“2005-Cİ İL PARLAMENT SEÇKİLƏRİ: İLKİN TƏHLİL (YEKUNLAR VƏ NƏTİCƏLƏR)”
Dövlətimizin başçısı İlham Əliyevin bu sözləri 2005-ci il noyabrın 7-də Azərbaycan televiziyasına müsahibəsindən götürülmüşdür. Azərbaycan Prezidentinin İcra Aparatının rəhbəri, fəlsəfə elmləri doktoru, professor Ramiz Mehdiyevin ölkəmizdə sonuncu parlament seçkilərinin müxtəlif mərhələlərinin, habelə seçkilərin yekunlarının ilkin təhlilinə həsr olunmuş və “Şərq-Qərb” mətbəəsində rus dilində yenicə çapdan çıxmış kitabı həmin müsahibədən geniş sitatla başlayır.
Professor Ramiz Mehdiyevin son dövrdə oxuculara təqdim etdiyi və geniş təhlilə əsaslanan bu əsər “Seçki prosesinin mərhələləri”, “Beynəlxalq müşahidəçilər” “Qələbə kampaniyası” bölmələrindən və geniş “Nəticə”dən ibarətdir. Müəllif oxuculara müraciətlə yazır ki, üçüncü çağırış Milli Məclisə seçkilər artıq tarixə qovuşsa da, hələ də diqqətdən kənarda qalmamışdır. Çünki ona təkcə Azərbaycanda deyil, xaricdə də böyük maraq göstərilirdi. Müasir dünyanın ən böyük dövlətlərinin maraq dairəsinə daxil olan və strateji əhəmiyyət kəsb edən regionda yerləşən, zəngin təbii sərvətlərə malik Azərbaycan bölgədə lider dövlətə çevrilmişdir. Beynəlxalq ictimaiyyət Azərbaycanda şəffaf, demokratik seçkilərin keçirilməsini gözləyirdi. Müəyyən nöqsanlara, qanun pozuntularına baxmayaraq, bütünlükdə seçkilər bu ümidləri doğrultdu. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, xalq seçkilərdə öz sözünü dedi, Azərbaycan özünün demokratik inkişafında yeni mərhələyə qədəm qoydu.
Müəllif haqlı olaraq qeyd edir ki, bütün bunlar, ilk növbədə, Azərbaycan iqtidarının iradəsi, seçkiqabağı gördüyü ardıcıl və qətiyyətli tədbirlər sayəsində mümkün olmuşdur. Bunu ölkəmizdə parlament seçkilərini izləmiş çoxsaylı beynəlxalq və yerli müşahidəçilər, tanınmış xarici politoloqlar da təsdiq etmişlər.
Azərbaycanda 2005-ci il parlament seçkiləri radikal, dağıdıcı müxalifətin növbəti məğlubiyyəti ilə nəticələnmişdir və onlar bunun səbəblərini araşdırmaq əvəzinə, yenə də seçkilərin nəticələrinin saxtalaşdırıldığı haqqında əsassız iddialarından əl çəkmir və hətta ASPA-da Azərbaycan nümayəndə heyətinin mandatının təsdiq olunmaması barədə rüsvayçı təkliflə çıxış edirlər. Radikal müxalifət dərk etmək istəmir ki, onun növbəti məğlubiyyətini və hakim partiyanın da növbəti qələbəsini şərtləndirən obyektiv və subyektiv səbəblər var. Əgər xarici politoloqların təbirincə ümumi şəkildə desək, Azərbaycanın siyasi səhnəsində irəliyə baxan Prezident və geriyə baxan müxalifət vardır.
Professor Ramiz Mehdiyev kitabın ilk bölməsində seçki qanunvericiliyinin təkmilləşdirilməsindən, seçki kampaniyasının başlanması və gedişindən, səsvermə prosesindən və nəhayət, seçki kampaniyası zamanı yol verilmiş qanun pozuntularının aradan qaldırılması üçün görülmüş tədbirlərdən ətraflı bəhs edir. Burada Prezidentin “Azərbaycan Respublikasında seçki praktikasının təkmilləşdirilməsinə dair” və “Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilərin hazırlanması və keçirilməsi ilə bağlı təxirəsalınmaz tədbirlər haqqında” Sərəncamlarının əhəmiyyəti xüsusi vurğulanır. Bildirilir ki, bu sənədlər xarici dövlətlərin və beynəlxalq təşkilatların təmsilçiləri tərəfindən də müsbət qarşılanmışdır. Təsadüfi deyil ki, ABŞ Prezidenti Corc Buş Prezident İlham Əliyevə məktubunda dövlətimizin başçısının seçkilərin demokratik standartlara uyğun keçirilməsi üçün nümayiş etdirdiyi siyasi əzmkarlığı alqışladığını, onunla əməkdaşlığı seçkilərdən sonra da davam etdirəcəyini vurğulamışdı.
