Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

CƏMİYYƏT

Avropada və Mərkəzi Asiyada havanın çirkləndirilməsi uşaqların sağlamlığına təhlükə törədir

Avropada və Mərkəzi Asiyada havanın çirkləndirilməsi uşaqların sağlamlığına təhlükə törədir

Bakı, 5 dekabr, AZƏRTAC

Havanın çirkləndirilməsi uşaqların sağlamlığı üçün ciddi ekoloji risk törədir. 2019-cu ildə Avropanın və Mərkəzi Asiyanın 52 ölkəsində havanın çirkləndirilməsi ilə bağlı səbəblər ucbatından 5800-ə yaxın uşaq və yeniyetmə ölüb. Daha çox sayda uşaq və yeniyetmə havanın çirkləndirilməsinin sağlamlıq və inkişaf üçün təhlükəli fəsadları, o cümlədən öldürücü olmayan xəstəliklər, xəstəxanaya yatırılma və əlilliklə qarşılaşıb.

AZƏRTAC BMT-nin saytına istinadla xəbər verir ki, UNICEF-in məlumatına görə, Avropa regionunun və Mərkəzi Asiyada havanın çirkləndirilməsi ilə bağlı 2019-cu ildə vəfat edən 20 yaşdan aşağı sakinlərin təqribən 85 faizi 1 yaşına çatmayan uşaqlardır. Bu ölüm hallarının qarşısını almaq mümkün idi.

Uşaqlar onların sağlamlığına və inkişafına dağıdıcı təsir göstərən hava çirklənməsinə qarşı son dərəcə həssasdırlar. Elmi məlumatlara müvafiq olaraq, havanın çirklənməsi mənfi nəticələnən doğum hallarına, o cümlədən vaxtından əvvəl doğuşlara və körpələrin anadangəlmə az çəkidə olmasına, körpə ölümlərinə, ağciyərlərin funksiyasının pozulmasına, nasaz vəziyyət və astmaya, ürək-damar xəstəlikləri və xərçəng, eləcə də nevroloji pozuntuların inkişaf riskinin artmasına şərait yaradır. Havanın çirklənməsi ilə bağlı olan digər respiratorlu xəstəliklərə yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyası, orta qulağın iltihabı və allergik xəstəliklər aiddir.

Uşaqlar havanın çirklənməsinin təsirinə böyüklərlə müqayisədə daha çox məruz qalırlar, çünki onlar böyüklərə nisbətən iki dəfə sürətlə nəfəs alır, əksər hallarda ağızla nəfəs çəkir, bununla da çirkləndirilmiş maddələrin böyük həcmini udmuş olurlar, eləcə də bu maddələrin toplandığı torpağa daha yaxın olurlar. Azyaşlılar fizioloji cəhətdən havanın çirklənməsinə daha həssasdırlar, çünki onlarda ağciyərlər və digər orqanlar lazımi inkişaf səviyyəsinə çatmayıb, bu səbəbdən də zəhərli çirkləndiricilərin təsirindən müdafiə mexanizmi böyüklərdəki kimi işləmir. Zəhərli çirkləndirici maddələrin uzun müddət təsiri boy artmasının və orqanların inkişafının pozulmasına gətirib çıxarır, onların həyatlarının vacib erkən illərində beyinlərinin inkişafına təsir edir, nəticədə həm fiziki, həm də əqli inkişafda uzunmüddətli fəsadlara gətirib çıxarır.

Son məlumatlara görə, atmosfer havasının çirklənməsinin təsirinə regionun 50 ölkəsində 83 faizdən yuxarı uşaq məruz qalır. Havanın çirklənməsi ictimai səhiyyə sahəsində böhranlı vəziyyətin yaranmasına səbəb olur. Çirklənmiş havanın erkən yaşlarda təsiri ilə sonradan səhhətin vəziyyəti arasında möhkəm əlaqə mövcuddur. Avropada və Mərkəzi Asiyada havanın PM2,5 və PM10 hissəcikləri ilə çirklənməsi əsasən məişət, kommersiya və institusional məqsədlərlə mədən yanacağından istifadə təcrübəsi ilə şərtləndirilir. Həm də nəzərə almaq lazımdır ki, daş kömürdən istifadə uşaqların sağlamlığına ölümcül təsir göstərir.

