Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

ELM VƏ TƏHSİL

Qərbi Azərbaycan kəndləri – Çimənkənd

Bakı, 8 dekabr, AZƏRTAC

Qərbi Azərbaycan İcmasının sədri, Milli Məclisin deputatı Əziz Ələkbərli Qərbi Azərbaycan kəndləri ilə bağlı araşdırma aparıb. AZƏRTAC Əziz Ələkbərlinin “Qərbi Azərbaycan kəndləri” seriyasından növbəti yazısını təqdim edir.

Çimənkənd Vedibasar mahalının Cığındərə bölgəsində, Böyük Vedi qəsəbəsindən 9 kilometr şərqdə, Vedi çayının kənarında, Aşağı Qarabağlar kəndinin yanında yerləşir.

1920-ci ilədək kənddə ancaq azərbaycanlılar yaşayıb. 1922-1988-ci illərdə azərbaycanlılarla ermənilərin yanaşı yaşadığı kənd olub. Kənddə qismən müsəlman kürdləri də yaşayıb.

Çimənkənd 1870-ci illərin sonu – 1880-ci illərin əvvəllərində Aşağı Qarabağlar kəndindən çıxan ailələr tərəfindən salınıb. Bu iki kəndi bir-birindən Qara qaya adlanan nəhəng qaya ayırırdı.

Kəndin adına ilk dəfə Çimənkənd şəklində “Zaqafqaziya diyarının dövlət kəndlilərinin iqtisadi vəziyyətinin öyrənilməsinə dair materiallar” (1886) kitabında Aşağı Qarabağlar kəndinin adı ilə yanaşı rast gəlirik. Həmin mənbəyə görə, Aşağı Qarabağlar və Çimənkənd kəndlərinin birgə əhalisi 85 ailədə 853 nəfər (461 kişi, 392 qadın) olub.

Kəndin adının mənası ilə bağlı hesab edirik ki, kənd yaşıl çəmənlikli geniş ərazidə salındığından adını da buradan götürüb. Lakin çəmən, çəmənlik sözləri yerli tələffüzdə çimən, çimənlik kimi olunduğundan kəndin adı da Çəmən deyil, məhz Çimən kimi formalaşıb.

Belə bir ehtimal da var ki, kənd Türkiyənin Qaraçəmən mahalından gələnlər tərəfindən salındığı üçün bu adı alıb. Halbuki oxşar toponimlər bütün Türk dünyası boyu səpələnib. İrəvan əyalətinin Dərəçiçək mahalında Çimən-Qut kəndi, Şərqi Anadoluda Çimən-Bel dağı, Azərbaycanın Füzuli rayonunda Çimənkənd kəndləri olub. Qazaxıstanda Çimkənd şəhəri və vilayəti mövcuddur. Qərbi Azərbaycanın Böyük Qarakilsə rayonundakı Həmzəçimən kəndinin və eyniadlı yaylağın adları da həmin kökdəndir.

1914-cü ildə Aşağı Qarabağlar və Çimənkənd kəndlərinin əhalisi birlikdə 1879 nəfərə çatıb. 1918-1920-ci illərdə Aşağı Qarabağlar-Çimənkənd erməni təcavüzünün hədəfinə çevrilib. Milli müdafiə savaşına qalxıb, erməni təcavüzünə layiqli müqavimət göstərən Vedibasar azadlıq ordusunun ən aparıcı bölüklərindən biri də Çimənkənddə yerləşirdi. Ona Vedibasar Milli Komitəsinin 11 üzvündən biri olan Sultan xan Mərəndi rəhbərlik edirdi.

1920-ci ildə Vedibasar erməni daşnakları tərəfindən işğal edildikdən sonra Cənubi Azərbaycana pənah aparan bütün vedibasarlılar kimi, Aşağı Qarabağlar və Çimənkənd kəndlərinin camaatı da bölgədə Sovet hakimiyyəti dövründə doğma yurdlarına qayıdıblar. Lakin onların əksəriyyəti Çimənkənd ərazisində məskunlaşmağa üstünlük verib. Aşağı Qarabağlar kəndi tədricən yerini Çimənkəndə verib və tarix səhnəsindən çəkilib.

