AZƏRTAC S.Orlovanın çıxışının mətnini oxuculara təqdim edir:

“Hörmətli həmkarlar!

Mən Milli Məclisə - Azərbaycan Respublikasının parlamentinə noyabrın 6-da keçirilmiş seçkilər barədə təəssüratımı sizinlə bölüşmək istəyirəm.

Azərbaycanda gənc demokratiya beynəlxalq normalara və insan hüquqlarına ardıcıl surətdə əməl edilən azad, demokratik cəmiyyətin standartlarına uyğun gəlmək kimi mühüm imtahandan ləyaqətlə çıxdı.

Zənnimcə, demokratiyanın təşəkkül tapdığı ölkələr son 10 ildə Azərbaycanın açıqlıq, aşkarlıq, insan hüquqlarına əməl edilməsi, yaşayış səviyyəsinin yüksəldilməsi və davamlı iqtisadi artımın təmin olunması istiqamətində etdiyi sıçrayışı layiqincə qiymətləndirəcəklər.

Seçkilərdə 1586 beynəlxalq müşahidəçi, o cümlədən MDB-dən 640 müşahidəçi, 310 əcnəbi jurnalist akkreditə olunmuşdu. Monitorinqdə 17014 yerli müşahidəçi də iştirak etmişdir.

Mən Azərbaycanda parlament seçkilərində MDB Parlamentlərarası Assambleyasından müşahidəçilər qrupunun əlaqələndiricisi, eyni zamanda, - bu, mənim üçün xüsusilə xoşdur, - Avropa Şurasının Yerli və regional hakimiyyət orqanları konqresinin nümayəndəsi idim. Qrupumuzun tərkibində Rusiya, Ukrayna, Qazaxıstan, Tacikistan, Qırğızıstan və Belarusdan olan müşahidəçilər işləyirdilər. Biz Bakı, Sumqayıt, Göyçay şəhərlərində və Abşeron rayonunda 45 seçki məntəqəsində olduq. Şəxsən mən 8 seçki məntəqəsində və iki dairə seçki komissiyasında oldum. MDB-dən gəlmiş müşahidəçilər 3987 seçki məntəqəsində oldular ki, bu da məntəqələrin ümumi sayının 60 faizini təşkil edir. 2838 seçki məntəqəsində müşahidələr digər beynəlxalq təşkilatların, o cümlədən ATƏT-in nüməyəndələri ilə birlikdə həyata keçirilmişdir.

Seçkilər ərəfəsində biz MSK-nın sədri cənab Pənahovla, ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosu missiyasının rəhbəri cənab Arenslə görüşdük. Seçkilərdən sonra mən Azərbaycan Prezidenti cənab Əliyevlə görüşdüm.

Oktyabrın 6-da fəaliyyətə başlayan MDB missiyası seçkilərin gedişinə uzunmüddətli müşahidə aparmışdır. Biz seçkilərin hüquqi bazası ilə ətraflı tanış olmuşuq. Demək lazımdır ki, respublikada azad və demokratik seçkilər keçirilməsinin beynəlxalq normalara uyğun hüquqi əsası yaradılmışdır. İlk dəfə olaraq, seçkilər yeni Seçki Məcəlləsi əsasında keçirilmişdir.

Seçkilərin açıqlığını və şəffaflığını beynəlxalq standartlara müvafiq surətdə təmin etmək üçün Azərbaycan Prezidenti icra orqanlarının seçki prosesinə mümkün qanunazidd müdaxiləsinin qarşısının alınması, vətəndaşların siyasi mənsubiyyətinə görə təqib olunmasına yol verilməməsi, bütün namızədlərə bərabər şərait yaradılması üçün əlavə tədbirlər haqqında Sərəncam imzalamışdır. Deputatlığa namizdlərin dəstəklənməsi üçün imzalar kvotası xeyli azaldılmışdır: əvvəllər müyyən edilmiş 2000 imza əvəzinə, indi cəmi 450 imza tələb olunurdu.

Bundan əlavə, ilk dəfə seçki vəsiqələri, - onları seçicilərin 95 faizi almışdır, - tətbiq olunmuş, habelə təkrar səsverməyə yol verilməməsi üçün səsvermə günü seçki bülletenləri alarkən seçicilərin barmaqları görünməyən mürəkkəblə işarələnmişdir. Baş Prokurorluq seçkilərin təşkili və keçirilməsi zamanı yol verilmiş pozuntular barədə alınan bütün ərizələrə operativ surətdə baxmışdır. MSK-ya 1050 ərizə və şikayət daxil olmuş, onlara mahiyyətcə baxılmış, bir hissəsi prokurorluğa və dairə seçki komissiyalarına göndərilmişdir.