Havanı çirkləndirən PM2,5 ultradispers hissəcikləri insan saçından 200 dəfə nazikdir və uşaqlar üçün böyük təhlükə kəsb edir. Çünki qan dövranına asanlıqla düşür və hematoensefalik maneəni asanlıqla adlayır. Onlar neyroiltihab əmələ gətirir və beyinin inkişafını pozurlar və bu da kiçik yaşlı uşaqlar üçün xüsusilə təhlükəlidir. Çünki həyatlarının ilk illərində onların beyini coşqun dövr yaşayır, pozuntular isə koqnitiv inkişafın korlanması və məktəbdə müvəffəqiyyət dərəcəsinin azalması ilə nəticələnir.

Havanın çirklənməsi dölün sağlamlığına da ciddi təsir göstərə bilər. Hamilələrə havanın çirklənməsinin təsirindən mümkün qədər çəkinmək tövsiyə olunur.

PM10 hissəciklərinin diametri təxminən insan saçının diametrinin yeddidəbir hissəsinə bərabərdir. Bu hissəciklər arasında sulfat, nitrat, ammonyak, natrium xloridi, texniki karbon ola bilər. Eyni zamanda, küləyin gətirdiyi təbii toz yığıntıları da buraya daxil ola bilər. PM10 hissəcikləri sağlamlıq üçün zərərlidir, çünki onlar tənəffüs yollarının pozulmasını və iltihabını əmələ gətirir.

PM10 – yaşayış məkanları daxilində və meşə yanğınları zamanı havanın çirklənməsinin əsas komponentlərindən biridir. Xərçəngin öyrənilməsi üzrə beynəlxalq agentlik bayır havasının çirklənməsini və dispers hissəcikləri atmosfer havasının əsas çirkləndirici komponentlərinə, insanda xərçəng əmələ gətirən 1-ci qrup konserogenlərə aid edir.

PM2,5 hissəcikləri əksər hallarda həddən artıq kiçik ölçüdə olmalarına görə insan sağlamlığı üçün daha təhlükəli hesab olunur. PM2,5 hissəcikləri nəinki ağciyərlərin dərinliyinə daxil ola, həm də qana düşə bilir. Bununla da sağlamlıqla bağlı müxtəlif problemlər, o cümlədən ürək xəstəlikləri və digər ürək-damar ağırlaşmaları ortaya çıxarır.

PM2,5 əksər hallarda mədən yanacağının yandırılması nəticəsində yaranır və avtomobillərdə işlənmiş qazların, sənaye istehsalı və elektrik stansiyalarının tullantılarda, eləcə də küləyin gətirdiyi toz, vulkan tullantıları kimi təbii mənbələrdə olur. Həmin hissəciklər xüsusilə yüksək risklər əmələ gətirir. Çünki onlar asanlıqla qan dövranına düşərək beyinə keçir, iltihab yaradaraq, beyini zəhərli maddələrdən qoruyan nazik membranı – hematoensefalik maneəni zədələyir.

