ƏRAZİ BÜTÖVLÜYÜ PRİNSİPİNƏ ERMƏNİ YANAŞMASI
Berlin, 10 oktyabr (AZƏRTAC). Rusiyanın REGNUM informasiya agentliyinin xəbərlər lentində kiçik bir məlumat yerləşdirilmişdir. Türkdilli ölkələrin dövlət başçılarının bu günlərdə Azərbaycanın Naxçıvan şəhərində başa çatmış növbəti sammitinə həsr edilmiş həmin materialın tonu maksimum qıcıqlandırıcı təsir bağışlayır. Adını göstərməyən müəllifə “toxunmuş” fakt ondan ibarətdir ki, əhalisinin xeyli hissəsi türk olan Rusiya Naxçıvan sammitinə dəvət edilməmişdir. Qəribədir, Rusiyanın "unudulması" ilə əlaqədar “inciklik” nədənsə yalnız indi, sayca doqquzuncu (!) sammitdə üzə çıxmışdır. Görünür, müəllif bu kin-küdurətini illər boyu qəlbində gizlətmiş və nəhayət, indi, yüksək səviyyəli görüşün məhz Azərbaycanda keçirildiyi vaxtda ürəyini boşaltmaq üçün saxlamışdır.
"Dəymədüşər" müəllifi hətta o fakt da karıxdırmamışdır ki, zirvə toplantısı ümumiyyətlə “türkdilli” adlanır, yəni həmin tədbirdə iştirak edən ölkələrin dövlət dilinin türk dilləri qrupuna mənsub olması nəzərdə tutulur. Müəllif əhalisinin bir neçə milyon nəfəri özbək olan Əfqanıstanın, 10 milyon uyğurun yaşadığı Çinin, sakinlərinin 20 milyondan çoxu azərbaycanlı və 1,5 milyonu türkmən olan İranın, demək olar ki, 1,5 milyon türkmənin (ümumiyyətlə desək, azərbaycanlının) yaşadığı İraqın və nəhayət Almaniyanın həmin sammitdə nə üçün təmsil olunmamasının səbəblərini soruşmur.
Əvəzində o, etinasız tərzdə “kütləvi tədbir” ("massovka") adlandırdığı yüksək səviyyəli görüşün əhəmiyyətini azaltmağa çalışmışdır (sual olunur: əgər altı türkdilli dövlətin zirvə toplantısı “kütləvi tədbir”dirsə, onda G8 və G20 nədir?). Onun məntiqinə görə belə çıxır ki, Azərbaycan “Naxçıvan üzərində öz suverenliyini təsdiq etmək” məqsədi güdürmüş, guya Bakının qarşısında belə bir məsələ dayanır və ümumiyyətlə buna lüzum var, guya Türkiyə Prezidenti həmin görüşə “birtərəfli” Ermənistan-Türkiyə barışığı ilə əlaqədar Bakının narahatlığına son qoymaq üçün gəlibmiş. Guya Türkiyə liderlərinin Ermənistan qoşunları Azərbaycanın işğal edilmiş ərazilərindən çıxarılmayınca Ermənistan-Türkiyə sərhədinin açılmayacağı barədə dəfələrlə və birmənalı şəkildə bəyanatlarından sonra da Bakıda əvvəlki kimi nədənsə narahatdırlar. Sən demə, Qazaxıstan bu sammitdə ona görə iştirak etmişdir ki, enerji resurslarının Xəzər dənizi vasitəsilə Azərbaycana nəql ediləcəyi barədə vədlərin “mütləq puç olacağına” görə əvvəlcədən Bakının könlünü alsın (yəni, əgər “iflasa məhkum” bu razılaşmalar olmasaydı, Qazaxıstan Prezidentinin Naxçıvana gəlməsi üçün başqa səbəb tapılmazmış). Türkmənistanın həmin sammitdə “maksimum aşağı səviyyədə” iştirak etməsi, buna sevinən müəllifin fikrincə, Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərində yaranmış soyuqluğun təzahürüdür. Hərçənd tamamilə aşkardır ki, Türkmənistanda rəhbərlik dəyişəndən sonra ikitərəfli münasibətlərdə ciddi canlanma nəzərə çarpır.
