunması böyük əhəmiyyət daşıyır”, - deyə o qeyd edib.
Bölmənin digər xəbərləri
