Aparıcı GÜRAY DEGERLİ dedi ki, ATƏT-in Azərbaycanda keçirilmiş seçkilərlə bağlı şübhə doğuran açıqlaması əsil gerçəyi göstərmir. Ona görə də biz qardaş Azərbaycanda seçki prosesinin gedişi və bir sıra məsələlər ətrafında həqiqətə uyğun fikirlərimizi açıqlamağa çalışacağıq.

Mərmərə qrupu Strateji və Sosial Araşdırmalar Vəqfinin Avropa Birliyi və İnsan Haqları Platformasının sədri xanım MÜJGAN SUVER fikrini açıqlayaraq dedi ki, biz iki gün ərzində məntəqələrdə səsvermənin gedişi, qutuların açılması və səslərin sayılması zamanı gördüyümüz məsələlərdən kifayət qədər danışmışıq. Həqiqətən də, heç bir saxtkarlığa və qanun pozuntusuna rast gəlmədik. Mən Azərbaycanda demokratik seçkiləri yaxından izləmişəm. Bizim Vəqfimiz BMT-nin müxtəlif proqramlarında yaxından iştirak edir. Demokratiya və insan haqlarının qorunması bizim əsas məqsədimizdir. Biz Azərbaycana bu düşüncələrlə gəlmişik. İki gündür bizim ünvanımıza bəzi ittihamlar söyləyirlər. Məsələn, bizim bir qəzetçi həmkarımız müxalifət rəhbərləri ilə görüşüb veriliş hazırlamaq istəmişdir. Ancaq ona hücum edib demişlər ki, Türkiyədən gələn müşahidəçilər yanlış davranmışlar. Yəni müxalifətin demokratiya anlayışı budurmu? Müxalifətin Azərbaycanda bəyənmədiyi demokratiyanı dəyişdirmək üçün irəli sürdüyü və xalqa anlatmaq istədiyi demokratiya budurmu? Onlar adi bir mətbuat işçisinə qarşı çox pis davranmışlar. Biz deyirik ki, qutuların açılmasında heç bir qanunsuzluq görmədik. Mən təkrar-təkrar deyirəm ki, bir çox bölgələrdəki məntəqələrdə olarkən əsil demokratiyanı gördük. Biz tərəfsiz mövqe tutaraq, həqiqəti deməliyik. Demokratiya faktlara söykənir, iddialarla heç nə etmək olmaz. Hər şeyi isbat etmək lazımdır.

Cümhuriyyət Xalq Partiyasının Mərsindən olan millət vəkili ŞEFİK ZƏNGİN Zaqatalada müşahidələr apardığını bildirərək dedi ki, burada seçkilər çox gözəl təşkil olunmuşdu, heç bir qüsur qeydə alınmamışdır. Hətta mən onlardan soruşdum ki, məntəqədə Heydər Əliyevin şəkli niyə yoxdur? Onlar dedilər ki, seçkiyə kölgə salmamaq üçün seçki prosesi başa çatana qədər götürülmüşdür. Yəni seçkilər heç bir təzyiq olmadan keçmişdir.

Orada insanların yüksək mədəniyyətə və qonaqpərvərliyə malik olduğunu vurğulayan millət vəkili dedi ki, bunu tam səmimiyyətlə deyirəm, soyuq olsa da, insanlar səs vermək üçün məntəqələrə gedirdilər. Seçicilər beş ildən bir ələ keçən imkanı yaxşı dəyərləndirərək, hüquqlarından istifadə edərək, istədiyi namizədə səs verirdilər. Bu, demokratiya əlamətidir və bunu Azərbaycanda görməyimdən çox məmnun oldum. Demokratiyanın beşiyi adlandırılan Avropa Birliyi ölkələrində olduğu kimi Azərbaycanda da hər şey açıq, şəffaf, demokratik şəraitdə baş verdi və seçkinin ədalətli keçməsi üçün bütün imkanlardan istifadə edildi.

