Bakı, 7 noyabr, AZƏRTAC

bp şirkətinin hökumətlə əlaqələr üzrə baş müşaviri, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, BDU-nun dosenti Qivami Rəhimli Azərbaycanın mədəni irsinin beynəlxalq miqyasda tanıdılması barədə təəssüratlarını AZƏRTAC-la bölüşüb.

Dünyaca məşhur televiziya aparıcısı, Böyük Britaniyalı tanınmış alim, bir çox mükafat alan filmləri ilə tarixə düşən Bettany Hughes bütün yaradıcılığını və apardığı tədqiqatları sivilizasiyaları formalaşdıran hekayələri üzə çıxarmağa həsr edib.

Klassik təhsilə malik, təbiətən hekayəçi olan Bettany Hughes bu gün mədəni irsin qorunub təbliğ olunması sahəsində dünyanın ən nüfuzlu səslərindən birinə çevrilib.

Onun Avropa, Yaxın Şərq və Mərkəzi Asiyaya etdiyi səfərləri dünya sivilizasiyasına geniş, çoxşaxəli baxışını nümayiş etdirir və bu yanaşma müxtəlif düşüncə, inanc və yaradıcılıq ənənələrinin vəhdətini əhatə edir. Bu geniş səpkidə Şərq və Qərb irslərinin minilliklər boyu qovuşduğu bir ölkə olaraq Azərbaycan xüsusi bir yer tutaraq ön plana çıxır.

Bettany Hughes ilk dəfə Azərbaycana 2018-ci ildə səfər edib. Onun səfəri bp şirkəti tərəfindən dəstəklənən yeni təşəbbüs çərçivəsində reallaşaraq, Azərbaycanın qədim dövrlərdən tutmuş müasir dövrə qədər uzanan mədəni-tarixi irsi haqqında BBC Radio 3 üçün silsilə verilişlər hazırlamaq olub. Bu səfər zamanı o, arxeoloji, mədəni, tarixi abidələri ziyarət edərək gələcək televiziya layihəsi üçün ilkin tədqiqat da aparmışdı. Bu layihə Azərbaycanın zəngin mədəni irsini – o cümlədən bu gün işğaldan azad olunmuş Qarabağ bölgəsində bərpa edilən abidələri, Azərbaycanın milli kimliyini təqdim edən irsi – beynəlxalq auditoriyalara tanıtmağı hədəfləmişdi.

Dünyaca məşhur televiziya aparıcı Bettany Hughes-u BBC üçün tarixi həqiqətə söykənən bir proqram hazırlamaq və ölkəmizin mədəni irsini qlobal auditoriyaya tanıtmaq səfərində ona dəstək olmaq mənim üçün böyük bir şərəf idi.

Bettany Hughes-un “Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin Genişləndirilməsi” (CQBKG) layihəsinin tikintisi zamanı aşkar edilmiş “Kərpiclitəpə” arxeoloji abidəsinə səfərini təşkil etmək bp-nin bir çox mədəni irs layihələrinin meneceri kimi mənə xüsusi zövq verdi. Bu abidə X–XIII əsrlərə aid “qəsr” tipli bir tarixi məkan olub və regionun nadir mədəni irs nümunələrindən sayılır. CQBKG layihəsi enerji baxımından strateji əhəmiyyət daşımaqla yanaşı, bp-nin Azərbaycanın mədəni irsinin qorunması və tədqiqinə verdiyi töhfəni göstərir. Boru kəməri marşrutu boyunca orta əsrlərə aid bu cür iri miqyaslı arxeoloji xilasetmə işləri, qədim İpək Yolu üzərindəki erkən məskunlaşma və ticarət barədə yeni elmi nəticələr əldə etməyə imkan yaratdı.

Azərbaycanın tarixi və mədəni irsinə həsr olunmuş BBC radio verilişlərinin, eləcə də “BBC World New”s telekanalında nümayiş olunmuş “Dünya xəzinələri” sənədli filmlər silsiləsinin ssenari müəllifi və təqdimatçısı Bettany Hughes-la əməkdaşlığımız, bp-nin Azərbaycanda həyata keçirdiyi geniş mədəni irs təşəbbüslərinin bir hissəsi olaraq, ölkənin qədim tarixi və mədəniyyətinin qlobal auditoriyaya təqdim məqsədi daşıyırdı.

Əməkdaşlığımız zamanı Azərbaycanın tarixi və mədəni irsinə dair onunla bölüşdüyüm bir neçə məqaləmi – “Təbrizin sehrli nağılları” yenidən dünyanı dolaşır”, “bp Azərbaycanın mədəni irsini təşviq edir”, “Mədəni irsin gücü”, “Bizim gəldiyimiz diyar”, - Bettany Hughes “oxucunu valeh edən yazı” kimi xarakterizə etmişdi. BBC proqramında Bettany, məni “Azərbaycanın mədəni irsinin qorunması və tanıdılmasına səmimi bağlılığı ilə seçilən tarixçi və arxeoloq” kimi təqdim etmişdi ki, bu da onun mədəni irsin dəyərləndirməsini və səmimiyyətini əks etdirirdi.