Uzun illər davam edən tədqiqatlardan sonra 2021-ci ilin sentyabrında Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) 2005-ci ildə qəbul olunan havanın keyfiyyəti üzrə Qlobal tövsiyələrini yeniləyib. Yeni tövsiyələrdə havanın çirklənməsinin bütün dünyada insanların sağlamlığına təsiri öz əksini tapıb. UNICEF yeni tövsiyələri dəstəkləyir və ölkələri havanın keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması və tullantıların azaldılması sahəsində siyasətin işlənib hazırlanmasında onlardan istifadə etməyə çağırır.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Ağsuda narkotiklərin dövriyyəsi ilə məşğul olan şəxslər saxlanılıblar

Bakıda məsciddə yanğın baş verib

21 Fevral - Beynəlxalq Ana Dili Günüdür

Naxçıvanda qızılca və məxmərəyə qarşı peyvəndləmə aparılır

Münxen görüşləri AŞPA-nın Azərbaycana qarşı qərəzli qərarına tutarlı cavab oldu - AÇIQLAMA

Bakının bir sıra yollarında sıxlıq müşahidə edilir

ABŞ Ukraynanın 12 pilotuna “F-16”ları idarə etmək üçün təlim keçəcək

Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığı vahid güc mərkəzinə çevrilib – ŞƏRH

Rusiya cari ildə xaricə 70 milyon ton taxıl tədarük etməyi planlaşdırır

Qırtlaq xərçəngi səsin xırıltısı ilə özünü büruzə verə bilər

Avropa Komissiyası dronlara qarşı hava hücumundan müdafiə sistemini gücləndirir

Gürcüstanda ilanların qışlama yeri aşkarlanıb

Qəzəbin altında yatan gizli səbəblər - Araşdırma

Ağ Ev: G7 liderləri Ukrayna üzrə məsləhətləşmələr aparacaqlar

Süni intellekt döş qəfəsinin rentgenoqrafiyasından sağlam bir insanın yaşını təxmin edə bilər

Konqo Demokratik Respublikasının hökumət başçısı istefa verib

İngiltərə Premyer Liqası: “Mançester Siti” doğma meydanda “Brentford”u məğlub edib

BMT Qəzzanın şimalına ərzaq yardımının göndərilməsini dayandırıb

Çempionlar Liqası: “İnter” “Atletiko Madrid”ə minimal hesabla qalib gəlib

Gürcüstanın Baş naziri və Aİ Şurasının Prezidenti regiondakı vəziyyəti müzakirə ediblər

Ukrayna PUA istehsalı üçün müttəfiqlərindən 1,5 milyard dollar istəyib

Pentaqon: Husilər Ədən körfəzində ABŞ-a məxsus taxıl tankerini vurub

Azərbaycanın Ermənistandakı mədəni-irs nümunələri: Aşağı Talin qalası

ABŞ Rusiyaya qarşı yeni sanksiyalar tətbiq edəcək

Firdovsi Umudov: Dövlətimizin idmana göstərdiyi qayğı nəticəsində nailiyyətlərimiz daha da artır

Üç qızıl medal qazanan ağırlıqqaldıran: Azərbaycan himnini səsləndirdiyimə görə çox xoşbəxtəm

Moskvada “Bakı Neft Cəmiyyəti”nin 150 illiyi münasibətilə konfrans keçirilib

Avropa çempionatında üç qızıl medal qazanan Azərbaycan ağırlıqqaldıranı Vətənə dönüb

AMADA ilə Avstriya və Yunanıstan milli antidopinq agentlikləri arasında əməkdaşlığın perspektivləri müzakirə olunub

Bosniya və herseqovinalı jurnalist: İlk dəfə bayram əhvali-ruhiyyəsində seçkiləri Azərbaycanda müşahidə etdim

Husilər Ədən körfəzində İsrail gəmisinə raket zərbələri endirib

Mərakeşdə Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi anılıb

Sosial Xidmətlər Agentliyində üçüncü “Yüksəliş” müsabiqəsinin qalibləri ilə görüş olub

Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyinin Çağrı mərkəzi istifadəyə verilir

Türkiyə-Azərbaycan birliyi bölgədə sülhün və işbirliyinin qarantıdır - ŞƏRH

Dərbənd azərbaycanlıları Beynəlxalq Ana Dili Gününü qeyd ediblər

Çinin şimal hissəsində şaxtalı və qarlı hava səbəbindən avtomagistrallar bağlanıb

