MÜNAQİŞƏLƏRİN HƏRBİ YOLLA HƏLLİ VARMI?
Berlin, 29 iyun (AZƏRTAC). Yunanıstanın xarici işlər naziri Dora Bakoyanni İTAR-TASS-ın müxbirinin Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllində ATƏT-in imkanları barədə sualına cavab verərək demişdir: “Hər hansı münaqişənin hərbi yolla həlli mümkün deyildir. Bütün mübahisələrin aradan qaldırılmasının yeganə variantı onların danışıqlar vasitəsilə dinc yolla həllidir”. O bildirmişdir ki, “çoxdankı və çətin problemlərin tez həllinin sehrli resepti yoxdur. Müdrik qərarlar qəbul etmək, bütün münaqişə tərəflərinin münaqişənin əbədiləşdirilməsinin heç kimin maraqlarına cavab vermədiyini anlaması və bununla razılaşması üçün vaxt lazımdır”.
Söhbət bütün münaqişələrdən gedəndə xanım Bakoyanninin ümumiləşdirməsi ilə razılaşmaq çətindir. Müharibə həqiqətən, çox pis, müdhiş bir hadisədir. Lakin klassiklərdən birinin dediyi kimi, bu, eyni siyasətin başqa vasitələrlə davamıdır. Müharibələr hələ homo sapiens iki-iki, üç-üç qrup halında toplaşmağa başladığı vaxtdan əvvəl başlamışdır. Səbəb isə müxtəlif olmuşdur: öldürülmüş mamontun cəsədini bölməkdən tutmuş kosmik texnologiyalardan istifadə edərək terrora qarşı əməliyyatların aparılmasınadək. Əslinə qalsa, diplomatlar və hərbçilər eyni işi yerinə yetirirlər: milli mənafeləri müxtəlif vasitələrlə qoruyurlar. Diplomatlar bir-birini anlamadıqda sözü hərbi geyimli soydaşlarına verirlər və bir ölkənin hərbçiləri təqsirkar deyillər ki, əks düşərgədəki diplomatlar inadkarlıq nümayiş etdirərək, o biri ölkəyə seçim imkanı vermirlər. Xanım Bakoyanninin hesab etdiyi kimi, bütün mübahisələrin danışıqlar vasitəsilə dinc yolla həlli “yeganə” variant olsaydı, Ermənistan qonşu ölkənin ərazisinin 20 faizini işğal etməzdi. Ermənistan digər dövlətin bir milyon vətəndaşını öz yurd-yuvasından heç də diplomatik yolla qovmamışdır. Odur ki, münaqişənin hərbi yolla həllini mübahisənin lap ortasında, tərəflərdən birinin öz taktiki məqsədinə çatdığı və mövqeyindən dönmək niyyəti olmadığı bir vaxtda qanunsuz adlandırmaq tezdir.
“Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin hərbi yolla həlli variantı yoxdur” deyənlərin məntiqini anlamaq çətindir. Tərəflərinin heç bir silahı, heç olmazsa, sapandı olmayan münaqişələr istisna olmaqla, bütün münaqişələrin hərbi yolla həll variantı vardır. Silahsız tərəflərin münaqişəsinin hərbi vasitələrlə həlli yoxdur, necə ki, cərrah olmadığı halda xəstəliyin əməliyyat yolu ilə müalicəsi yoxdur. Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin hərbi yolla həll variantı həmişə vardır. Bu yolun məqsədəuyğun olub-olmaması isə başqa məsələdir.
Şübhəsiz ki, münaqişənin siyasi yolla, qırğınsız həlli bütün digər üsullardan daha yaxşıdır. 1942-ci ilin yazında Şərq cəbhəsində qısamüddətli sakitlik hökm sürürdü. Hitlerin Vermaxt ordusunu SSRİ-nin işğal olunmuş bütün ərazilərindən könüllü çıxarması Stalinin baş qərargahını razı salırdı. Hadisələrin bu cür inkişaf edəcəyinə azacıq da olsa ümid yaransaydı, şübhəsiz ki, sovet və alman diplomatları danışıqlar masası arxasına keçmək üçün özlərində qüvvə tapardılar. Lakin bu ümid yoxdursa, belə danışıqların da (özü də sonsuz davam edəcək) mənası yoxdur. Burada artıq söz hərbçilərindir. Azərbaycan diplomatiyasının danışıqlar prosesində iştirak etməsi faktı hələlik ümidin olduğundan xəbər verir. Lakin dövlətimizin milyardlarla dollar vəsaiti sosial proqramlar əvəzinə, müdafiə məqsədlərinə sərf etməyə məcbur olması göstərir ki, bu ümid tükənə bilər. Tükənən isə əvvəl-axır bitir. Odur ki, Ermənistanda anlamalıdırlar ki, azərbaycanlılar bədxərc deyillər və pulu küləyə sovurmurlar.
Müdrik qərarlar qəbul etmək üçün vaxt lazım olması barədə fikrə gəldikdə isə, nazirə bu sözləri son zamanlaradək çadır düşərgələrində yaşamağa məcbur olan bir milyon qaçqın və məcburi köçkünə ünvanlamağı tövsiyə edərdik. Kiminsə, haradasa, nəhayət ki, “müdrik qərar” qəbul etməsi üçün nə qədər vaxt lazımdır? Mübahisənin həlli yolu kimi müharibə nə qədər mənfur variant olsa da, etiraf etməliyik ki, həmin o klassik düz deyirmiş.
Rusiya XİN-də deyəndə ki, “biz problemin bütün münaqişə tərəflərini razı sala biləcək həll variantını dəstəkləyirik, lakin biz münaqişə iştirakçılarına kənardan reseptlərin verilməsinə etiraz edirik”, biz bunu belə başa düşməliyik ki, bu, münaqişənin dondurulmasının ən yaxşı yoludur. Tərəflərdən birinə (məlumdur hansına) “xaricdən” diplomatik təzyiq göstərilməsə, yaxud “mikrofon” diplomatlardan hərbçilərə ötürülməsə həmin tərəf elə hey ATƏT-in Minsk qrupunun pasifik və eyni zamanda, mənasız mövqeyi arxasında daldalanacaqdır.. Əgər bu şablonu 1942-ci ilin yazında yaranmış vəziyyətlə müqayisə etsək və o zaman cəbhədə yaranan bir aylıq fasiləni 15 ayadək uzatsaq cəfəng bir şey alınar! Həmsədr ölkələrin bu cür mövqeyinin səbəbi bəzən gizlədilmədikdə, hətta açıq-aydın deyilən sözlərdən seziləndə təəccüblənməyə dəyməz: “Hesab edirik ki, regionun beynəlxalq hərbi-siyasi rəqabət meydanına çevrilməsinə gətirib çıxarmayan, sabitliyin və sakitliyin regiona qayıtmasına imkan verəcək qərarın yaşamaq hüququ vardır”. Münaqişəni həll etmək həvalə olunanların onu dondurmasının səbəbi bu deyilmi?
Vüqar Seyidov
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri
Berlin
Bölmənin digər xəbərləri
