Bakı, 19 sentyabr (AZƏRTAC). Azərbaycan XIX əsrdən başlayaraq dünyada neft ölkəsi kimi tanınmışdır. Dünyada neftin hasilatı ilk dəfə 1847-ci ildə məhz Azərbaycanda - Bakıda, Bibiheybətdə neftçilərin gecəli-gündüzlü ağır zəhmətləri sayəsində mümkün olmuş və sənaye üsulu ilə neft hasilatına başlanmışdır. XX əsrdə də neft ölkəsi kimi inkişaf edən Azərbaycanın neft sənayesinin Sovetlər İttifaqının, xüsusən Rusiyanın ərazisində yeni neft yataqlarının kəşf olunmasında böyük rolu olmuşdur. Təsadüfi deyil ki, Rusiyanın ərazisində olan böyük neft yataqlarına sonralar “İkinci Bakı”, “Üçüncü Bakı”, “Dördüncü Bakı” adları verilmişdir. İkinci Dünya müharibəsi zamanı faşizm ilə mübarizədə Sovetlər İttifaqının istifadə etdiyi neftin 75 faizinin Azərbaycanda hasil olunması ölkəmizin neftçilərinin gərgin əməyi sayəsində reallaşmışdır.

O dövrdən bu günədək çox dəyişikliklər baş vermişdir. Xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, müstəqillik illərinin əvvəllərində ölkədə yaranan xaos, özbaşınalıq, hakimiyyətsizlik iqtisadi tənəzzülə səbəb olmuş, neft hasilatında durğunluq yaranmışdı. Azərbaycanı belə bir ağır vəziyyətdən qurtarmaq üçün xalqın təkidli tələbi ilə Heydər Əliyevin 1993-cü ildə hakimiyyətə qayıdışı ölkəmizin siyasi-iqtisadi həyatında taleyüklü dəyişikliklərin başlanğıcını qoymuşdur. Azərbaycanı labüd fəlakətdən xilas edən dahi rəhbər Heydər Əliyev ölkənin iqtisadi yüksəlişi üçün də tədbirlər görməyə başladı.

Ölkə iqtisadiyyatının dirçəlişini neft amilində görən ulu öndər uzaqgörən siyasəti ilə dünyanın məşhur neft şirkətlərini də bu işə cəlb etdi. Bu strategiyanın təməlində isə bir ideya dururdu: neftdən əldə olunan bütün gəlirləri, eləcə də həm siyasi, həm də iqtisadi mənfəətləri Azərbaycan xalqının gələcək mənafeyinə, rifahına yönəltmək.

Məhz bu ideyaya söykənən siyasət nəticəsində 1994-cü il sentyabrın 20-də Bakıda Gülüstan sarayında Xəzərin Azərbaycan sektorundakı “Azəri”, “Çıraq” və “Günəşli” yataqlarındakı neftin birgə işlənməsi haqqında müqavilə imzalandı. Müqavilə öz tarixi, siyasi və beynəlxalq əhəmiyyətinə görə “Əsrin müqaviləsi” adlandırıldı. “Əsrin müqaviləsi”ndə dünyanın 8 ölkəsinin (Azərbaycan, ABŞ, Böyük Britaniya, Rusiya, Türkiyə, Norveç, Yaponiya və Səudiyyə Ərəbistanı) 13 ən məşhur neft şirkəti (“Amoko”, bp, “MakDermott”, “Yunokal”, ARDNŞ, “LUKoyl”, “Statoyl”, “Ekson”, Türkiyə Petrolları, “Penzoyl”, “İtoçu”, “Remko”, “Delta”) iştirak etmişdi. Bununla da ulu öndər Heydər Əliyevin Azərbaycanın gələcəyi naminə “Yeni neft strategiyası” uğurla həyata keçirilməyə başlandı və bu siyasət Azərbaycanın neft ölkəsi adını özünə qaytardı.

“Əsrin müqaviləsi”nin ilk günlərindən başlayaraq Azərbaycan Beynəlxalq Əməliyyat Şirkəti yaradıldı və təsdiq olunmuş vahid proqram üzrə ARDNŞ ilə birgə işlərə başlandı. Bu saziş sonradan dünyanın digər ölkələrinin neft şirkətləri ilə də müqavilələrin imzalanmasına yol açdı və o vaxtdan etibarən Azərbaycan iqtisadiyyatında dönüş yarandı və böyük işlərə başlandı. Birinci növbədə 1995-ci ildə ilkin neft hasilatı layihəsi çərçivəsində “Çıraq-1” özülü Qərb standartlarına uyğun olaraq bərpa olundu və böyük maillikli quyuların qazılması məqsədi ilə bu özülün üst modulu modernizə edilərək yeni qazma avadanlığı ilə təchiz olundu, 1997-ci ildə “Çıraq” yatağından neft hasilatına başlandı. Görülən işlər nəticəsində hasil olunan neftin Azərbaycanın milli maraqlarına uyğun olaraq nəqli üçün yeni bir kəmərin tikintisinə ehtiyac yaranmışdı. Məhz ulu öndər Heydər Əliyevin səyi nəticəsində 1999-cu ilin noyabrında Türkiyənin İstanbul şəhərində keçirilmiş ATƏT-in sammitində ABŞ, Türkiyə, Azərbaycan, Gürcüstan, Qazaxıstan və Türkmənistan prezidentləri tərəfindən Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) “Əsas İxrac Neft Kəməri”nin çəkilişi haqqında dövlətlərarası müqavilə imzalandı. Beləliklə, 2002-ci il sentyabrın 18-də Bakıda, Səngəçal terminalında ümummilli lider Heydər Əliyevin, Türkiyə və Gürcüstan prezidentlərinin iştirakı ilə Bakı-Tbilisi-Ceyhan ixrac neft kəmərinin təməl daşı qoyuldu və tikintisinə başlandı. BTC-nin Azərbaycan hissəsinin Gürcüstan hissəsi ilə birləşdirilməsi 2004-cü ilin oktyabrında baş tutdu. 2006-cı il iyulun 13-də isə Türkiyənin Ceyhan şəhərində XXI əsrin ən böyük enerji layihəsi olan Heydər Əliyev adına Bakı-Tbilisi-Ceyhan əsas ixrac boru kəmərinin təntənəli açılış mərasimi keçirildi.