Heç bir dəlil-sübut göstərmədən Azərbaycan KİV-lərini tatarların və başqırdların separatizmi mövzusunda söz-söhbətlərə meyil etməkdə qınayan müəllif, öz materialını hansı agentliyin saytında dərc etdiyini unudur. Unudur ki, “Dağlıq Qarabağ Respublikası” adı adətən məhz REGNUM agentliyinin saytında həmişə dırnaqsız yazılır və həmin addan əvvəl “qondarma” sözü verilmir (halbuki, ən azı ikitərəfli Rusiya-Azərbaycan münasibətlərinin etikası xatirinə, bunu etmək lazımdır). Azərbaycanın Krımda və Qaqauziyada “etnik fəallıqda” ittiham edilməsinə isə cəfəngiyyatdan başqa ad vermək çətindir! Nəhayət, anlamaq lazımdır ki, rəsmi Bakı başqa dövlətlərin işinə qarışmır! Bu, GUAM üzrə dostların arasına nifaq salmaq üçün göstərilən uğursuz cəhddir.
Lakin bu, müəllifi qıcıqlandıran əsas amil deyildir. Əsas amil həmin yazının sərlövhəsindəəksini tapmış -“Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan və Qırğızıstan Ermənistanın ərazi bütövlüyünə şübhə ilə yanaşır” - və sonuncu abzasda şərh edilmişdir. Fikir verin, müəllifi hiddətləndirən fakt odur ki, sammitdə iştirak edən dövlət başçıları Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin aşağıdakı sözlərinə heç bir münasibət bildirməmişlər: “... coğrafi baxımdan bu gün bizim aramızda Azərbaycanın indi Ermənistanın tərkibində olan qədim diyarı - Zəngəzur bölgəsi yerləşir”. Müəllif hiddətlənir: “Bu o deməkdir ki, onlar indi (yəni, həmişəlik yox, ərazi bütövlüyünün toxunulmazlığı çərçivəsində yox), Ermənistanın tərkibində olan Zəngəzur regionunun qədim Azərbaycan diyarı olması fikri ilə razılaşmışlar. Beləliklə, onlar Ermənistanın ərazi bütövlüyünü şübhə altına almışlar”.
Əgər Azərbaycan Prezidentinin bəyanatının tarixi hissəsi kimlərinsə nəzərində həmin bəyanatın siyasi hissəsindən daha əhəmiyyətlidirsə və onlar bizi həvəskar-tarixi mövzularda debatlara cəlb etmək istəyirlərsə, onları dərhal məyus etməli olacağıq - biz bu və ya digər ərazinin “qədim erməni ərazisi” və ya “qədim Azərbaycan ərazisi” olması mövzusunda mənasız mübahisələrdə iştirak etmək fikrində deyilik. Bunun iki səbəbi var. Birincisi, bu və ya digər ərazi yalnız başqa planetlərlə, ulduzlarla və digər asteroidlərlə müqayisədə qədim və ya gənc hesab edilə bilər. Yer kürəsinin başqa hissələri ilə müqayisədə insanların məskunlaşdığı və məskunlaşmadığı bütün ərazilərin yaşı tamamilə eynidir - Papua və ya Çukotka nə dərəcədə “qədimdirsə”, Qarabağ, Zəngəzur və Naxçıvan da eynilə həmin dərəcədə “qədimdir”. Buna görə də Yer kürəsinin və onun ayrı-ayrı guşələrinin qədimliyi məsələsini astronomlara həvalə edək. İkincisi, kiminsə xoşuna gəlsə də, gəlməsə də bütün millətlər və irqlər BƏŞƏRİYYƏTİN tərkib hissələridir. Bəşəriyyətin homo sapiens deyilən vahid