Ədalət və İnkişaf Partiyasından Ankara millət vəkili TƏLƏT QARAPINAR vurğuladı ki, doğrudan da biz belə bir gözəl mənzərəni heç Türkiyədə də görmədik. Gəncə bölgəsindəki məntəqələrdə olduq, insanlarla görüşüb söhbət etdik, onların seçki ilə bağlı mövqelərini öyrəndik. Hər şeyin normal və seçkilərin gözəl getdiyini bildirdilər. Biz bunları deyirik. Ancaq bizə qarşı bəzi hədələr eşidirik ki, guya Türkiyədən gələn müşahudəçilər iqtidarın tərəfini saxlayır. Türkiyə Böyük Mİllət Məclisinin deputatları kimi, bizi heç kəs öz tərəfinə çəkə bilməz. Biz buraya həqiqəti görməyə, demokratiya üçün gəldik.

Biz həmçinin ATƏT-in müşahidəçilərinin düzgün olmayan açıqlamalarını və bəyanatlarını da qəbul etmirik.

Ədalət və İnkişaf Partiyasından Konya millət vəkili ORXAN ƏRDƏM də fikrini açıqlayaraq dedi ki, mən Türkiyədə mətbuatı izləyərək, Azərbaycanda seçkilər yaxınlaşdıqca bu mövzuda yazıları oxuyanda şübhələrim yaranırdı. Düşünürdüm ki, görəsən, qardaşlarımız səhvmi edəcəklər, 14 illik müstəqillik mübarizəsinə şübhə doğuracaq işlərmi görəcəklər və dünyadakı imiclərinə ziyanmı vuracaqlar? Bu bölgənin bir çox ölkələrində yaşanan sıxıntıları da gördüyümüz üçün qardaş, bir millətin iki dövlətindən biri olan Azərbaycanda gördüklərim, doğrudan da, məni sevindirdi. Baş çəkdiyimiz yerlərdə şəffaflıq görünürdü. Təəssüf ki, hələ biz bunu Türkiyədə edə bilməmişik. Barmaqların boyanması yüksək texnologiya və nəzarətlə həyata keçirildi. Demokratik, ədalətli bir seçkinin keçirildiyini gördüm. Bu, Azərbaycan xalqına, qardaşlarımıza fayda verəcəkdir. Dünyada demokratiyanın inkişafına, türkdilli ölkələrin dünyaya inteqrasiyasına gerçəkdən çalışan bizim kimi insanlar qanun pozuntularını heç vaxt gizlətməz. Müxalifətdəki insanların sıxıntısını başa düşürük. Əgər onlara qarşı haqsızlıq olsaydı, bunu söyləyərdik. Bir daha deyirəm ki, təhlükəsiz, şəffaf, rahat və mədəni seçkinin baş tutması hamımızı sevindirdi.

ATƏT-dən və digər təşkilatlardan olan müşahidəçilərin açıqlamaları bizə çox qəribə gəlir. Bəzi təşkilatların Azərbaycanda exit-poll keçirməsi doğru deyildir. Biz də seçkiləri müşahidə etdik. Amma belə bir işə qarışmadıq. Bir sıra beynəlxalq müşahidəçilərin seçkinin guya saxta olması barədə gəldiyi qənaətlər də doğru deyildir.

Cümhuriyyət Xalq Partiyasından Ərdəhan millət vəkili ƏNSAR ÖYÜT də söylənilən fikirlərlə razı olduğunu diqqətə çatdıraraq vurğuladı ki, Azərbaycanda hakimiyyətdə və müxalifətdə olan insanların hamısı bizim üçün eynidir. Biz buraya Azərbaycan xalqına kömək üçün gəlmişik. Hər kəsə eyni mövqedən yanaşmışıq ki, haqsızlıq olmasın. Rəhmətlik HeydərƏliyevin dediyi kimi, biz “bir millət, iki dövlət”ik. Getdiyimiz dairə və məntəqələrdə gənclər, qadınlar, kişilər, yaşlılar bir-birinə təzyiq göstərmədi.

Ancaq ATƏT tərəfindən gələn müşahidəçilər müəyyən məsələlərə siyasi nöqteyi-nəzərdən yanaşır və bəzi fikirlər söyləyirlər. Ermənistan Azərbaycanın 20 faiz ərazisini işğal etmiş, 1 milyon insan yurd-yuvasından didərgin düşmüşdür. Azərbaycanla Türkiyənin yaxınlaşmasını da istəmirlər. Onlar düşünürlər ki, əgər bu iki qardaş ölkəni bir-birindən uzaq salsaq, istədiyimizi əldə edə bilərik. Ona görə ki, Azərbaycan neft ölkəsidir, təbii qazı var. Bunda məqsəd var.

