Professor: Süni intellekt dövrü insandan daha böyük bilik və məsuliyyət tələb edir VİDEO
Bakı, 6 iyul, AZƏRTAC
Süni intellektin inkişafı və rəqəmsallaşma cəmiyyətin, elmin və təhsilin qarşısında yeni imkanlarla yanaşı, mühüm sosial, etik və hüquqi çağırışlar yaradır. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun direktoru fəlsəfə elmləri doktoru, professor İlham Məmmədzadə AZƏRTAC-a müsahibəsində süni intellektin cəmiyyətə təsiri, Azərbaycanda bu sahədə elmi tədqiqatların inkişaf perspektivləri, fənlərarası əməkdaşlığın əhəmiyyəti və süni intellektdən təhlükəsiz istifadənin vacibliyi məsələlərindən danışıb. Müsahibəni təqdim edirik.
– Süni intellektin inkişafı cəmiyyət qarşısında hansı sosial və etik çağırışları yaradır?
–Müasir dövrü artıq süni intellekt və rəqəmsallaşma dövrü adlandırmaq olar. Bu səbəbdən sosial, etik və elmi çağırışların böyük hissəsi məhz süni intellektin inkişafı ilə bağlıdır. O, həyatımızın bütün sahələrinə təsir göstərir. Əsas problemlərdən biri informasiyanın həddindən artıq çox olmasıdır. İnformasiya hər zaman həqiqət demək deyil. Onu təhlil etmək, doğruluğunu yoxlamaq lazımdır. Təəssüf ki, hər kəs bunu bacarmır.
Digər mühüm məsələ etik və hüquqi problemlərlə bağlıdır. Süni intellekt insanın əxlaqi dəyərlərinə təsir göstərir və yeni hüquqi suallar yaradır. Artıq əxlaq, hüquq və sosial münasibətlər bir-biri ilə daha sıx əlaqələnir. Bu proses yeni etik yanaşmalar formalaşdırır. Nəticədə nəsillər arasında da fərqli baxışlar yaranır. Gənclər yeni texnologiyalara daha tez uyğunlaşırlar, yaşlı nəsil isə bəzən bu dəyişikliklə ayaqlaşmaqda çətinlik çəkir. Buna görə də həm əxlaq, həm hüquq, həm də sosial münasibətlər baxımından yeni çağırışlarla üz-üzəyik.
– Süni intellektin sürətli inkişafı fonunda insan amilinin rolu necə dəyişəcək?
– Gələcəkdə insan intellekti ilə süni intellekt arasında daha sıx əməkdaşlıq formalaşacaq. Bu proses artıq başlayıb və gələcəkdə daha da dərinləşəcək. Müasir insan süni intellektdən istifadə etməyi bacarmalıdır.
Bu, həm yeni biliklər, həm də böyük məsuliyyət tələb edir. İnsanlar fərqli düşüncə tərzinə malik olduqları üçün bəziləri yeni şəraitə asan uyğunlaşır, bəziləri isə çətinlik yaşayır. Bu da cəmiyyətdə yeni fərqlər və ziddiyyətlər yaradır. Süni intellekt yalnız təhlükə deyil, həm də inkişaf imkanıdır. Əsas məsələ ondan düzgün istifadə etməyi bacarmaqdır. Bunun üçün insan kifayət qədər biliyə malik olmalıdır.
Bu fərqlər təkcə cəmiyyətdə deyil, elm aləmində də müşahidə olunur. Bəzi alimlər süni intellektdən yalnız istifadəçi kimi faydalanırlar, bəziləri onu elmi tədqiqatların inkişafında tətbiq edirlər, digərləri isə hələ də ənənəvi yanaşmaları üstün tuturlar. Bu isə elmin inkişafı ilə bağlı müxtəlif baxışların formalaşmasına səbəb olur.
Rəqəmsallaşma dövrü humanitar və ictimai elmlər qarşısında da yeni tələblər qoyur. Artıq yalnız fikir söyləmək kifayət etmir, elmi nəticələr əsaslandırılmalı və sübut olunmalıdır.