1922-ci ildə geri qayıdan çimənkəndlilərin sayı 880 nəfər idi. Lakin camaatın etirazına baxmayaraq erməni hökuməti həmin il Çimənkəndə xaricdən gəlmiş 210 erməni mühaciri də yerləşdirmişdi.

1926-cı ildə kənddə azərbaycanlıların sayı 690 nəfər, ermənilərin sayı 141 nəfər, 1931-ci ildə azərbaycanlılar 663 nəfər, ermənilər 178 nəfər olub. 1931-ci ildə kənddə 34 nəfər müsəlman kürdü də qeydə alınıb.

1937-ci ildə Vedi rayonunun iki inzibati rayona ayrılması və dağlıq hissədə Çimənkənd mərkəz olmaqla Qarabağlar rayonunun yaradılması kəndin iqtisadi və məişət həyatının sürətlə inkişaf etməsinə imkan yaradıb. Az vaxtda kənddə bir və ikimərtəbəli inzibati və şəxsi binalar tikilib, kənd xeyli abadlaşıb. 1939-cu ildə kənddə azərbaycanlı əhalinin sayı 4600 nəfərə çatıb.

Bu yerdə Vedi ərazisində yeni yaradılmış rayonun niyə Qarabağlar adlanması məsələsinə bir qədər aydınlıq gətirməyi vacib bilirik. Məsələ ondadır ki, Vedi və yeni Qarabağlar rayonlarının mərkəzi olan Çimənkənd ilə Böyük Vedi qəsəbəsi bir-birinə çox yaxın olduqları üçün bu, sovet rəhbərliyində xeyli problemlər doğura bilərdi. Buna görə də öz strateji əhəmiyyətini itirmiş olsa belə, Qarabağlar (Yuxarı Qarabağlar) kənd adını yeni rayona ad kimi seçirlər. Rayonun adı ilə onun mərkəzi olan Çimənkənd arasındakı ad uyğunsuzluğunun yeni suallar doğurmaması üçün isə vaxtilə Aşağı Qarabağlar kəndini əvəz etmiş Çimənkənd ilə Yuxarı Qarabağlar kəndini Qarabağlar adlı vahid kənd kimi rəsmiləşdirirlər. Əslində isə rayon mərkəzi Qarabağlar (Yuxarı Qarabağlar) yox, Çimənkənd olur. Bu, Qarabağlar rayonunun ləğv olunduğu 1949-cu ilə qədər beləcə davam edir. 1948-1953-cü illərin deportasiyasında Qarabağlar rayonu ləğv edilir və Çimənkəndin azərbaycanlı əhalisi 1948-1949-cu illərdə məcburi şəkildə Azərbaycana köçürülür. Bununla belə, Stalinin ölümündən sonra bir sıra ailələr geri qayıdaraq öz doğma kəndində yaşamaqda davam edirlər. Bu vaxt kənd sadəcə Çimən adlanırdı.

1972-ci ildə kəndin ümumi əhalisinin sayı 1917 nəfər olub. 1978-ci il yanvarın 25-də Ermənistan rəhbərliyinin qərarı ilə Çimənkəndin adı dəyişdirilərək Urtsadzor qoyulub, 1988-ci ildə isə kəndin bütün azərbaycanlı əhalisi ata-baba yurdundan vəhşicəsinə qovulub.

X  X  X

Çimənkənddə tayfalar çox olsa da, əsas çoxluğu şərəflilər və oruclular təşkil edib. Bu iki tayfa arasında tarix boyu mövcud olmuş düşmənçiliyi sonralar şərəflilərin başçısı Kərbəlayı İsmayıl və orucluların başçısı Usuboğlu İsmayıl davam etdirib.

Şərəflilər tayfası, əslində, İrəvan xanı olmuş Pənah xanın nəslindən idilər. Ehtimal var ki, İrəvan xanlığı ruslar tərəfindən işğal edildikdən sonra Pənah xanın yaxın adamları Vedibasar mahalının etibarlı dağlıq zonasına sığınmış, burada yaşamışlar.

