Bakı, 14 sentyabr, AZƏRTAC

Vergilər Nazirliyi tərəfindən dövlət qeydiyyatının “bir pəncərə” prinsipi ilə elektron qaydada həyata keçirilməsi bu sahədə köklü dəyişikliklərə səbəb olub və sahibkarların işini əhəmiyyətli dərəcədə asanlaşdırıb. Vergilər Nazirliyinin Milli gəlirlər departamentinin Hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatı idarəsinin direktoru Samir Seyidəhmədlinin AZƏRTAC-a müsahibəsi bu sahədə son yeniliklər, həyata keçirilən islahatlarla bağlıdır.

- Samir müəllim, zaman keçdikcə hər bir sahədə dəyişikliyə, təkmilləşməyə zərurət yaranır. Bəs hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatı sahəsində hansı yeniliklər baş verir?

- İlk növbədə qeyd edim ki, Vergilər Nazirliyinin daim diqqət mərkəzində saxladığı məsələlərdən biri dövlət qeydiyyatı sahəsində işlərin daim təkmilləşdirilməsi, vergiödəyicilərinin işinin asanlaşdırılmasıdır. Bu istiqamətdə atılan addımlar içərisində vergiödəyicisi kimi yenicə fəaliyyətə başlayan təhsil müəssisələrinin qeydiyyat prosesinin asanlaşdırılmasını vurğulamaq istərdim. Azərbaycan qanunvericiliyində edilmiş son dəyişikliklərə əsasən, təhsil müəssisələrinə münasibətdə hüquqi şəxsin dövlət qeydiyyatına alınması Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyinin müəyyən etdiyi bölgü üzrə bu orqana bilavasitə tabe olan vergi orqanları, habelə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Vergilər Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilməyə başlayıb.

Əvvəllər təhsil müəssisələrinin dövlət qeydiyyatı Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən aparılırdı, bu isə həmin müəssisələrin “bir pəncərə” prinsipi ilə qeydiyyata alınmasının qarşısını alırdı. Qanunvericilikdə dəyişiklikdən sonra təhsil sahəsində fəaliyyət göstərmək arzusunda olan sahibkarlar “bir pəncərə” prinsipinin üstünlüklərindən istifadə edə biləcəklər.

Bundan əlavə, hüquqi şəxslərin rahat fəaliyyətini təmin etməklə bağlı zəruri hesab edilən məsələlərdən biri də “Hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatı və dövlət reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9-cu maddəsinə edilən 14 aprel 2017-ci il tarixli əlavələrlə əlaqədardır.

Bu əlavələrə əsasən, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti və Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin aktları ilə təsis sənədlərində və qeydə alınmış faktlarda edilmiş dəyişikliklər, həmçinin dövlət reyestrində olan şəxslərin şəxsiyyətini təsdiq edən sənədlərdəki məlumatlarda aparılan dəyişikliklər Daxili İşlər Nazirliyi və Dövlət Miqrasiya Xidmətindən onlayn rejimdə əldə edilərək 5 iş günü müddətində birbaşa Vergilər Nazirliyi tərəfindən qeydiyyata alınacaq.

Bu, o deməkdir ki, Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 405-ci maddəsinin tələbinə görə tətbiq edilməli olan inzibati cərimənin əhatə dairəsi vergiödəyicilərinin xeyrinə azalıb: artıq həmin şəxslər qrupu inzibati cərimələrin tətbiq edilməsinə səbəb olacaq hüquqi şəxslərin reyestr məlumatlarında baş vermiş məlumat dəyişikliyinin qanunvericilikdə müəyyən edilmiş müddətdə dövlət reyestrini aparan orqana təqdim edilməsi vəzifəsindən azad olublar.

- Vergi sahəsində elektron xidmətlərin sayının artması “bir pəncərə” sisteminə öz təsirini necə göstərir?

