Berlin, 13 fevral (AZƏRTAC). Ermənistanın “PanArmenian” agentliyi ötən həftə Türkiyənin Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həllində rolunun fəallaşmasında İranın narahatlığı üçün ciddi səbəb görən “Mitk” analitik mərkəzinin eksperti Eduard Abramyanın bəyanatını yaymışdır. Yerevan analitiki yazır: “İran Türkiyənin regionda fəallaşmasına olduqca mənfi yanaşır və özü müxtəlif sabitlik platformalarının təşəbbüskarı kimi çıxış etməyə çalışacaqdır. Ankaranın Dağlıq Qarabağ probleminin həllinə açıq-aydın kuratorluq etmək məqsədləri də Tehranın narahatlığına səbəb sayıla bilər”.

Abramyan zərərsiz uvertüradan bəyanatının əsas hissəsinə keçməyincə və bəyanatının auditoriyanı yavaş-yavaş hazırladığı əsl məqsəd və mahiyyətini açıqlamayınca, onun regiona sülhün və sabitliyin gətirilməsində liderliyi ələ almaq uğrunda Ankara ilə Tehranın artan rəqabəti, onların işlərinə qarışmayan Azərbaycanın milli mənafelərinə birbaşa toxunmayan, əksinə, tezliklə sülhün bərqərar olmasına kömək edən ikitərəfli İran-Türkiyə münasibətləri barədə ilk baxışdan, neytral mülahizələr yürütdüyünü düşünmək olardı. Bu girişdən sonra məlum olur ki, demə, İran, heç vəchlə, Türkiyənin Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli məsələsində fəallaşmasına yol verməməlidir, çünki bu halda, nəinki Ermənistan, İran da uduzacaqdır. Abramyanın fikrincə, Ermənistanın İran sərhədindəki əraziləri qaytarması, guya gələcəkdə Tehran üçün əlavə etnosiyasi münaqişələr yarada bilər. Erməni eksperti yazır: “Heç kim üçün sirr deyildir ki, İranda Bakıya meyilli azərbaycanlılar problemi kəskin şəkil almışdır, lakin Arazqırağı zonanın aşağı hissəsində (Araz sahillərindəki Qarabağ əyalətləri) erməni amili azərbaycanlıların birləşməsi üçün təbii maneə yaradır”.

Ermənilərin Zəngilanı, Cəbrayılı və Füzulini artıq “Arazqırağı Qarabağ əyalətləri” adlandırmağa başlaması faktını (söhbət sanki Qarabağ zəhmətkeşlərinin bağ evlərinin yerləşdiyi rayonlarından gedir, burada istirahət günləri sərhəd çayında çimmək, balıq tutmaq, çəmənlikdə kəpənəklərin dalınca qaçmaq, axşamlar Andrianikyugend tonqalları ətrafında partizan mahnıları oxumaq olar) kənara qoyaq. Burada başqa məsələ, Ermənilərin Azərbaycanın işğal olunmuş bu üç sərhədyanı rayonunun ermənilərin əlində qalmasının İran üçün “faydasını” (belə de!) izah etməklə Tehranı münaqişəyə cəlb etmək kimi kobud cəhdi narahatlıq doğurur. Abramyanın fikrincə, əgər İran sərhədyanı rayonların ermənilər tərəfindən işğalının dondurulmasında qəti şəkildə maraqlı olarsa və onu ümumazərbaycan birliyinə (ay dad!) qarşı təbii maneə kimi qəbul edərsə, erməni ekspertinin bu məntiqindən istifadə edərək Azərbaycan Laçın və Kəlbəcər məsələlərinin sülh danışıqlarının gündəliyindən çıxarılmasını tələb etməlidir, çünki bu iki rayon üzərində Azərbaycanın nəzarətinin qeyd-şərtsiz bərpa olunması ümumerməni birliyi üçün təbii maneəni möhkəmləndirər, buna isə təbii ki, yol vermək olmaz...