Şərəflilər nəslinin ən görkəmli nümayəndəsi Hacı Nəcəf İsmayıl oğlu olduğundan bu tayfaya Hacıuşağı da demişlər. Hacı Nəcəfin Vedibasar mahalının dağlıq hissəsində çoxlu torpaq sahələri olub. Bu, həmin Hacı Nəcəfdir ki, 1853-cü il Krım müharibəsində iştirak edən 4-cü süvari alayının əsasən Vedibasarın Qarabağlar kəndindən təşkil olunmuş birinci yüzlüyünə komandirlik edib. Hacı Nəcəfin oğlu Məhərrəmin dörd oğlundan (Pənah, Kərbəlayı İsmayıl, İsrafil, Əmir və Əli) Kərbəlayı İsmayılın var-dövləti daha çox, nüfuzu daha böyük olub. 1918-1921-ci illərdə Vedibasar kəndlərinin erməni daşnaklarından müdafiəsində Kərbəlayı İsmayılın başçılığı ilə Hacıuşağı tayfasının igidləri xüsusi qəhrəmanlıq göstəriblər. Məhərrəm Pənah oğlu isə “Qırmızı tabor”un rota komandiri kimi daşnaklara qarşı fəal mübarizəsinə görə 1921-ci ildə “Qırmızı Bayraq” ordeni ilə təltif edilib. 1929-1931-ci illərdə Vedibasarda kolxozlaşmaya qarşı qiyamın başında da Kərbəlayı İsmayıl dayanıb.

Bu gün Pənahın, Kərbəlayı İsmayılın və Əlinin nəvə-nəticələri daha çox Bakı şəhərində, Yevlax, Tərtər, Beyləqan və Samux rayonlarında yaşayırlar.

Kəndin toponimləri

Xaçyurd, Qoturbulaqyurd, Daşqayayurd, Quzey-ağıl, Yarım- ağıl, Kotuz-ağıl, Mustafazağısı-ağıl, Aralıq-ağıl, Düyüdaş-ağıl, Ağdaş körpüsü.

 

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

DİN narkotik vasitələr və onun fəsadları barədə maarifləndirici qısametrajlı film hazırlayıb

Artan yük tələbatını qarşılamaq üçün Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xəttinin modernləşdirilməsi işləri yekunlaşır

Antalya Diplomatiya Forumunda Avrasiya ölkələri arasında inkişaf prespektivləri müzakirə olunub

Əlcəzairdə Qaz İxrac Edən Ölkələr Forumunun 7-ci Sammiti işə başlayıb

Ceyhun Bayramov: Türkiyə ilə Azərbaycan arasında dünyada bənzəri olmayan münasibətlər mövcuddur

Azərbaycan etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini möhkəmləndirir ŞƏRH

Azərbaycanın xarici işlər naziri Antalyada mediaya açıqlama verib

Lavrov: Rusiya-Ermənistan münasibətlərində çox şeyi dəyişmək lazımdır

Milli Məclis sədrinin müavini: Azərbaycan enerji təhlükəsizliyinin qarantıdır

Vəkillər Kollegiyasında Almaniya Bundestaqının nümayəndə heyəti ilə görüş keçirilib

Müharibə Xarkov şəhərinə təxminən 10 milyard ABŞ dolları dəyərində ziyan vurub – AZƏRTAC-ın XÜSUSİ REPORTAJI

Sergey Lavrov: Moskva üçtərəfli bəyanatların nəzərdə tutduğu məsələlərin həllinə kömək göstərməyə hazırdır

Azərbaycan cüdoçuları “Böyük Dəbilqə”nin ikinci günündə də medal qazana bilməyiblər

Moldova Baş nazirinin müavini Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesinin perspektivləri barədə məlumatlandırılıb

Azərbaycan Premyer Liqası: “Zirə” - “Turan Tovuz” oyununda qalib müəyyənləşməyib

Veysi Kurt: BTQ-nin tam gücü ilə işə salınması ölkələrimizin iqtisadiyyatının güclənməsinə səbəb olacaq

Kanada Namizədlər Turnirinə ev sahibliyi etmək hüququnu itirə bilər

Korsikalılar həbs olunmuş fəalların azadlığını tələb edirlər VİDEO

® “Azercell”in dəstəyilə “Robotex Türkiyə”nin regional yarışlarına start verilib

Tahir Budaqov: Azərbaycan-Türkiyə qardaşlıq əlaqələri partiyalararası münasibətlərin də güclənməsinə şərait yaradıb