Vüqar Rəhimzadə: Azərbaycan-Türkiyə birliyi bütün istiqamətlərdə dünyaya nümunədir

Cavanşir Quliyev: Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın dəstəyi olmasaydı, ən yaxşı halda bu gün əlil ola bilərdim

Türkiyə və Azərbaycanın Qars-Naxçıvan dəmir yolunun tikintisi üçün böyük potensialı var

Türkiyə və Azərbaycan arasında ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması investisiyalarının cəlb edilməsi baxımından əhəmiyyətlidir - AÇIQLAMA

Gürcüstan parlamentinin AŞPA-dakı nümayəndə heyətinin rəhbəri Azərbaycanla əlaqədar Assambleyanın sədrinə məktub ünvanlayıb

Azərbaycan Münxendə siyasi cəhətdən şəffaf, məntiqi baxımdan ardıcıl mövqe sərgilədi ŞƏRH

“Yeni dövrə böyük ümidlərlə!” devizi altında silsilə tədbirlər keçirilib

Dahi şəxsiyyət Heydər Əliyev irsinin öyrənilməsinə dair layihə davam edir

Nazim Mustafa: Qafqaz diyarının xəritəsində indiki Ermənistan ərazisi əhatə olunub

Dünya Bankının Avropa və Mərkəzi Asiya regionu üzrə vitse-prezidenti Antonella Bassanidən

Naxçıvanda Xocalı soyqırımının 32-ci ildönümünə həsr edilmiş sərgi açılıb

AMEA-da seysmologiya sahəsində qarşıda duran vəzifələrə həsr olunmuş müşavirə keçirilib

İqtisadiyyat naziri BYD şirkətinin Mərkəzi Asiya ölkələri üzrə icraçı direktorunun müavini ilə görüşüb

Rusiya Federasiyası Dağıstan Respublikasının Dövlət katibi Maqomed-Sultan Maqomedovdan

Azərbaycan gimnastı: Ümid edirəm ki, Dünya Kubokunda çıxışım uğurlu alınacaq

Akademik: Seysmologiya ixtisası üzrə doktorantura təhsilinin olmaması kadr hazırlığına əngəl törədir

QHT sədri: Qərbin Azərbaycanla bağlı əsassız fikirləri Münxendə bir daha alt-üst edildi

Rusiyalı politoloq: Qərb Bakı ilə yaxşı münasibətlər qurmaq istəyir VİDEO

® Qırğızıstanlı meditasiya mütəxəssisi Laura Omuraliyeva Bakıda Millionaire Concept tərəfindən təltif olundu

Fevral ayının birinci yarısında Elm və Təhsil Nazirliyi və qurumlarına 20 797 vətəndaş müraciəti daxil olub

Ötən ay Bakı, Səmərqənd və Daşkənd ən çox ziyarət edilən şəhərlər olub

Ədəbiyyat Muzeyində tədbir: Mənim ana dilim - mənim kimliyim

Beynəlxalq konfransda Azərbaycanın miqrasiya siyasətindən bəhs edilib

Akademik: Qafqaz diyarının xəritəsinin nəşri Azərbaycan həqiqətlərinin üzə çıxarılmasında ciddi bir addımdır

Venesuela Bolivar Respublikasının Prezidenti Nikolas Madurodan

Ələt-Astara-İran dövlət sərhədi avtomobil yolunda 2 nəfərin xəsarət alması ilə nəticələnən yol-nəqliyyat hadisəsi baş verib

Naxçıvanda Cəlil Məmmədquluzadənin 155 illiyi ilə bağlı tədbir keçirilib

Prorektor: Türkiyə-Azərbaycan Universitetinin yaradılması dövrün tələbidir

Milli Məclisin komitə iclasında beş məsələ plenar iclasa tövsiyə olunub

“Astara” gömrük postunda gözləyən yük maşınlarının sayı artıb

“Braqa”nın “Qarabağ”la cavab oyunu üçün Bakıya gətirəcəyi heyət bəlli olub

Milli Olimpiya Komitəsində Paris Olimpiadasına hazırlıq müzakirə olunub

İsveçdə inflyasiya artmaqda davam edir

Azərbaycanın turizm imkanları tanıdılır

Fateh Birol: Azərbaycanın COP29-a yüksək səviyyədə ev sahibliyi edəcəyinə əminik VİDEO

