“Zatulinin institutu” adı ilə daha çox məşhur olan qalmaqallı MDB Ölkələri İnstitutunun “Zaqafqaziya” (Cənubi Qafqaz - qeyd AZƏRTAC-ındır) şöbəsinin rəhbəri Mixail Aleksandrov Azərbaycanın “1news.az” internet-nəşrinin müxbirinin suallarına cavab verərkən, Rusiya ilə Azərbaycanın bugünkü münasibətlərinin mahiyyətini əsla əks etdirməyən, necə deyərlər, adamın “qulağını deşən” bir neçə bəyanat səsləndirmişdir. Məsələn, Aleksandrov demişdir ki, əgər Azərbaycan Dağlıq Qarabağda hərbi əməliyyatlara başlayarsa, bu münaqişədə KTMT-nin çevik əməliyyat qüvvələrindən istifadə ediləcəkdir. Rusiyalı politoloq öz mövqeyini izah edərək demişdir: “İş burasındadır ki, Rusiyanın müttəfiqi olan Ermənistanın xeyli vətəndaşı Dağlıq Qarabağda yaşayır və əgər Ermənistan kömək göstərməyimizi xahiş edərsə, biz, KTMT-nin Nizamnaməsinə görə, ona bu cür kömək göstərməyə sadəcə olaraq borcluyuq”.

Aydındır ki, bu bəyanat Rusiya dövlətinin rəsmi siyasətinə və dinamik inkişaf etməkdə olan Rusiya-Azərbaycan münasibətlərinə heç bir təsir göstərməyən, heç nəyi müəyyən etməyən sıravi rusiyalının fikrini ifadə edir. Görünür, KTMT-nin Nizamnaməsinə istinad edən cənab Aleksandrov ya həmin sənədlə heç tanış deyil, ya da onun müddəalarını özünün istədiyi kimi interpretasiya edir. Ona tövsiyə etmək istərdik ki, əvvəlcə, yaxşı olar ki, beynəlxalq hüquq üzrə mütəxəssisin iştirakı ilə, həmin Nizamnamənin mətni ilə tanış olsun və o mütəxəssis Aleksandrov üçün qaranlıq məqamları aydınlaşdırsın.

Bu da tamamilə aydındır ki, MDB Ölkələri İnstitutunun şöbə müdiri Dağlıq Qarabağda “Rusiyanın müttəfiqi olan Ermənistanın xeyli sayda vətəndaşının yaşadığını” dilə gətirərkən “etnik ermənilər” və “Ermənistan vətəndaşları” anlayışları arasında fərq qoymur. Etnik ermənilər bu gün dünyanın hər yerində yaşayır. Maraqlıdır, əgər İsrail Livanda yerləşən Hizbullah qruplaşmasına qarşı yenidən əməliyyat keçirməyi qərara alarsa, onda KTMT Beyrutun ermənilər yaşayan məhəllələrinə KÇƏQ desantı çıxaracaqmı? Efiopiyada da etnik ermənilər az deyil. Əgər onlar Darfurda baş vermiş humanitar fəlakətin nəticələrini öz üzərlərində bu və ya digər şəkildə hiss edərlərsə, KTMT-də Ermənistanın tərəfdaşları olan Qırğızıstan və Qazaxıstan qoşunlarını Efiopiyaya göndərməyi öz borcu hesab edəcəklərmi? KTMT-nin Nizamnaməsində bu barədə nə deyilir? Bu sənəd Özbəkistanın ilk çağırışı ilə Ermənistanı öz qoşunlarını etnik özbəklər, puştular və taciklər arasında münasibətlərin o qədər də xoşagələn olmadığı Əfqanıstana göndərməyə məcbur edəcəkmi? Əlbəttə, yox! Buna görə də Aleksandrovun KTMT Nizamnaməsinə istinad edərək, Kollektiv Çevik Əməliyyat Qüvvələrinin Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə hökmən cəlb ediləcəyi barədə dedikləri yalnız onun şəxsi fikridir.

Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ regionunda daimi və ya müvəqqəti yaşayan Ermənistan vətəndaşlarına gəldikdə isə, bu adamların pasportlarında müvafiq viza olmadan onların Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda tanınmış ərazisində olması faktının özü Azərbaycanın miqrasiya qaydalarının pozulması deməkdir və bu pozuntu RF Federal Miqrasiya Xidmətinin RF ərazisində qanunsuz miqrantlara münasibətdə nəzərdə tutulan tədbirlərin nümunəsində, həmin insanların öz vətənlərinə deportasiya edilməsinə gətirib çıxarır. Buna görə də, Azərbaycanın müvəqqəti işğal edilmiş ərazilərində hərbi əməliyyatlar bərpa ediləcəyi təqdirdə əcnəbi vətəndaşların təhlükəsizliyinin təmin edilməsinin ən yaxşı üsulu müttəfiq ölkəni üçüncü ölkəyə “məhdud sayda beynəlmiləlçi döyüşçülər göndərməyə” çağırmaq yox, onların tezliklə öz vətənlərinə qayıtmasıdır.