Əsərin sonrakı bölməsində beynəlxalq müşahidəçilərin - ATƏT, MDB, ABŞ, Avropa strukturları və dövlətləri, Rusiya, Türkiyə və İran təmsilçilərinin seçkilərlə bağlı rəyləri geniş əksini tapmışdır. Həmin rəyləri ümumiləşdirilmiş şəkildə belə ifadə etmək olar ki, Azərbaycanda sonuncu parlament seçkilərində mühüm irəliləyişlər olmuş, seçkilər əsasən azad, demokratik və ədalətli keçmişdir. Professor Ramiz Mehdiyev beynəlxalq müşahidəçilərin rəylərindən danışarkən belə bir cəhətə diqqəti cəlb edir ki, onlar öz ölkələrində ictimai rəyə ciddi təsir göstərən şəxslərdir. Bu baxımdan da onların qənaətlərinin Azərbaycandakı seçkilər barədə həmin ölkələrdə və bütövlükdə dünyada müsbət ictimai rəyin formalaşmasına əhəmiyyətli töhfəsi olacaqdır. Eyni zamanda, müəllif yazır ki, beynəlxalq müşahidəçilərin Azərbaycanda seçkilərlə əlaqədar bu rəyləri iki müsbət meylin əsasını qoyur. Birincisi, bu seçki ilə gələcək seçkilərdə də müxtəlif ölkələrin nümayəndələrinin müşahidələrinin və qənaətlərinin üst-üstə düşməsi ənənəsi yaranmış oldu. İkincisi, bu ənənə təkcə Azərbaycanın çərçivələri ilə məhdudlaşmayaraq, daha geniş məkanı, yəni postsovet ölkələrini də əhatə edə bilər.
Sonuncu, üçüncü bölmədə iqtisadiyyatın inkişafı və əhalinin rifahının yaxşılaşmasından, xarici siyasət və Dağlıq Qarabağ probleminin həllinə yönəldilmiş fəaliyyətdən, korrupsiyaya qarşı mübarizədən, “Azadlıq” blokunun parlament seçkiləri ilə bağlı planlarının bəzi cizgilərindən, müxalifətin məğlubiyyətinin səbəblərindən, onun böhrana köklənmiş təşviqat kampaniyasından, “narıncı inqilab” eyforiyasından, radikal müxalifətin xaricdən birbaşa dəstəklənməməsini şərtləndirən amillərdən, hakimiyyət iddiasında olan dağıdıcı müxalifət düşərgəsində birliyin baş tutmamasının səbəblərindən söhbət açılır. Müəllif bütün bunları ətraflı təhlil edərək, birmənalı şəkildə vurğulayır ki, dünya birliyi demokratik inkişafın təkamül yolunu Azərbaycan üçün ən optimal yol hesab edir. Ona görə də radikal müxalifətin hər hansı digər cəhdləri iflasa məhkumdur. Radikalların düşərgəsində dərin böhran hökm sürür və 1993-cü ildən bəri heç bir konkret siyasi proqramla çıxış edə bilməyən radikal müxalifətçilik siyasi səhnədən getməlidir. 2003-cü ilin prezident seçkilərindən sonra həyatının yeni dövrünə qədəm qoymuş Azərbaycan cəmiyyətində yeni, sivil müxalifətə sosial tələbat var.
Konkret faktlara söykənən ciddi təhlilin aparıldığı bu kitab, şübhəsiz, ən müxtəlif peşə sahibləri, ilk növbədə, filosoflar, tarixçilər, politoloq və sosioloqlar, habelə ali məktəblərin müvafiq fakültələrinin müəllim və tələbələri üçün böyük maraq doğuracaqdır.