Ermənistanın bu cür primitiv mülahizələri “cəhənnəmə gedən, yoldaş axtarır” məsəlini yada salır. Yəqin Ermənistan ora tək getmək istəmir. Getdikcə güclənən Azərbaycana qarşı kənardan real kömək olmadan təkbaşına davam gətirməyə məhkum Yerevan əvvəlcə KTMT-nin bu yaxınlarda yaradılmış Kollektiv Çevik Əməliyyat Qüvvələrindən (KÇƏQ) yapışaraq ümid edirdi ki, Ermənistan baş qərargahının işğal olunmuş ərazilərdə KÇƏQ-in verdiyi bir batalyonu yerləşdirilməsi lazım gəldikdə, bloka daxil olan digər ölkələri də münaqişəyə cəlb edə biləcək. İndi isə Belarus və Özbəkistan prezidentləri hərbi qulluqçularının xaricdə hərbi münaqişələrdə iştirakına yol verməyəcəyini birmənalı şəkildə bəyan etdikdən sonra Yerevan anlamışdır ki, müttəfiqləri haradasa kənarda axtarmaq lazımdır və İranı ümumazərbaycan birliyi ilə “qorxuzaraq”, Füzuli, Cəbrayıl və Zəngilanda ermənilərlə qonşuluğun “faydasını” təfsilatı ilə izah edib onu münaqişəyə cəlb etmək qərarına gəlmişdir. İran dövlətinin təhlükəsizliyinə yönəlmiş necə də həssas qayğıdır, deyilmi? Bəlkə elə BMT-dəki erməni nümayəndə heyətinin melaneziyalılara Azərbaycan torpaqlarının erməni işğalı altında qalmasının onların milli təhlükəsizliyi üçün faydasını izah etdikdən sonra Vanuatu ötən il bütün dünyaya mövcudluğunu xatırlatmağı qərara almışdı?

Ümumiyyətlə, Ermənistanda belə bir faktın xatırlanması yerinə düşərdi ki, əgər 1929-cu ildə Stalinin ermənilərə hədiyyəsi olmasaydı, Ermənistan-İran sərhədi anlayışı ümumiyyətlə mövcud olmazdı. O vaxt Zəngilan və Ordubad rayonlarının kəndlərindən süni şəkildə heç zaman mövcud olmayan müstəqil Meğri rayonu yaradıldı və tarixdə ilk dəfə bu dağlar Ermənistan SSR-ə verilmiş və bununla da bir neçə il əvvəl Zəngəzurun böyük hissəsinin Ermənistana verilməsindən başlanan Naxçıvanın Azərbaycandan tamamilə ayrılması və indiyədək tarixdə heç vaxt olmadığı eksklava çevrilməsi prosesi başa çatdırıldı. Bəlkə elə eyni millətin müxtəlif hissələri arasında “təbii maneələr” yaratmaq ideyası ermənilərin ağlına elə o vaxt gəlmişdi - Allah eləməmiş, birdən onlar bir-birini yol verildiyindən daha tez-tez görərlər?

Abramyanın bir qədər sakitləşməsi pis olmazdı. Əvvəla, İranın təhlükəsizliyini kifayət qədər orijinal şəkildə təmin etmək və bu cür maneələr yaratmaq üçün onun soydaşları Ermənistanın indiki ərazisindən daha böyük Azərbaycan əraziləri zəbt etməlidirlər. İkincisi, əgər Abramyan İran diplomatiyasının sadəlöhvlüyünə və onun bu tələyə düşəcəyinə ümid bəsləyirsə, onda görünür, İran XİN-in səviyyəsini özü ilə, İran diplomatlarını erməni həmkarları ilə müqayisə edir. Tehranda gözəl bilirlər ki, söhbət bütün başqa qonşuları ilə münasibətləri pozmuş kobud müttəfiq axtarışlarından gedir. Üçüncüsü, “Mitk”in eksperti İran-Azərbaycan münasibətlərinin səviyyəsini düzgün qiymətləndirmir. Allaha şükürlər olsun ki, Azərbaycanla İran arasında münasibətlər yaxşıdır. Bu, çətin məqamlarda həmişə bir-birinin köməyinə gələn iki dost dövlətdir. Dördüncüsü, əgər Azərbaycanın İranla azərbaycanlılar yaşayan regiondan keçən quru sərhədləri İranın milli təhlükəsizliyi üçün mütləq qorxu yaratmalıdırsa, maraqlıdır ki, Azərbaycanın üç sərhədyanı rayonunun öz yurd-yuvasına qayıdacaq qaçqınları İran-Azərbaycan sərhədinin digər hissələrində yaşayan soydaşlarından nə üçün “daha təhlükəlidir”? Əgər İranın etnosiyasi quruluşu üçün təhlükə erməni xəbərdarlıqlarından reallığa keçməmişdirsə, onda nə üçün İran zəngilanlıların, cəbrayıllıların və füzulililərin öz evinə qayıtmasından təşvişə düşməlidir?

Erməni ordusu işğal etdiyi əraziləri istənilən halda ya könüllü, ya da hərbi forma geyinmiş Azərbaycan bələdçilərinin köməyilə azad etməlidir. Yerevanın reallığın üzünə baxmasının və saman çöpü olmayan yerdə onu axtarmağa son qoymasının vaxtı çatmışdır. Əks halda, çox istəyən, azdan da qalar.

Vüqar Seyidov

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Berlin