MSK-nın Müstəqil İnformasiya Mərkəzi vasitəsilə MSK-nın informasiyası ilə, seçicilərin internetdə yerləşdirilmiş, habelə bütün seçki məntəqələrində asılmış siyahıları ilə, MSK-nın internetdəki saytından çıxarılan digər informasiya ilə sərbəst tanış olmaq seçkilərin informasiya baxımından açıqlığı və aşkarlığını təmin edirdi. MSK-nın saytındakı informasiya daim təzələnirdi.

Deputatlığa namizədlər arasında alternativlik və yüksək rəqabət seçkilərin demokratikliyinə sübutdur. Seçki günü 125 deputat yeri uğrunda qeydə alınmış 1541 namizəd mübarizə aparırdı ki, bu da bir yerə orta hesabla 12 nəfər deməkdir. Qeydiyyatdan keçmiş namizədlərin 58 faizi siyasi partiyaların və siyasi partiyaların bloklarının nümayəndələri, 42 faizi bitərəflər, qeyd etmək xüsusilə xoşdur ki, 11 faizi qadınlar idi. 21 siyasi partiyanı birləşdirən 8 blok qeydə alınmışdı.

“Meydan demokratiyası” prinsipinə də əməl edilmişdir: çoxsaylı mitinqlər, yığıncaqlar, yürüşlər keçirilmişdir. Təkcə Bakıda kütləvi tədbirlər keçirilməsi üçün 299 yer ayrılmışdı. Deputatlığa namizədlərə televiziyada pulsuz efir vaxtı verilmişdi.

Təşviqat kampaniyaları geniş, müxtəlif reklamlardan və tədbirlərdən istifadə etməklə keçirdi. Seçkiqabağı təşviqat dövründə deputatlığa namizədlərin seçicilərlə 22704 görüşü olmuş, o cümlədən müxalifət nümayəndələri 5566 görüş keçirmişlər.

Seçkilərin uzunmüddətli və qısamüddətli müşahidələri zamanı seçki prosesinin gedişi barədə obyektiv rəy formalaşmışdır.

Müşahidəçilərin hesabatında göstərilir ki, seçki məntəqələri müəyyən olunmuş vaxtda açılmış, lazımi sənədlərlə, avadanlıq və informasiya materialları ilə təmin edilmişdi, bir çox məntəqələrdə ana və uşaqlar üçün otaqlar, tibb məntəqələri vardı. Səsvermə əsasən, sakit və işgüzar şəraitdə, seçki qanunvericiliyinə uyğun keçirdi.

Bununla yanaşı, seçki prosesinin pozulmasına dair ayrı–ayrı hallar qeydə alınmışdır: qohumların yerinə səs verilir, səsvermə zamanı təşviqat aparılır, səsvermə kabinələrində eyni vaxtda 2 adam olurdu, exit-pollun informasiya materialları aşkara çıxarılmış, exit-poll təşkilatçılarının apardıqları sorğu bir sıra hallarda ciddi pozuntularla keçirilirdi. MDB-dən olan müşahidəçilər seçkilərdə exit-pollar keçirilərkən saxtakarlıqlar barədə çoxsaylı faktlar aşkarlamışlar.

Barmaqların işarələnməsi proseduru səsvermə prosesini və məntəqə seçki komissiyalarının işini çətinləşdirir, əlavə vaxt sərf olunmasını tələb edir və məntəqələrdə növbələr yaradırdı.

O ki qaldı, seçkilərin qiymətləndirilməsinə, E.Hastinqsin öz çıxışında kimləri və hansı əsaslarda təmsil etdiyi qətiyyən aydın deyildir. Zənnimizcə, ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosunun (DTİHB) mətbuat üçün məlumatında da qeyri–obyektivlik var. Bu məlumatda Azərbaycanda seçkilərin keçirilməsinin mənfi tərəfləri açıq-aşkar qabardılır. DTİHB-nin tammiqyaslı yekun sənədini gözləmək lazımdır. Ümidvarıq ki, bu sənəddə seçkiləri izləyən qısamüddətli müşahidəçilərin, o cümlədən də rusiyalı müşahidəçilərin məlumatı nəzərə alınacaqdır. Rusiya ATƏT-in tamhüquqlu üzvüdür və onun saxlanılmasına pul ödəyir. Lakin Rusiya nümayəndələri DTİHB-nin xətti ilə uzunmüddətli müşahidələrə buraxılmadılar.

Sonda qeyd etmək istəyirəm ki, Azərbaycanda seçkilər beynəlxalq müşahidəçilərin ciddi nəzarəti altında demokratik və açıq əsasda baş tutmuşdur. Düşünürəm ki, ATƏT nümayəndələri demokratiyanı Avropa Şurasının Yerli və regional hakimiyyət orqanları konqresində öyrənə bilərlər. Biz Avropa Şurasının Yerli və regional hakimiyyət orqanları konqresində toplanmış təcrübəni tətbiq edərək, Azərbaycanda və demokratiyanın gənc olduğu digər dövlətlərdə demokratik proseslərin inkişafına kömək göstərəcəyik.

Diqqətinizə görə təşəkkür edirəm”.