Xocalıda kütləvi məzarlıqda aşkar edilmiş insan qalıqlarının sayı 13-ə çatıb

Azərbaycan “mavi yanacaq” ixracı coğrafiyasını daha da genişləndirir ŞƏRH

Cənub Qaz Dəhlizi: Azərbaycanın strateji baxışı

Böyük Britaniyada qızılca epidemiyası təcili vaksinləmə kampaniyasını zəruri edib

Kəlbəcərdə yük maşını aşıb, sürücü ölüb

Ceyhun Bayramov iraqlı həmkarını bölgədə mövcud vəziyyət barədə məlumatlandırıb

Koksaki virusu və onun əlamətləri

Beynəlxalq Qadınlar Günü ərəfəsində şəhid və qazi analarının iştirakı ilə tədbir keçirilib

Rəşad Sadıqov: “Qarabağ”ın “Bayer”i keçəcəyinə inanıram

Azərbaycan gimnastları Almaniyadakı turnirdə bürünc medal qazanıblar

“Barselona” ötən il forma satışından ən çox gəlir əldə edən klub olub - SİYAHI

İsmayıllı və Qəbələdə vətəndaşlardan 16 tüfəng götürülüb

"Avropa Bilik Yarışması"nın qalibləri mükafatlandırılıb

Bakıda Azərbaycan Pulmonologiya Simpoziumu keçirilib

“Neftçi”nin üç futbolçusu “Qarabağ”la matçı buraxacaq

Peter Mixalko: “Avropa Bilik Yarışması”na Azərbaycanda gənclər arasında böyük maraq var

Cənub Qaz Dəhlizi beynəlxalq əməkdaşlığın unikal formatını əks etdirən platformaya çevrilib ŞƏRH

Azərbaycan Bakı-Tbilisi-Qars ilə bağlı yaradılacaq müəssisədə 50 faiz pay sahibi olacaq

Husilərin hücumuna məruz qalan Britaniya gəmisi Qırmızı dənizdə batıb

COP üzrə dünyanın ən nüfuzlu ekspertləri Qlobal Bakı Forumunda bir araya gələcəklər

Sədr: BTQ-nin modernləşdirilməsi üzrə işlərin 95 faizi başa çatdırılıb

Naxçıvanda ilin ilk ağacəkmə aksiyası keçirilib

Ərəb mediası: İsrail və HƏMAS atəşkəs və girovların mübadiləsi sxemi üzrə razılıq əldə ediblər

Serdar Kılıc: Türkiyə Ermənistanla normallaşma prosesini Azərbaycanla sıx koordinasiyada davam etdirir

Bakıda “Heydər Əliyev irsi, qadın siyasəti” mövzusunda konfrans keçirilib

BMT “Quran”ın yandırılması faktlarına görə İsveçi tənqid etməyib

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2011-ci il 16 fevral tarixli 386 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi haqqında Əsasnamə”də dəyişiklik edilməsi barədə
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

Ə.A.Rəsulovun 2-ci dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə təltif edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

İmişli sakini tonqala düşərək ölüb VİDEO

Ermənipərəst senatorla korrupsiya əlaqəsinə girmək istəyən biznesmen təqsirini etiraf edib

YAP Sədrinin müavini ilə Ulusal Birlik Partiyasının Sədri arasında görüş olub

Səhiyyə Nazirliyi Gəncədə “İlk tibbi yardim - ikinci həyata addim” adlı fləş-mob keçirib

“Qarabağ” – “Bayer” oyunu üçün satılan biletlərin sayı açıqlanıb

Azərbaycanla Lüksemburq arasında əməkdaşlıq əlaqələri müzakirə edilib

Naxçıvanda Təcili Tibbi Yardım Mərkəzinin əməkdaşları təlimlərə cəlb olunublar

Moldova ilə potensial əməkdaşlıq məsələləri müzakirə olunub

Kanalda batması ehtimal olunan azyaşlının axtarış-xilasetmə tədbirləri davam edir VİDEO

Musiqi məktəbinin sazçalanlar ansamblı Gəncə Dövlət Filarmoniyasının səhnəsində çıxış ediblər

İşğaldan azad olunan ərazilərdə işəgötürənlərin kadr ehtiyaclarının qarşılanması üzrə görüləcək birgə işlər müzakirə olunub

Xarici və daxili mühit havasının çirklənməsi astma və allergik xəstəliklərin yayılmasını artırır