Fikir və düşüncələrimi səmimi şəkildə ifadə edərək söyləyirəm, əgər bu seçkilərdə 40-dan çox müstəqil namizəd yüksək səs qazanmışsa, artıq bu, şəffaf, demokratik bir seçki olduğunu sübuta yetirir. Bu, çox önəmlidir. Bunu qəbul etmək lazımdır. Şübhə yaradanların məqsədi isə Azərbaycanda oyuncaq bir hakimiyyət qurmaqdır.

Koç Universitetinin professoru xanım GÜL GÜNVER TURAN Azərbaycanda keçirilmiş parlament seçkiləri zamanı Şamaxıda müşahidələr apardığını söyləyərək dedi ki, hər şey qayda-qanunla, nizam-intizamlı, gözəl təşkil olunmuşdu. Məktəb binalarının divarlarında seçicilərin adları, onların harada və necə səs vermələri yazılmışdı. Barmaqların işarələnməsi dəqiqliyi ilə yoxlanılırdı. Vətəndaşlar yerli və xarici müşahidəçilərin gözü qarşısında açıq şəkildə bütün prosedurlara əməl edərək, istədikləri namizədi seçir, səs verir, bülletenini zərfə qoyub şəffaf qutuya atırdılar. Mənim diqqətimi çəkən bu oldu ki, 11 namizədin arasında iqtidar partiyasından yox, müxalifət partiyasından və müstəqil namizədlər var idi.

Exit-pollun keçirilməsinə etirazım yoxdur, bu, ola bilər. Amma çox insanlar kimə səs verdiklərini onlara demirdilər. Bu da səsverənlərin öz işidir. Ona görə, mənə elə gəlir ki, buna əsaslanıb iddia irəli sürmək bir o qədər də inandırıcı deyildir. Bu səbəbdən də exit-pollun nəticələri ilə Mərkəzi Seçki Komissiyasının məlumatları arasınada fərq ola bilər. Azərbaycanda ilk dəfə istifadə edilən bu cür metodlarla bağlı cüzi texniki problemlər ola bilər. Amma əsas odur ki, seçkilər sərbəst, ədalətli keçdi. Tərəfimizdən ciddi pozuntular qeydə alınmadı və bunun şahidi olmadıq.

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin İnsan Haqları Komissiyasının sabiq sədri HÜSEYN AKĞÜL dedi ki, insan hüquqlarının qorunması seçmə və seçilmədə mühüm rol oynayır. Vətəndaşların qarşısına heç bir maneə qoyulmadan, sərbəst iradə ilə seçkiyə getməsi çox böyük, mühüm və təqdirəlayiq bir hadisədir. Səmimiyyətlə deyirəm, Sumqayıtda seçkilərin gedişini izlədiyimiz 28 məntəqədə heç bir narazılıq görmədik. Mən bu parlament seçkilərinə qiymət verərkən deməliyəm ki, seçki günü səsvermə prosesi və səslərin sayılması ilə əlaqədar qanunsuz hərəkətlərə rast gəlmədik. Namizədlərin hər birinə eyni şərait yaradılmışdı. 125 deputat yeri üçün 1500-dən çox namizədin mübarizə aparmasının özü demokratiya göstəricisidir və insan hüquqlarının qorunmasının əlamətidir. Türkiyədə keçirilən parlament seçkilərindən də yüksək səviyyədə təşkil olunmuş bu seçki haqqında ciddi iradlar söyləmək həqiqətə uyğun deyildir. Bütün hadisələr yerli və beynəlxalq müşahidəçilərin gözü önündə baş verirdi. Bu qədər insanların gözü qarşısında xətanın törədilməsi mümkün deyildir. Xırda problemlərin olması seçkilərin nəticələrini şübhə altına ala bilməz. ATƏT müşahidəçiləri bəyanat verirlər, amma bu bəyanatı hansı faktlar əsasında verdiklərini açıqlamırlar.