Ulu öndər Heydər Əliyev 1997-ci il noyabrın 12-də “Əsrin müqaviləsi” üzrə ilkin neftin çıxarılması münasibətilə keçirilən təntənəli tədbirdəki nitqində bu hadisənin ölkəmiz üçün əhəmiyyətinə toxunaraq demişdi: “Biz belə hesab edirik ki, bu, təkcə neft sənayesi üçün deyil, Azərbaycan iqtisadiyyatının bütün sahələrini, müstəqil dövlət kimi Azərbaycanı inkişaf etdirmək, ölkəmizdə bazar iqtisadiyyatını inkişaf etdirmək üçün çox gözəl bir imkandır. Biz bu imkanlardan istifadə edəcəyik”.

BTC istismara veriləndən indiyədək 1 milyard 271 milyon barrel Azərbaycan nefti dünya bazarlarına yola salınmışdır. Qeyd edək ki, neftin satışından əldə edilən valyuta Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fonduna daxil olur və ölkəmizə, xalqımıza fayda verir. Respublikamızda infrastruktur və investisiya sahələrində görülən işlərə Dövlət Neft Fondundan hər il yüz milyonlarla manat vəsaitin ayrılması ölkəmizin bütün bölgələrinin inkişafına səbəb olmuşdur. Bütün bu quruculuq və abadlıq işləri isə neft kapitalının hesabına həyata keçirilir. Əbəs yerə deyil ki, hələ təkcə ötən ildə Neft Fondundan Bakı şəhərinin içməli su ilə təminatında həlledici rol oynayan Oğuz-Qəbələ-Bakı su kəmərinin, Samur-Abşeron suvarma sisteminin, dəmir İpək yolu adını alan Bakı-Tbilisi-Qars yeni dəmir yolu xəttinin, eləcə də körpülərin, yolların, elektrik stansiyalarının və s. inşası, həmçinin qaçqın və məcburi köçkünlərin vəziyyətinin yaxşılaşdırılması, gənclərin xaricdə təhsil almaları üçün maliyyə vəsaitləri ayrılmışdır. Göründüyü kimi, burada da əsasən sırf sosialyönümlü sahələr üstünlük təşkil edir. Onu da vurğulamaq yerinə düşərdi ki, 2011-ci ilin iyulun 1-nə Fondun aktivləri 30 milyard 357,5 milyon dollara bərabər olmuşdur.

Bu günlərdə Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşən və ehtimal olunan karbohidrogen ehtiyatları 350 milyard kubmetr qaz və 45 milyon ton kondensat həcmində qiymətləndirilən “Abşeron” blokunda iri qaz yatağının kəşf edilməsi isə daha bir əlamətdar hadisə oldu. Öncə “Şahdəniz”, sonra “Ümid”, bu günlərdə isə “Abşeron” yataqlarının kəşfi ölkə iqtisadiyyatına əlavə dvidendlər gətirəcək, həmçinin regionda və dünyada Azərbaycanın nüfuzunun yüksəlməsinə səbəb olacaqdır. Yeni yataqların kəşfi, eləcə də Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda hələ neçə-neçə kəşf olunmamış perspektiv yataqların mövcudluğu isə deməyə imkan verir ki, Azərbaycan xalqı bu yeraltı sərvətlərdən hələ uzun müddət yararlanacaqdır.

Beləliklə uzaqgörən neft strategiyası sayəsində Azərbaycan iqtisadi tənəzzüldən sürətli inkişaf dövrünə qədəm qoymuş və bu yolda inamla addımlayır. Bütün bu uğurların təməlində ulu öndər Heydər Əliyevin siyasi xəttinin bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilməsi dayanır. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Azərbaycan hökumətinin apardığı siyasətin başlıca məqsədi “qara qızılı” insan kapitalına çevirməkdən ibarətdir. Bu gün həyata keçirilən tədbirlər, sosialyönümlü sahələrə göstərilən diqqət və qayğı, gənclərin təhsil və məişət şəraitinin yaxşılaşdırılması, eləcə də xaricdə təhsil almaları üçün yaradılan şərait bu siyasətin nəticələrində öz təsdiqini tapmaqdadır. Bütün bu uğurların təməli isə “Əsrin müqaviləsi”nə söykənir və bu gün qətiyyətlə demək olar ki, ulu öndər Heydər Əliyevin “Yeni neft strategiyası” hələ uzun illər Azərbaycan xalqına xidmət edəcək, respublikamızın iqtisadi inkişafında mühüm yer tutacaqdır.

Ceyhun Rüstəmov

AZƏRTAC-ın müxbiri