Ekspertlər: COP28 mədən yanacağından istifadəni azaltmaq istiqamətində mühüm tədbir oldu
Bakı, 14 dekabr, AZƏRTAC
Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Dubay şəhərində keçirilən BMT-nin İqlim Dəyişikliyi üzrə Çərçivə Konvensiyasına Tərəflərin Konfransının 28-ci sessiyası (COP28) təxminən iki həftə ərzində 200-ə yaxın ölkənin iştirakı ilə davam edən gərgin müzakirələrdən sonra başa çatdı. Bu sammitdə dövlətlər ilk dəfə olaraq mədən yanacağından istifadəni açıq şəkildə hədəf götürdülər.
AZƏRTAC BBC telekanalının saytında və “Emirates” agentliyində dərc olunmuş rəylərə istinadla xəbər verir ki, tədbirin son günündə danışıqlar iflasa yaxınlaşıb, lakin dramatik dönüş zamanı dövlətlər kömür, neft və qazdan “uzaqlaşmaqla” bağlı razılıq əldə ediblər. Amma bu proses tədricən baş verməlidir. Eyni zamanda, iqlim dəyişikliyindən ağır zərbə alan kiçik adalar razılaşmanın onlarsız həyata keçirildiyini bildirərək etiraz ediblər.
Sammitdə neftlə zəngin Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin qazıntı yanacağı sənayesini hədəf alan bir razılaşma əldə edə biləcəyinə dair gözləntilər az idi. COP28 prezidenti Sultan əl-Cabir tədbirin son günündə "tarixi nailiyyətimizlə fəxr etməliyik" deyərək müjdəli bir çıxış etdi. Razılaşmanın əldə olunması bir çox nümayəndəni təəccübləndirdi, eyni zamanda, sonuncu plenar iclasda sürəkli alqışlarla qarşılandı.
Sultan Əl-Cabirin sədrlik etdiyi iclasda açıqlanan 21 səhifəlik sazişdə deyilir ki, ölkələr "ədalətli, nizamlı və bərabər şəkildə enerji sistemlərində qazıntı yanacaqlarından uzaqlaşmaya... töhfə verəcəklər". Həmçinin bildirilir ki, istixana qazlarının qlobal emissiyaları 2025-ci ilə qədər pik həddə çatacaq. Səudiyyə Ərəbistanı da daxil olmaqla, neft hasil edən dövlətlərin bu sahədə güzəştə getməsi uğurlu addım hesab edilir. Amma İraq da daxil olmaqla, qazıntı yanacağı ixracatından asılı olan yoxsul dövlətlər buna qarşı çıxdılar və qərarın ədalətli olmadığını iddia etdilər.
Bir çox inkişaf etməkdə olan ölkələr bəyan etdilər ki, COP28-dəki razılaşmalar onların mədən yanacağından imtina edərək yaşıl enerjiyə keçmək üzrə maliyyə itkilərini təmin etmir. Lakin danışıqlarda iştirak edən bütün dövlətlərin güzəştləri qəbul etdikləri görünür.
ABŞ-ın iqlim üzrə elçisi Con Kerri deyib ki, Ukrayna, İsrail və Qəzzadakı münaqişə kontekstində razılaşma “qlobal miqyasda nikbinliyə səbəb” olub. Avropa İttifaqının iqlim üzrə komissarı Vopke Hoekstra qazıntı yanacağı məsələsi ilə bağlı bu sazişi tarixi nailiyyət kimi qiymətləndirib. Böyük Britaniyanın iqlim naziri Qreham Stüart plenar iclasda bu sənədin “qazıntı yanacağı dövrünün sonunun başlanğıcı" olduğunu söyləyib, lakin "burada xoşagəlməz məqamların olduğunu” əlavə edib.
Siyasətçilərin çıxışlarından kənarda iqlim fəalları və alimlər razılaşmanı zəif adlandırıb, bunun qlobal istiləşməyə səbəb olan atmosferə buraxılan emissiyaların artan problemini həll etmək üçün yetərli olmadığını söyləyiblər.
Ölkələrin istixana qazı tullantılarını 45 faiz azaltmaq hədəfinə çatmaq üçün cəmi altı ili var, lakin onlar bu hədəfdən çox uzaqdadır. BMT-nin İqlim Dəyişikliyi üzrə Hökumətlərarası Panelinin sədri, professor Cim Skean COP28-də danışıqlar zamanı alimlərin tarixi adlandırılan razılaşmaya şübhə ilə yanaşdıqlarını bildirib. Mançester Universitetinin professoru Kevin Anderson isə deyib: "Şübhəsiz ki, çoxlu alqışlar olacaq... amma onlar fizikanın vecinə olmayacaq. Yeni razılaşma gələcək illər üçün yüksək emissiya səviyyəsinə aiddir, temperatur isə yüksəlməyə davam edəcək".
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş katibi Antonio Quterreş də öz qərarını verib. Onun sözlərinə görə, bir çox hökumətlər qazıntı yanacaqlarının mərhələli şəkildə ləğv edilməsinə dair aydın bir mövqe ortaya qoymayıb. O əlavə edib ki, bu proses mütləq baş verəcək, amma onun gec olması istənilən nəticələri əldə etməyə imkan verməyəcək.
BBC telekanalının saytında dərc olunmuş COP28-in yekunları ilə bağlı analitik məqalənin sonunda deyilir ki, ekspertlər Qafqazın qazla zəngin ölkəsi olan Azərbaycanda keçiriləcək COP29 iqlim sammitinə böyük ümidlər bəsləyir.
Bölmənin digər xəbərləri