Əqli Mülkiyyət Agentliyində yeni xidmət yaradılacaq

“YAŞAT” Fondu tərəfindən dəstək tədbirləri davam edir

Messi “Qızıl top” mükafatını “Barselona”nın muzeyinə bağışlayıb

Azərbaycan və Latviya arasında kənd təsərrüfatı sahəsində əməkdaşlıq imkanları müzakirə olunub

İqtisadiyyat nazirinin vətəndaş qəbulunun vaxtı dəyişdirilib

Energetika naziri Vaşinqtonda “Atlantik Şura”nın təşkil etdiyi müzakirələrdə iştirak edib

Kəmaləddin Heydərov Masallıda vətəndaşları qəbul edəcək

Xidməti vəzifələrini yerinə yetirən şəxslərə qarşı zor tətbiq olunması faktı ilə bağlı cinayət işi başlanıb

Çin Ukrayna böhranına görə birtərəfli sanksiyaların tətbiqinə qarşıdır

Ötən il genişzolaqlı internet abunəçilərinin sayı 28 faiz artıb

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2016-cı il 28 oktyabr tarixli 422 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Dövlət və bələdiyyə qiymətli kağızlarının emissiyası və tədavülü Qaydaları”nda və 2019-cu il 11 dekabr tarixli 472 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Aqrar Sığorta Fondunun Nizamnaməsi”ndə dəyişiklik edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

AzMİU-da 2024-cü il üzrə diferensial əməkhaqqı sisteminin nəticələri açıqlanıb

Beynəlxalq Dinlərarası və Mədəniyyətlərarası Dialoq Mərkəzinin (KAICIID) Baş katibi Zuhair Əlhartidən

“Dövlət qulluğunun xüsusi növündə qulluq (xidmət) illərinin dövlət qulluğu stajına və dövlət qulluğu stajının dövlət qulluğunun xüsusi növündə qulluq (xidmət) illərinə daxil edilməsi Qaydası və şərtləri”nin təsdiq edilməsi barədə
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

İlqar Orucov: Türkiyə-Azərbaycan Universitetində texniki və tibb ixtisasları üzrə kadr hazırlığının həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur

Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı ilə iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı müzakirə olunub

Naxçıvanda yeni nəsil NKA-lar vasitəsilə qeydə alınan dövriyyə 5 dəfə artıb

Ramil Şeydayevin yeni baş məşqçisi məlum olub

Dövlət Komitəsində keçmiş məcburi köçkünlərin müraciətləri dinlənilib

Malayziyanın Kralı Əlahəzrət Sultan İbrahimdən

“M.Teatr”da “Vəzir” tamaşasının premyerası olub

Frano Matuşiç: Xorvatiya Azərbaycanla əlaqələrin dərinləşməsində maraqlıdır

Türkiyə mətbuatı Prezident İlham Əliyevin rəsmi səfərini diqqət mərkəzində saxlamaqda davam edir

“Məşğulluğa dəstək layihəsi” üzrə görülən işlər və qarşıda duran vəzifələr müzakirə olunub

BMT-nin ölkəmizdəki rezident əlaqələndiricisi “Şəkəri azalt, ömrünü uzat!” kampaniyasına qoşulub

Professor-müəllim heyəti üçün Koreya Respublikasında “Fakültə təlimi”

Milli Məclisin yaz sessiyasında növbəti iclasının vaxtı və gündəliyi açıqlanıb

Azərbaycanın turizm potensialı Braziliya mətbuatında işıqlandırılıb