“Dünyanın artıq dəyişdiyini bilməyərək gülürdük” - Çernobıl faciəsi şahidinin xatirələri
Bakı, 25 aprel, AZƏRTAC
1986-cı il aprelin 26-da dünya “əvvəl” və “sonra”ya bölündü. Çernobıl AES-dəki qəza təkcə bəşəriyyət tarixindəki ən böyük texnogen fəlakətlərdən biri deyil, həm də milyonlarla insanın həyatında iz buraxan dərin insan faciəsi oldu.
Bəziləri üçün Çernobıl tərk edilmiş Pripyat şəhərinin görüntüləri və həyəcanverici xəbərlər deməkdir. Digərləri üçün isə bu, yaz mehinin qoxusundan, böyüklərin həyəcanlı sükutundan, qəfil boşalmış küçələrdən və hələ heç kimin sözlə izah edə bilmədiyi qorxudan ibarət şəxsi xatirədir.
Ukraynalı politoloq Vladislav Olençenkonun xatirələri - əvvəlcə baş verənlərin miqyasını dərk etməyən, lakin sonradan alışdığı dünyanın hissolunmaz şəkildə dəyişməyə başladığını görən sovet məktəblisinin faciəyə baxışıdır. Onun hekayəsi təkcə Çernobıl haqqında deyil, həm də təhlükəsizlik hissinin itirilməsi, yaxınları üçün narahatlıq və insanda ömürlük qalan yaddaş haqqındadır.
- Vladislav, Çernobıl haqqında xatirələriniz nədən başlayır?
- Adi bir məktəb səhərindən. Şənbə, 1986-cı il, kimya dərsi. Biz sovet uşaqları idik, ölkəmizdə fəlakətlərin baş verməyəcəyinə səmimi-qəlbdən əmin idik. Bizi belə yetişdirirdilər - hər şey nəzarət altındadır və dəhşətli bir şey baş verə bilməz.
Və birdən-birə kimya müəllimi qəribə bir şey deyir: pəncərələri, havalandırma dəliklərini bağlamaq və mümkün olduqca küçəyə çıxmamaq. Səbəb demək olar ki, qeyri-real səslənirdi - Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasındakı qəza.
- O zaman bunu necə qəbul etdiniz?
- Düzünü deyim? Biz gülürdük. Gülməli olduğuna görə deyil, qeyri-mümkün göründüyünə görə. Müəllimlər bəzən qəribə şeylər deyirdilər və bu, belə vəziyyətlərdən biri kimi görünürdü.
Çernobıl bizim üçün bir növ uzaq və anlaşılmaz idi. Slavutiç o vaxtlar qapalı bir şəhər idi və bir çox Kiyev sakini yaxınlıqda atom elektrik stansiyasının olduğunu belə bilmirdi. Ona görə də bütün bunlar tez bir zamanda ağlımızdan çıxdı.
- Ciddi bir şeyin baş verdiyini nə vaxt hiss etdiniz?
- Artıq ertəsi gün. Birdən-birə Kiyevdə cədvəl üzrə işləyən avtobusların hərəkətində problemlər yarandı. Şəhər sanki başqa cür yaşamağa başladı, baxmayaraq ki, heç kim hələ nə baş verdiyini dərk etmirdi. Amma hətta o zaman belə, biz bunu müəllimin xəbərdarlığı ilə əlaqələndirmirdik. Qəza barədə rəsmi olaraq yalnız bir neçə gün sonra –lakonik formada, baş verənlərin miqyasını izah etmədən məlumat verildi.
- O günlərlə bağlı ən çox nəyi xatırlayırsınız?
- May ayının əvvəlindəki güclü şimal küləyini aydın xatırlayıram. Tarlaların üzərində toz qaldırırdı və insanlar yenə də normal həyatlarına davam etməyə çalışsalar da, hansısa narahatlıq hissi var idi. Bu vaxt kütləvi tədbirlər davam edirdi, insanlar küçələrə çıxırdı və heç kim vəziyyətin nə qədər ciddi olduğunu tam başa düşmürdü.
Yəqin ki, o vaxt ən qorxulusu məhz qeyri-müəyyənlik idi...
- Faciəni nə vaxt həqiqətən dərk etdiniz?
- Tədricən. Əvvəlcə insanların uşaqlarını Kiyevdən köçürməyə başladığı barədə söhbətlər yarandı. Çoxları ailələrini qohumlarının, tanışlarının yanına, təki uzaqda olsun deyə istənilən yerə qalmağa göndərirdilər.
Sonra şəhər boşalmağa başladı. İnsanlar bu barədə ucadan danışmamağa çalışsalar belə, həyəcan hissi var idi.
Kiyevdə mayın 9-da keçirilən Sülh Yürüşünü də xatırlayıram. Hətta o zaman belə, şəhər normal həyat görünüşünü qoruyub saxlamağa çalışırdı. İnsanlar küçələr boyunca durub idmançıları dəstəkləyirdilər, baxmayaraq ki, atmosfer artıq tamamilə fərqli – həyəcanlı və darıxdırıcı idi.
- Sizcə, Çernobıl ilə bağlı xatirələr insanlar üçün indiyədək niyə bu qədər güclüdür?
- Çünki bu, təkcə texnogen fəlakət deyildi. Bu, insan faciəsi idi. Milyonlarla insan qeyri-müəyyənlik, yaxınları, xüsusən də uşaqları üçün qorxu ilə üzləşdi. Çoxları hələ uzun müddət özünün və ailələrinin sağlamlığı üçün narahatlıqla yaşayırdı.
Çernobıl təhlükəsizlik hissimizi dəyişdirdi. Ondan sonra insanlar gündəlik həyatın kövrəkliyini fərqli şəkildə qəbul etməyə başladılar. Və yəqin ki, buna görə də həmin hadisələrin xatirəsi onilliklər sonra belə, bu qədər canlı olaraq qalır.
... Qırx il keçdi, lakin Çernobıl o dəhşətli günləri görənlərin xatirələrində yaşamaqda davam edir. Təkcə dəhşətli bir fəlakətin adı kimi deyil, həm də unudulması mümkün olmayan narahatlıq, çaşqınlıq və ağrı hissi kimi yaşayır. Çernobıl təkcə tarixdə deyil, həm də insanların xatirəsində qalıb. Onların yaddaşında, qorxularında, itkilərində və belə bir faciənin bir daha təkrarlamaması üçün sakit, hər şey etmək istəyində yaşayır.
Bölmənin digər xəbərləri