– Azərbaycanda süni intellekt sahəsində elmi tədqiqatların inkişafı üçün hansı istiqamətlər prioritet olmalıdır?
–Ən vacib istiqamət fənlərarası tədqiqatların inkişafıdır. Süni intellekt müxtəlif elm sahələrinin əməkdaşlığını zəruri edir. Riyaziyyat, fizika, biologiya, tarix, fəlsəfə və digər sahələr bir-birini tamamlamalıdır.
Bu gün koqnitiv elmlər, kompüter elmləri və süni intellekt bir-biri ilə sıx əlaqədə inkişaf edir. Filosoflar hesab edirlər ki, süni intellektin fəlsəfəsi ayrıca istiqamət kimi inkişaf etdirilməlidir. Bunun üçün həm filosoflar təbiət elmlərini, həm də təbiət elmləri ilə məşğul olan alimlər insan təfəkkürünü və şüurunu daha dərindən öyrənməlidirlər.
Əvvəlcə insan intellektini yaxşı başa düşməliyik ki, süni intellektin imkanlarını və məhdudiyyətlərini düzgün qiymətləndirə bilək. Çünki süni intellekti yaradan məhz insan intellektidir.
Digər vacib istiqamət beynəlxalq elmi rəqabətə qoşulmaqdır. Hazırda bu sahədə əsas tədqiqatlar ABŞ, Çin və digər inkişaf etmiş ölkələrdə aparılır. Azərbaycanda da generativ süni intellekt və digər müasir istiqamətlər üzrə tədqiqatlar gücləndirilməlidir.
Sevindirici haldır ki, son illər həm dövlət səviyyəsində, həm də AMEA-da süni intellektin inkişafına xüsusi diqqət yetirilir və hesab edirəm ki, bu istiqamətdə mühüm nəticələr əldə olunacaq.
– Süni intellektdən təhlükəsiz və məsuliyyətli istifadə üçün hansı tövsiyələri verərdiniz?
–Bu, çox məsuliyyətli məsələdir. Valideynlər tez-tez soruşurlar ki, uşaqların telefon və planşetdən istifadəsini məhdudlaşdırmaq lazımdırmı? Mən hesab edirəm ki, tam qadağa düzgün yanaşma deyil. Çünki gələcəyin dünyası məhz süni intellekt və rəqəmsal texnologiyalar üzərində qurulacaq. Əsas məsələ bu texnologiyalardan düzgün və şüurlu istifadə etməyi öyrənməkdir.
Süni intellektin verdiyi məlumatları kor-koranə qəbul etmək olmaz. Onları mütləq yoxlamaq lazımdır. Süni intellekt səhv edə bilər. Buna görə də tənqidi düşüncə ən vacib bacarıqlardan biridir.
Süni intellekt dövründə həqiqət yalnız yoxlanılmış həqiqət ola bilər. Bunun üçün riyaziyyat, biologiya, fəlsəfə və digər elm sahələri üzrə biliklər vacibdir.
Ən əsası isə odur ki, biz yalnız süni intellektdən istifadə etməklə kifayətlənməməli, öz bilik və intellektimizi də daim inkişaf etdirməliyik. Yeni dövr insandan daha geniş dünyagörüşü, daha çox bilik və daha böyük məsuliyyət tələb edir.
Süni intellektin inkişafı və rəqəmsallaşma cəmiyyətin, elmin və təhsilin qarşısında yeni imkanlarla yanaşı, mühüm sosial, etik və hüquqi çağırışlar yaradır. Bu texnologiyaların gündəlik həyata sürətlə inteqrasiyası insan amilinin rolu, informasiya təhlükəsizliyi, elmi tədqiqatların yeni istiqamətləri və məsuliyyətli istifadə prinsipləri ilə bağlı müzakirələri daha da aktuallaşdırır.
Bölmənin digər xəbərləri
