İnternet resurslarında milli dil korpusunun inkişaf etdirilməsi məsələləri - araşdırma
Bakı, 4 aprel, AZƏRTAC
Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti ədəbi dildə işlənən sözlərin düzgün yazılış formalarını özündə ehtiva edən, bu dilin daşıyıcısı olan cəmiyyətin hər bir üzvünün istinad və istifadə edə biləcəyi mötəbər bir mənbədir. Hər bir dilin lüğət tərkibində zaman keçdikcə müəyyən dəyişikliklər baş verir ki, bu təbii proses də həmin dilin orfoqrafiya lüğətinin yenilənməsini zəruri edir. Qloballaşma dövründə Azərbaycan dilinin lüğət tərkibində də ciddi dəyişikliklər özünü göstərib və ədəbi dilimiz zamanın tələbi ilə bir sıra yeni anlayışları əks etdirən söz və ifadələrlə xeyli zənginləşib. Hazırda dilin orfoqrafiya lüğətinin internet resurslarına inteqrasiyası məsələsi də son dərəcə aktualdır.
Bu barədə AZƏRTAC-a İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun baş mütəxəssisi Raqif İsmayılov məlumat verib.
Alim dilin orfoqrafiya lüğətinin internet resurslarına inteqrasiyası üçün milli dil korpusunun inkişaf etdirilməsindən bəhs edib: “Milli dil korpusu konkret bir dildə mətnlərin elektron formada toplanmasına istiqamətlənmiş məlumat-axtarış sistemidir. Burada bütün növ lüğətlər (ikidilli, çoxdilli tərcümə lüğətləri, terminoloji, dialektoloji, onomastik, ensiklopedik və s.), müxtəlif janrlarda yazılmış bədii mətnlər, jurnal və qəzet materialları, elmi, elmi-populyar və s. mətnlər əks olunur. Korpusu təşkil edən mətnlərə müraciət formaları müəyyən qaydalar üzrə nizamlanır. İstifadəçiyə korpusdan istənilən məsələ ilə bağlı olan lazımi məlumatı əldə etmək imkanı təqdim edilir”.
Raqif İsmayılov dünyada yaradılan dil korpusları haqqında məlumat verib: “Aparılan araşdırmalara əsasən, English-Corpora.org dünyada ən zəngin dil korpuslarından ibarət olan platformadır. Burada yer alan onlayn dil korpuslarından dünyanın bütün universitetlərinin müəllim və tədqiqatçıları müxtəlif məqsədlər üçün geniş istifadə edirlər. Bundan əlavə, korpus məlumatları bir çox sferalarda, xüsusilə də texnologiya və dilçilik sahələrində böyük müəssisələr tərəfindən istifadə olunur”.
Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğətinin inkişaf mərhələlərindən söz açan R.İsmayılov onun internet resurslarına inteqrasiyasının təmin olunması məqsədilə Azərbaycan milli dil korpusunun yaradılmasının geniş imkanlar təqdim edə biləcəyini söyləyib. Bunun üçün isə zəngin məlumat bazasının formalaşdırılması, müvafiq proqram təminatının hazırlanması və istifadəçilər üçün əlçatan onlayn mühitin təqdim edilməsinin vacibliyini qeyd edib.
Onun sözlərinə görə, Azərbaycan milli dil korpusunun yaradılması, eyni zamanda, mətnlərin avtomatik düzəlişi məsələsini asanlaşdıra bilər. Belə ki, mətnlərin avtomatik düzəlişi müxtəlif mühitlərdə və mətnlərin redaktəsi üçün nəzərdə tutulmuş proqram təminatlarında həyata keçirilməlidir. Bu proqram təminatının milli dil korpusu ilə əlaqəli şəkildə hazırlanması müsbət nəticələrin əldə olunmasına gətirib çıxara bilər.
R.İsmayılov bildirib ki, “Windows” əməliyyat sistemində mətnlərin avtomatik düzəlişini yerinə yetirən funksionallıq mövcuddur. Bununla yanaşı, mətnlərin redaktəsi zamanı lazımi əməliyyatları həyata keçirən bir çox proqram təminatları var. Məsələn, “Key Switcher” müxtəlif səhvləri müəyyən etmək və avtomatik olaraq düzəltmək üçün nəzərdə tutulmuş çoxfunksiyalı proqram vasitəsidir. “Grammarly” veb-platforması və proqram təminatında mətnlərin avtomatik düzəlişi və onların əsasında statistik hesabatların əldə edilməsi imkanları təqdim olunur. Klaviatura düzəlişlərini avtomatik yerinə yetirən “Punto Switcher” proqramının isə əsas funksiyalarından biri transliterasiya əməliyyatını icra etməkdir.
Bölmənin digər xəbərləri