“Yaşıl dünyamızı qoruyaq” – konfrans

“Alibaba” portretləri canlandıran EMO neyro-şəbəkəsini təqdim edib

Bağdad Amreyev: Türk İnvestisiya Fondu mart ayından fəaliyyətə keçəcək

Arzu Babayeva: Ümumdünya Vəhşi Təbiət Günündə hər kəsi milli parkların zəngin ekosistemi ilə tanış olmağa dəvət edirik

Azərbaycanda startap ekosisteminin inkişafı istiqamətində görülən işlər müzakirə olunub

Gəncədə iki evdə yanğın olub VİDEO

FIBA reytinqi: Azərbaycan millisi 13 pillə irəliləyib

YAP və AK Parti sədrlərinin müavinləri Antalyada görüşüblər VİDEO

Xankəndi-Bakı ultra marafonunun ikinci mərhələsinin qalibi müəyyənləşib

Avropa Komissiyası Macarıstanla bağlı mövqeyini yumşaldır

Yaponiya parlamentinin komissiyası 750 milyard dollarlıq büdcə layihəsini təsdiqləyib

Fövqəladə Hallar Nazirliyi tərəfindən qanunsuz tikililər sökülüb VİDEO

İran parlamentinə seçkilərdə seçicilərin yarıdan azı iştirak edib

Ceyhun Bayramov: Azərbaycan AQEM-i vahid prinsiplər toplusuna əsaslanan unikal dialoq platforması kimi qiymətləndirir

BEA: Karbon qazı ilə qlobal çirklənmə rekord həddə çatıb

Hərbi institutun yaranmasının ildönümünə həsr olunan tədbir keçirilib

Müqəddəs Taxt-Tacın dövlət katibi Azərbaycan-Ermənistan sülh gündəliyi barədə məlumatlandırılıb

Əfqanıstanda güclü qar və şaxta 9 nəfərin ölümünə səbəb olub

Yaponiyada on nəfər qar uçqunu altında qalıb

Hicran Hüseynova: Heydər Əliyev irsi daim öyrənilməli, daha geniş tədqiq olunmalıdır

Elektrik avadanlığından istifadə ilə qanunsuz balıq ovlayan şəxs tutulub

Azərbaycanın qadınlardan ibarət şahmat millisi Gürcüstanla heç-heçə edib

Nyu-York dəbinin simvolu İris Apfel 102 yaşında vəfat edib

“Azəriqaz” ödəniş sisteminin fəaliyyəti müvəqqəti dayandırılacaq

NASA yüksək xərc tələb edən layihənin icrasını dayandırıb

Kenquru Beynəlxalq Riyaziyyat Müsabiqəsi keçiriləcək

Qobustanda qəsdən adam öldürmə faktına görə cinayət işi başlanıb

Azərbaycan tranzit ölkə kimi Şərq-Qərb dəhlizində imkanlarını Avropaya təqdim edir - AÇIQLAMA

Azərbaycanın xarici işlər naziri ATƏT-in Baş katibi ilə bölgədəki mövcud vəziyyəti müzakirə edib

QHT sədri: Azərbaycan xalqı Ulu Öndərin zəngin irsini sadiqliklə davam etdirir

Azərbaycanla Serbiya arasında gələcək əməkdaşlıq istiqamətlərinə dair fikir mübadiləsi aparılıb

“Qağayı” tamaşası yenidən səhnədə

TDT-nin Baş katibi: Antalya Forumu diplomatiyanın müharibələrdən daha faydalı olduğunu göstərir

Qaret Beyl tarixin ən yaxşı uelsli futbolçusu seçilib

Sabah ölkə ərazisində 12 dərəcəyədək isti olacaq

Sumqayıtda Şərqin böyük mütəfəkkiri və şairi Məhtimqulu Fəraqinin 300 illiyi qeyd olunub

Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə dəmir yolu rəhbərləri BTQ-nin başa çatdırılmasını müzakirə edəcəklər

Antalya Diplomatiya Forumu davam edir

Şəhid ailələri Qəbələ Dövlət Tarix-Bədii Qoruğunu ziyarət ediblər

Niderlandda sükan arxasında telefondan istifadəyə görə cərimə 420 avroya qaldırılıb