Məsələn, hörmətli Mehriban xanım Əliyevanın namizəd olduğu Əzizbəyov rayonundakı seçki dairəsinə xüsusi olaraq getdik. Deyirdilər ki, guya Mehriban xanımın seçilməsi üçün insanlara təsir göstəriləcəkdir. Amma heç bir təsir, təzyiq və müdaxiləyə rast gəlmədik. Hətta səslərin sayılmasını da gözlədim. Onu da deyim ki, bu rayon yüksək səviyyəli elm adamlarının, məktəblərin mövcud olduğu bir yerdir. Seçiciləri də təhsil görmüş ağıllı insanlardır. Yəni təsir altında qalacaq insanlar deyillər. Seçkilərin nəticələrindən gördük ki, hörmətli Mehriban Əliyeva səslərin 90 faizə yaxınını qazanaraq seçilmişdir. Bu, tamamilə doğru seçimdir.

Ana Vətən Partiyasından İsparta millət vəkili MEHMET SAİT ƏRMAĞAN vurğuladı ki, əgər bu seçkilər başqa ölkədə olsaydı, müşahidəçi kimi getməzdim. Məhz Azərbaycanı sevdiyimiz üçün gəlmişik. Həqiqətən də, bu seçkilərdə heç bir qanun pozuntuları ilə üzləşmədik. Bizi hansı partiyanın səs qazanıb-qazanmaması maraqlandırmır. Önəmli olan seçkilərin ədalətli, doğru, dürüst keçirilməsidir. Bizim gördüyümüz bunlardır ki, seçkilər demokratik formada getmişdir. Bunun Azərbaycana, bölgəyə, dünyaya xeyirli olmasını diləyirik. Azərbaycanın təhlükəsizliyi, inkişafı önəmlidir. Azərbaycan bu sahədə addımlar atmışdır və inşallah, bu, davam edəcəkdir. Mən hamını – iqtidarı da, müxalifəti də səmimiyyətə dəvət edirəm. Seçki artıq keçirilmişdir, demokratik olmuşdur. Bunu bütün tərəflər qəbul etməlidir və Azərbaycan üçün çalışmaq lazımdır.

Ədalət və İnkişaf Partiyasından olan millət vəkili İSMAİL ERİCEKLİ 1993-cü ildə Bakıda olduğunu xatırladaraq vurğuladı ki, ötən 12 il ərzində iqtisadi cəhətdən yüksək inkişaf etmiş Azərbaycanda 1600-dək xarici müşahidəçinin izlədiyi seçkilərin saxta keçirilməsi inandırıcı görünə bilməz. Azərbaycan demokratiyanı inkişaf etdirərək, Avropanın aparıcı dövlətlərindən biri olacaqdır. Buna görə də dünya dövlətləri noyabrın 6-dakı seçkilərə böyük diqqət yetirirdi. Bizim gördüklərimiz bunlardır: Azərbaycandakı parlament seçkiləri XXI əsrin demokratiyasına uyğun, azad şəkildə keçirildi. Bu seçkilərin ədalətli olmasının ən böyük xüsusiyyəti seçkilər gününə qədərki və sonrakı prosesin beynəlxalq standartlara cavab verməsidir. Bu gün Azərbaycan çox demokratik idarə olunur. Bütün proseslər, o cümlədən səslərin sayılması müşahidəçilərin iştirakı ilə yerinə yetirilmişdir. Bir sözlə, şübhə doğuracaq məsələ mövcud deyildir. Azərbaycan xalqı seçkiləri müvəffəqiyyətlə başa çatdırmışdır. Bu işdə Azərbaycan dövlətinin böyük zəhməti olmuşdur. Bu, çox ciddi və önəmli bir addımdır.

Türkiyəli müşahidəçilər dünyanın bir sıra inkişaf etmiş ölkələrində, o cümlədən Almaniyada, Türkiyədə keçirilən seçkilərdən, bəzi çatışmazlıqlardan söz açdılar, Azərbaycan üçün əhəmiyyətli olan bu mühüm siyasi kampaniyanın demokratik formada başa çatmasını bir daha yüksək qiymətləndirdilər. Bildirdilər ki, müxalifət seçkilərin nəticələrini qəbul edib, bundan sonrakı seçkilərə hazırlaşmalı, növbəti seçkilərdə uğur qazanmaq üçün xalqla birlikdə çalışmalıdır. Yüksələn üçrəngli bayrağı daha da uca zirvələrə qaldırmaq hər kəsin borcudur.