Aleksandrova sual verilmişdir ki, əgər Yaponiya NATO-ya müraciətlə Kuril adalarının ona qaytarılmasına kömək göstərməyi xahiş edərsə, Moskvanın reaksiyası necə olardı? Bu sualın cavabında Aleksandrov demişdir ki, “yaponlarla ruslar arasında millətlərarası düşmənçilik yoxdur, azərbaycanlılarla ermənilər arasında isə bu cür düşmənçilik vardır və bu iki problemi müqayisə etməyə dəyməz”. Aleksandrovun sözlərindən belə çıxır ki, KTMT-nin Nizamnaməsinə əsasən, Rusiyanın bu münaqişəyə müdaxilə etməsi Ermənistanın öz müttəfiqlərinə müraciəti faktına görə deyil, ermənilərlə azərbaycanlılar arasında millətlərarası düşmənçilik olduğuna görə zəruridir. Bax, əgər bu düşmənçilik olmasaydı (yaxud düşmənçilik Tokionun çağırışına NATO-nun münasibət bildirməsi üçün açıq-aydın azlıq edən Rusiya-Yaponiya millətlərarası münasibətləri səviyyəsində olsaydı) və Ermənistan bu cür çağırışla müraciət etsəydi, KÇƏQ cəlb edilməzdi, ona görə ki, müdaxilə üçün ən başlıca “hüquqi şərt” olan emosiyalar lazımi səviyyədə deyil. Belə çıxır ki, əsas məsələ çağırış faktı deyil, çağırışın dərəcəsidir. Ancaq MDB Ölkələri İnstitutunda qəribə hüquqi terminlərdən istifadə edirlər, deyilmi? Görəsən, millətlərarası düşmənçiliyin başqa ölkələrə qoşun göndərilməsi üçün kafi olub-olmadığını hansı cədvəl üzrə ölçmək lazımdır? Bu barədə KTMT-nin Nizamnaməsində nə deyilir?

Aleksandrov heyrətini gizlətmir: “Rusiya Yerevanı işğal edilmiş yeddi rayonu sizə qaytarmağa çağırır, əvəzində Bakı Dağlıq Qarabağ sakinlərinin öz müqəddəratını təyin etmək hüququnu tanımalıdır. Gəlin, hər şeyə real, emosiyasız baxaq: axı, Dağlıq Qarabağ erməniləri sizinlə birlikdə yaşamaq istəmirlər, siz isə onları zorla özünüzə birləşdirmək istəyirsiniz. Bu insanlar yazıq deyilmi, məgər bu, humanistlikdirmi?”.

Əlbəttə, Aleksandrov sağ olsun ki, işğal edilmiş yeddi rayonu geri qaytarmağa çağırır, lakin Azərbaycan da beynəlxalq hüququn 1975-ci il Helsinki Yekun Aktında ifadə edilmiş normalarına müvafiq olaraq Dağlıq Qarabağ sakinlərinin öz müqəddəratını təyin etməsinə heç vaxt etiraz etməmişdir. Çox güman ki, rusiyalı politoloqu çaşdıran başqa məsələdir. Ona bildirmək istərdik ki, Dağlıq Qarabağın əhalisi təkcə, ola bilsin ki, bir hissəsi həqiqətən Azərbaycanın tərkibində yaşamaq istəməyən ermənilərdən yox, həm də eyni qayda ilə Azərbaycandan kənarda yaşamaq istəməyən azərbaycanlılardan ibarətdir. Azərbaycan icmasının istəyinə rəğmən bu diyarı zorla Azərbaycandan ayırmağa çalışanlar da məhz ermənilərdir. Ona görə də tamamilə haqlı olaraq, Aleksandrovun özünə eyni sualı vermək olar: məgər bu, qaçqınlara münasibətdə humanistlikdirmi, məgər bu insanlara yazığınız gəlmirmi?

Aleksandrov həm də Bakını NATO-ya daxil olmaqdan çəkindirir, çünki onun təbirincə desək, “əks halda Azərbaycan hətta işğal edilmiş bu yeddi rayonun qaytarılmasını da görməyəcəkdir”. Onun fikrincə, “bu halda Rusiya Dağlıq Qarabağa öz qoşunlarını yeridəcək və onu özü müdafiə edəcəkdir. Lakin Bakı oyunun qaydalarına riayət edərsə və Qafqaz qayığını yırğalamasa, gələcəkdə Moskva ona Dağlıq Qarabağın müqabilində Gürcüstanın Marneuli rayonunu təklif edə bilər.

Əlbəttə, anlayırıq, Zatulin İnstitutunun əməkdaşı qardaş gürcü və azərbaycan xalqlarını savaşdırmağa çalışır. Lakin onu məyus etməyə məcburuq - ermənilərdən fərqli olaraq, azərbaycanlılar bircə dəfə “fas” komandası verilən kimi öz ağalarının düşmənləri üzərinə hücum etmirlər və yuxarıdan verilən sifarişlə öz qonşularına iddialar irəli sürmürlər. Çox şübhəli ad çıxarmış MDB Ölkələri İnstitutu Gürcüstanla Azərbaycan arasında və Rusiya ilə Azərbaycan arasında münasibətləri korlaya bilməyəcək və bu institutun rəhbərliyi “ötən əyyam” üçün qəribsəmiş moskvalı politoloqlardan ötrü həmişəlik itirilmiş regionların xəritəsini öz istədikləri kimi cızmaq əvəzinə, öz ölkəsinin problemləri ilə məşğul olsalar yaxşıdır.

Vüqar Seyidov

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Berlin