- Bu gün Vergilər Nazirliyi dövlət qurumları arasında ən çox elektron xidmət təqdim edən qurumdur və qeydiyyat sahəsində bir çox xidmətlər, o cümlədən ilkin qeydiyyat tam elektronlaşdırılıb. Yeni elektron xidmətlərin sayəsində vətəndaşlar əlavə vaxt itkisindən və xərclərdən azad olublar.

- Qeydiyyat prosesi zamanı vətəndaşların işini asanlaşdırmaq üçün vergi əməkdaşları tərəfindən hansı metodiki yardımlar göstərilir?

- Vergilər Nazirliyi bu məsələdə də ciddi təkmilləşdirmə işləri həyata keçirib. Qeydiyyatla bağlı inzibati reqlamentlər, qeydiyyat ərizə formaları və onların doldurulma qaydaları, təşkilati-hüquqi formasından asılı olaraq kommersiya qurumlarının nizamnamə, qərar formaları və s. hazırlanıb, hər kəsin istifadə edə bilməsi üçün Vergilər Nazirliyinin rəsmi internet səhifəsində yerləşdirilib. Sahibkarların kommersiya hüquqi şəxs yaratmaq üçün hazırladıqları hüquqi sənədlərin qeydiyyat orqanına gəlmədən yoxlanılması üçün saytda idarənin hüquqşünaslarının elektron ünvanları yerləşdirilib. Bundan başqa, vergi əməkdaşları iş günü ərzində xidməti telefon və elektron poçt vasitəsilə müraciət etmiş şəxsləri maraqlandıran bütün suallara ətraflı cavab verirlər.

Hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatı idarəsinin Qeydiyyat və Qeydiyyatın təhlili şöbələrində hüquqi şəxsin adının unikallığının yoxlanılması üçün vətəndaşların özlərinin sərbəst istifadə etməsinə imkan verən xüsusi məlumat köşkləri quraşdırılıb.

Qeydiyyat zalının divarında quraşdırılmış stendlərdə müraciət ərizələrinin nümunəvi formaları və onların doldurulma qaydaları, müxtəlif vergi növləri barədə bukletlər yerləşdirilib.

- Statistik mənzərə necə görünür? “Bir pəncərə” prinsipi ilə nə qədər vergiödəyicisi dövlət qeydiyyatına alınıb?

- Dövlət qeydiyyatının “bir pəncərə” prinsipi ilə qeydiyyata alınmasına başlanmasından ötən müddət ərzində 36 min 254 hüquqi şəxs dövlət qeydiyyatına alınıb. İllər üzrə göstəricilər belədir: 2008-ci il - 4036, 2009-cu il - 3286, 2010-cu il - 2466, 2011-ci il - 2803, 2012-ci il - 2962, 2013-cü il - 4113, 2014-cü il - 4208, 2015-ci il - 3174, 2016-cı il - 4924. Bu ilin 8 ayı ərzində isə 4282 hüquqi şəxs dövlət qeydiyyatına alınıb.

- Hüquqi şəxslər hansı təşkilati hüquqi formalara üstünlük verirlər?

- Ölkəmizdə fəaliyyət göstərən hüquqi şəxslər əsasən məhdud məsuliyyətli cəmiyyət təşkilati-hüquqi formasında yaradılıb. 2008-ci ildə onların 93,7 faizi, 2009-cu ildə 93,5 faizi, 2010-cu ildə 91,7 faizi, 2011-ci ildə 91,5 faizi, 2012-ci ildə 92,9 faizi, 2013-cü ildə 93,6 faizi, 2014-cü ildə 92,2 faizi, 2015-ci ildə 93,1 faizi, 2016-cı ildə 96 faizi, bu ilin 8 ayı ərzində isə 97,3 faizi məhdud məsuliyyətli cəmiyyət təşkilati-hüquqi formasında yaradılıb.

- Yerli və xarici investisiyalı müəssisələrin say bölgüsü necədir? Müşahidələrinizə əsasən, hansı xarici ölkələrin investorları Azərbaycanda sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmağa maraq göstərirlər?

