Yaponiya fəlakəti və ya yapon xalqının faciəni qarşılamaq və onu aradan qaldırmaq dərsi
Bakı, 16 mart (AZƏRTAC). Artıq 5 gündür ki, bütün dünyanın diqqəti Yaponiyaya yönəlmişdir.
Martın 11-də Yaponiya tarixində baş vermiş ən güclü zəlzələ və onun ardınca yaranmış nəhəng sunami ölkəyə indiyə qədər görünməmiş ziyan vurmuşdur. Ölkə iqtisadiyyatına dəyən zərər, onun aradan qaldırılması, müəssisələrin, yolların və digər infrastrukturun bərpası üçün lazım olan vəsait hələ bundan sonra hesablanacaq və şübhəsiz ki, astronomik rəqəmlərlə ifadə olunacaqdır. Qeyd edək ki, 1995-ci il yanvarın 17-də Honsü adasında 7,5 bal gücündə baş vermiş zəlzələ 6300 insanın tələfatı ilə nəticələnmiş, ölkəyə ümumilikdə 130 milyard dollar zərər dəymişdi.
Yapon xalqına müraciətində Baş nazir Naoto Kan bildirmişdir ki, ölkə II Dünya müharibəsindən bəri ən dəhşətli böhran dövrünü yaşayır və o, vətəndaşları “milli fəlakətə qarşı birliyə” çağırmışdır.
Demək olar ki, belə nəhəng fəlakət bir tərəfdən müasir təsərrüfat sisteminin və infrastrukturun zəifliyini nümayiş etdirdi. Lakin, eyni zamanda, vurğulamaq lazımdır ki, bu, Yaponiya dövlətinin, cəmiyyətinin və milli iqtisadiyyatın möhkəmliyini və çevikliyini göstərdi.
Gəlin unutmayaq ki, təbii fəlakət Yer kürəsinin əhalinin ən sıx yerləşdiyi ərazisində - Honsü adasında baş vermişdir. Burada 230 min kvadratkilometr ərazidə 100 milyon insan yaşayır, 1 kvadratkilometr torpaq sahəsinə isə 435 nəfər düşür.
Öz gücünə görə tayı-bərabəri olmayan zəlzələ dünyanın Tokio və Osaka kimi nəhəng meqapolislərində heç bir dağıntı yarada bilmədi, nəqliyyat və enerji kollapsları baş vermədi, nəhayət heç bir çaxnaşma, təlaş yaşanmadı. Göydələnlər bu zərbələrə sinə gərdi, yeraltı təkanların və sunaminin yaratdığı faciəyə baxmayaraq, yaponlar soyuqqanlılıqlarını itirmədilər, mütəşəkkil formada öz evlərini və ofislərini tərk edərək daha təhlükəsiz yerlərdə toplaşdılar.
Fövqəladə xidmət və ordu vaxtında zərərçəkənlərin köməyinə gələrək, bacardığı qədər onlara yardım etdi. Dərhal faciə yerinə baş çəkən Baş nazir, hakimiyyətin gücünün nümayişindən çox, insanların dərdinə səmimi şərik çıxması ilə diqqəti cəlb etdi.
Gəlin belə bir həqiqəti etiraf edək ki, bu gücdə faciə dünyanın hər hansı ölkəsində baş versə idi, həlak olanların sayı qat-qat çox olardı. Məsələn ötən ilin yanvarında Haitidə daha az - 5,9 və 7 bal gücündə baş vermiş zəlzələlər zamanı 220 min, 2004-cü ilin dekabrında Cənub-Şərqi Asiyadakı sunami zamanı ümumilikdə 230 min insan tələf olmuşdu. 2005-cu ildə Pakistanda, 2008-ci ildə Çində baş vermiş təbii fəlakətlər zamanı müvafiq qaydada 76 min və 87 min insan həlak olmuş, hər iki ölkənin iqtisadiyyatına milyardlarla dollar zərər dəymişdi. Hətta 2005-ci ilin avqustunda ABŞ-dakı “Katrina” qasırğasının vurduğu ziyanın aradan qaldırılması zamanı zərərçəkənlərə yardım göstərilməsi və qayda-qanun yaradılmasının təşkilini də Yaponiya ilə müqayisə etsək, vəziyyət ikincinin xeyrinə olacaqdır.
Fikrimizcə, digər ölkələrlə müqayisədə Yaponiyanın daha az zərər çəkməsi bu xalqın milli xüsusiyyətlərindən irəli gəlir. Yaponlar hər zaman, necə deyərlər “vulkan üzərində yaşadıqlarını” yaxşı xatırlayırlar və buna görə də öz nəqliyyat və tikinti texnologiyalarını daim təkmilləşdirərək belə təbii fəlakətlərdən daha az ziyanla çıxmağa nail olurlar.
Təsadüfi deyil ki, məhz bunun nəticəsində bünövrəsi 7,5 bal gücündə zəlzələyə hesablanmış müasir göydələnlər davam gətirdiyi halda, köhnə evlər kiçik zərbələrə belə dözə bilməyərək dağıldı.
Bundan başqa, bütün yaponlar hər il sentyabrın 1-də “Kanto günü”ndə fövqəladə hallarda hansı hərəkətləri yerinə yetirməli olduqlarını məşq edir, öz bacarıq və vərdişlərini möhkəmləndirirlər. 1923-cü ilin həmin günündə baş vermiş zəlzələ nəticəsində 143 min insan həlak olmuş və o vaxtdan başlayaraq bu gün dediyimiz qaydada qeyd edilir. Əgər buraya fövqəladə hallar zamanı yaponların ənənəvi qapalılıqdan uzaqlaşmasını, daxili intizamının, məsuliyyətliliyinin və heyranedici həmrəyliyinin qüvvətlənməsini əlavə etsək hər şey aydın olar. Məhz bütün bunlar xalqı sıx birləşdirir, əsl vətənpərvər qüvvəyə çevirir, çətin saatlarda fədakarcasına çalışaraq dağıntıları aradan qaldırmağa imkan yaradır.
Ölkənin tamamilə dağıntılara məruz qaldığı, ABŞ təyyarələrinin bombardmanından sonra 3 milyondan çox insanın həlak olduğu 1923-cü ilin dəhşətli zəlzələsindən, II Dünya müharibəsindən sonra da belə olmuşdur, indi də belə olacaqdır. Məsələn, II Dünya müharibəsindən 3 il sonra xaricdən cüzi yardım alan Yaponiya 1949-1951-ci illər ərzində sənayenin istehsalını 2 dəfə artırmağa nail oldu.
Zənnimizcə, Yaponiyada baş vermiş faciə bir daha təsdiq etdi ki, qabaqcıl ölkənin inkişaf etməkdə olan ölkələrdən fərqi yalnız ÜDM-nin həcmində, yeni texnologiyaların tətbiqində, adambaşına düşən gəlirdə yox, insan həyatına verilən qiymətdə, dövlətin və cəmiyyətin onun qorunması üçün heç bir vəsait sərfindən çəkinməməsindədir.
Bununla yanaşı, Yaponiya hökumətinin Atom Elektrik Stansiyalarında baş verənlərlə bağlı nümayiş etdirdiyi informasiya aşkarlığı da mühüm rol oynayır.
Vüqar Ağayev
AZƏRTAC-ın müxbiri
Bölmənin digər xəbərləri