Bettany Hughes-un Azərbaycana səfəri zamanı ən yaddaqalan anlardan biri də Bakının tarixi mərkəzi - İçərişəhərdə baş tutmuş görüş oldu. Bettany Hughes ilə dünyaşöhrəli fotoqraf Reza Deqati arasında görüş təşkil etmək mənim üçün xoş bir məram idi. Bu görüş Rezanın bacısı Pəriçöhrə xanımın evində baş tutdu. Onun evi Bakının canlı tarixinin bir parçasıdır və XV əsrə aid, UNESCO tərəfindən qorunan Şirvanşahlar sarayı kompleksinə bitişikdir. Orta əsr Azərbaycan memarlığının incisi olan bu sarayda o, dövrün görkəmli filosofu və sufi mütəfəkkiri Seyid Yəhya Bakuvinin məqbərəsi də yerləşir.

Evin damı Bakının qədim və müasir görkəminə valehedici bir mənzərə açır. Məhz belə bir mühitdə – əsrlərin elm və incəsənət ruhu ilə əhatələnmiş bu məkanda – Bettany Hughes və Reza Azərbaycanın mədəni irsi, tarixi, fəlsəfəsi və Şərqlə Qərb arasında yaratdığı əbədi körpü barədə dərin düşüncəli bir söhbət apardılar.

Bettany Hughes özünəməxsus formada sivilizasiyaların davamlılığından danışır, Aralıq dənizindən Xəzərə qədər uzanan mədəni və intellektual ənənələrin izlərini vurğulayırdı. Bütün bunlar onun dərin köklərə malik Azərbaycanın mədəni irsinə, həmçinin zəngin və ifadəli təsvir bacarığına və tarixi tədqiqatın qitələri birləşdirən gücünə verdiyi yüksək dəyəri əks etdirirdi.

Bettany Hughes-un Azərbaycana səfəri zamanı ən yaddaqalan anlardan biri də Bakının tarixi mərkəzi - İçərişəhərdə baş tutmuş görüş oldu. Bettany Hughes ilə dünyaşöhrəli fotoqraf Reza Deqati arasında görüş təşkil etmək mənim üçün xoş bir məram idi. Bu görüş Rezanın bacısı Pəriçöhrə xanımın evində baş tutdu. Onun evi Bakının canlı tarixinin bir parçasıdır və XV əsrə aid, UNESCO tərəfindən qorunan Şirvanşahlar sarayı kompleksinə bitişikdir. Orta əsr Azərbaycan memarlığının incisi olan bu sarayda o, dövrün görkəmli filosofu və sufi mütəfəkkiri Seyid Yəhya Bakuvinin məqbərəsi də yerləşir.

Evin damı Bakının qədim və müasir görkəminə valehedici bir mənzərə açır. Məhz belə bir mühitdə – əsrlərin elm və incəsənət ruhu ilə əhatələnmiş bu məkanda – Bettany Hughes və Reza Azərbaycanın mədəni irsi, tarixi, fəlsəfəsi və Şərqlə Qərb arasında yaratdığı əbədi körpü barədə dərin düşüncəli bir söhbət apardılar.

Bettany Hughes özünəməxsus formada sivilizasiyaların davamlılığından danışır, Aralıq dənizindən Xəzərə qədər uzanan mədəni və intellektual ənənələrin izlərini vurğulayırdı. Bütün bunlar onun dərin köklərə malik Azərbaycanın mədəni irsinə, həmçinin zəngin və ifadəli təsvir bacarığına və tarixi tədqiqatın qitələri birləşdirən gücünə verdiyi yüksək dəyəri əks etdirirdi.

Həmin gün çəkilmiş fotolar, – fikir və ruh birliyinin, eləcə də Azərbaycanın dünya mədəni irsindəki yerinin unudulmaz bir xatirəsinə çevrilib.

Azərbaycana səfərindən sonra Bettany Hughes mənimlə o görüşün ab-havasını əks etdirən səmimi bir mesaj paylaşdı:

“Səni Bakıda görmək çox xoş idi! Köməyin üçün dərin təşəkkürlər – xahiş edirəm, mənim ehtiramımı və təşəkkürümü Rezaya da çatdır… və səni çox tezliklə yenidən görməyi səbirsizliklə gözləyirəm!”

Onun bu səmimi sözləri təkcə minnətdarlıq ifadəsi deyildi – onlar həm də Bettany Hughes-un Azərbaycana səfərinin mahiyyətini, ölkənin möhtəşəm mədəni irsini qeyd etməyə həsr olunmuş dostluq, əməkdaşlıq və qarşılıqlı hörmət ruhunu özündə əks etdirirdi.