- Hazırda say bölgüsü baxımdan yerli investisiyalı müəssisələr üstünlük təşkil edir. Lakin son dövrlər xarici investisiyalı müəssisələrin qeydiyyatında da yüksək dinamika özünü göstərir. Hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatının “bir pəncərə” prinsipi ilə qeydiyyata alınmasına başlanmasından ötən müddət ərzində dövlət qeydiyyatına alınmış 36 min 254 hüquqi şəxsdən 5470-i xarici investisiyalı müəssisələrdir ki, bu da cəmi qeydiyyata alınan müəssisələrin 15,1 faizini təşkil edir.

Son 8 ay ərzində qeydiyyata alınan 558 xarici investisiyalı müəssisələrdən 147-si (26,3 faiz) Türkiyə Respublikasının, 81-i (14,5 faiz) İran İslam Respublikasının, 52-si (9,3 faiz) Pakistan İslam Respublikasının, 39-u (7 faiz) Rusiya Federasiyasının, 29-u (5,2 faiz) Hindistanın, 25-i (4,5 faiz) Ukraynanın, 25-i (4,5 faiz) Gürcüstanın, 160-ı isə (29 faiz) digər xarici ölkələrin investorlarıdır.

- Beynəlxalq qurumlar Azərbaycandakı iqtisadi prosesləri diqqətlə izləyirlər və onların hesabatlarında ölkəmizin vergi sisteminin mövqeyinin irəliləyişinin şahidi oluruq. Bu tendensiyanın saxlanılması üçün hansı işlər görülür?

- İlk növbədə vurğulamaq istərdim ki, hazırda “Doing Business”in son hesabatına görə Azərbaycanın mövqeyi 5-ci pillədə qərarlaşıb. Bu yerin qorunub saxlanması və daha yuxarı pillələrə addımlamaq istiqamətində daim yeni təkliflər irəli sürülür və qabaqcıl təcrübə öyrənilir.

Bildiyimiz kimi, kommersiya hüquqi şəxslərin onlayn qeydiyyatı yalnız yerli investisiyalı hüquqi şəxslər üçün mümkündür. Artıq xarici investisiyalı hüquqi şəxslərin də onlayn qeydiyyatının aparılması istiqamətində hazırlıq işləri gedir. Layihə hazırlanaraq Azərbaycan hökumətinə təqdim edilib. Bu addımın atılması imkan verəcək ki, kommersiya hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatının tamamilə elektron qaydada aparılması mümkün olsun. Nəzərə alsaq ki, kommersiya hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatı elektron qaydada 1 gün, kağız daşıyıcıda isə 2 gün ərzində həyata keçirilir, bu layihə reallaşandan - qeydiyyat tam elektronlaşandan sonra qeydiyyat prosesinin müddətinin daha da azalmasına nail olunacaq ki, bu da beynəlxalq hesabatlarda və reytinq sıralamalarında Azərbaycanın mövqeyinin daha da irəliləməsinə səbəb olacaq.

- Hazırda hansı layihələr üzərində iş gedir?

- Vergilər nazirinin müvafiq əmri ilə Azərbaycan Respublikası Prezidenti Administrasiyasının “Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsində dəyişikliklərin edilməsi barədə təkliflər” layihəsinə rəy bildirilməsi üçün komissiya yaradılıb. Bu komissiya tərəfindən rəy hazırlanaraq Prezident Administrasiyasına təqdim edilib.

Layihədə Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin “Şəxslər” bölməsində dəyişikliklərin edilməsi, bir sıra yeni institutların yaradılması, habelə mövcud institutlarla bağlı hüquq münasibətlərinin fərqli qaydada tənzimlənməsi nəzərdə tutulur. Hesab edirəm ki, həmin layihə qəbul olunduqdan sonra hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatını tənzimləyən bir çox normativ hüquqi aktlarda dəyişikliklərin edilməsi zərurəti yaranacaq.