əcdadı isə ilk dəfə Şərqi Afrikada yaranmış və o vaxtdan daimi miqrasiya vəziyyətində olan varlıqdır. “Şüurlu insan” Qafqaza gələn anda o nə erməni olub, nə azərbaycanlı. O, ağlını sonralar - “yenidənqurma” dövrünün axırlarında sovetlər ölkəsinin daxilindəki şərti sərhədlər kimlərinsə xoşuna gəlməyəndə itirmişdir. Qarabağın, Zəngəzurun, Naxçıvanın mənşəyi etnoqrafik amillərlə deyil, geoloji amillərlə bağlıdır, cənablar! Bu gün Cənubi Qafqazın mövcud olması faktı da həmin iki xalqın xidməti deyil. Ermənilər və azərbaycanlılar olmasaydı da Qafqaz dağları indiki yerində qalacaqdı, çaylar öz məcrası ilə axacaqdı. Buna görə də “ermənilərin Ararat dağı” və ya “tatarların İtil çayı” (“rusların Volqa çay”) kimi "əttökən" ifadələrin mənası yoxdur. Bu, bir dəstə adamın tikə biləcəyi kiçik bir kənd klubu, yaxud bir nəfərin oturub yaza biləcəyi simfoniya deyil…
Kimin həvəsi varsa bəzi xalqların “avtoxton”, digər xalqların “gəlmə” olması, yaxud bu və ya digər ərazilərin etnik mənşəyi barədə qeyri-elmi mübahisələrdə iştirak etsin. Biz isə belə mübahisələrdə iştirak etməyəcəyik və çox güman ki, diqqəti başqa məsələyə cəlb edəcəyik. Məsələn, həmin yazının müəllifi hiddətlənir ki, Azərbaycan dövlətinin başçısının türk dünyasını coğrafi cəhətdən bölmüş Zəngəzur haqqında dediklərindən sonra sammitdə iştirak edən prezidentlər susmuşlar. Müəllifin fikrincə, bu o deməkdir ki, onlar deyilənlərlə razılaşmış və Ermənistanın ərazi bütövlüyünə şübhə ilə yanaşmışlar. Əcəba, Ermənistan rəsmiləri, o cümlədən prezident Sarkisyan (eləcə də onun sələfləri) Dağlıq Qarabağın “qədim erməni torpağı” olması haqqında, onun heç bir halda Azərbaycanın tərkibinə qaytarılmalı olmaması haqqında gurultulu bəyanatlar verəndə müxtəlif ölkələrin dövlət başçıları, parlament nümayəndələri, nazirlər və siyasətçilər ayağa qalxaraq heyrətləndiklərini bildirirlərmi? Həmin ermənilərin BMT Baş Məclisinin və ya başqa beynəlxalq forumların tribunasından çıxışlarını həmişə yarımçıq kəsib Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə hörmət göstərmələrini tələb edənlər olurmu? Bəs millətlərin (məsələn, "zəngəzur millətinin") bədnam təyini-müqəddərat hüququnu beynəlxalq hüququn ərazi bütövlüyü prinsipi ilə bərabər tutmaq cəhdlərinə nə ad verək? Bəlkə ərazi bütövlüyü prinsipi seçmə şəkildə, yalnız Ermənistana münasibətdə "işləməlidir", ayrılmaq da daxil olmaqla, təyini-müqəddərat hüququndan isə Zəngəzur, Şərqi Göyçə, Amasiya, Zəngibasar azərbaycanlıları deyil, yalnız Qarabağ erməniləri istifadə edə bilər?
Artıq yetər, cənablar, oyun qaydaları barədə bir qərara gəlin, sonra da həmin qaydalar üzrə oynayaq!
Vüqar Seyidov
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri
Berlin
Bölmənin digər xəbərləri
