-Möhtərəm cənab Prezident!

Hörmətli iclas iştirakçıları!

Ulu öndərimiz Heydər Əliyev tərəfindən əsası qoyulmuş və ölkə iqtisadiyyatının hərtərəfli inkişafına yönəldilmiş sosial-iqtisadi strategiya, bu gün möhtərəm cənab Prezident, Sizin tərəfinizdən uğurla davam etdirilir və ölkə iqtisadiyyatı yüksək sürətlə inkişaf edir.

Respublikanın sosial-iqtisadi həyatında baş verən bu dinamik inkişaf kommunal sektorda, o cümlədən su təchizatı sistemində də öz əksini tapmışdır. Sizin böyük qayğı və diqqətiniz sayəsində infrastrukturun vacib sahələrindən biri olan su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yaxşılaşdırılmasına dövlət qayğısı xeyli artırılmış, bu sahədə aparılan islahatların və müəyyən olunmuş proqramların reallaşmasına imkan yaranmışdır.

Respublikamızın sosial-iqtisadi həyatında baş verən sürətli inkişafla əlaqədar əhalinin və sənayenin suya olan tələbatı artmaqdadır. Bununla bağlı olaraq, hazırda və perspektivdə respublikanın şəhər və kəndlərində o cümlədən, Bakı şəhərində suya artan tələbatın ödənilməsi, mövcud su təchizatı və kanalizasiya sisteminin təkmilləşdirilməsi və inkişaf etdirilməsi ilə bağlı Sizin tapşırığınıza uyğun olaraq, aparılmış araşdırmalar haqqında məlumat vermək istəyirəm.

Möhtərəm cənab Prezident!

İcazə verin, əvvəlcə Bakı şəhərinin su təchizatı sisteminin mövcud vəziyyəti haqqında məlumat verim. Bildiyiniz kimi, hazırda Bakı şəhərinə 4 mənbədən su verilir. Şəhərin su təchizatı 2 ədəd baş sutəmizləyici qurğular kompleksi, 25 ədəd regional, 633 ədəd məhəllədaxili nasos stansiyası, 1500 kilometr magistral, 2950 kilometr paylayıcı su kəmərləri, ümumi həcmi 902 min kubmetr olan 11 ədəd mərkəzi və ümumi həcmi 147 min kubmetr olan 317 ədəd məhəllədaxili su anbarı vasitəsilə həyata keçirilir.

1980-ci illərin sonu - 1990-cı illərin əvvəllərində respublikanın o zamankı rəhbərlərinin səriştəsizliyi nəticəsində ictimai-siyasi həyatda yaranmış qeyri-sabitlik və infrastruktura baxımsızlıq şəraitində Bakı şəhərinin su təchizatı sistemi dağılmaq təhlükəsi qarşısında idi.

Bunu nəzərə alaraq, 1995-ci ildə ulu öndərimiz MDB ölkələri arasında ilk dəfə olaraq, Dünya Bankından və Avropa Bankından su sektoruna güzəştli şərtlərlə kredit ayrılmasına nail oldu. Bu layihə reabilitasiya xarakteri daşımaqla, Bakı şəhərinin su təchizatında su itkilərinin nisbətən azaldılmasına, verilən suyun keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına və ümumən, sistemin qorunub saxlanmasına imkan verdi.

Mənbələrdən gələn sudan kəmərlər boyu yerləşən şəhər, qəsəbə və kəndlər su götürdükdən sonra, Bakı şəhərinə saniyədə 12,8 kubmetr su verilir. Respublikada gedən iqtisadi inkişaf nəticəsində Bakı şəhərində də infrastruktur genişlənir, yeni sənaye obyektləri tikilir, yaşayış massivləri salınır ki, bu da suya tələbatın artmasına səbəb olmuşdur. Şəhərin bir neçə rayonunda su anbarlarının mövcud həcmləri az olduğundan, bəzi istehlakçılara su qrafiklə verilir.

Hazırda Bakı şəhərində 500 mindən artıq abonent vardır ki, bunların da 200 minə qədərində sayğaclar quraşdırılmışdır. Cari ildə bu işlər davam etdirilərək, 150 min sayğac quraşdırılacaq və 2009-cu ildə tamamlanacaqdır. Qeyri-əhali sektorunda isə 90 faizdən çox abonentə sayğaclar quraşdırılmışdır.

Son illər magistral su kəmərləri ətrafında yerləşən ərazilərdə çoxlu sayda yeni fərdi yaşayış evləri və bağ evləri tikilmişdir. Bu evlərdə sudan suvarma məqsədi ilə də istifadə olunduğundan israfçılığa yol verilir.

Ümumilikdə yuxarıda göstərilən amillər - şəhər supaylayıcı şəbəkəsinin bir hissəsinin istismar müddətinin keçməsi, binadaxili borularda su itkilərinin böyük olması, şəhər su anbarlarının həcmlərinin azlığı, anbarlararası tranzit xətlərin öz funksiyasını yerinə yetirə bilməməsi, sayğaclaşdırmanın başa çatdırılmaması və fərdi evlərdə yaşayan əhalinin bir çox hallarda içməli sudan suvarma məqsədi ilə istifadə etməsi şəhərə verilən suyun paylanmasında çətinliklər yaradır və bəzi yerlərdə qrafiklə suyun verilməsinə səbəb olur. Göstərilən bu çatışmazlıqlar nəticəsində hazırda şəhər əhalisinin 40 faizə qədəri su ilə fasilələrlə təmin edilir.

Möhtərəm cənab Prezident!

Bakı şəhərinin su təchizatının yaxşılaşdırılması məqsədi ilə 2002-ci ilin dekabr ayında ulu öndərimiz Heydər Əliyev tərəfindən Oğuz-Qəbələ rayonları ərazisindən su kəmərinin çəkilməsi ilə əlaqədar hazırlıq işlərinin görülməsi barədə müvafiq tapşırıq verilmişdi. 2005-ci il sentyabrın 1-də Siz bu layihəni ictimaiyyət qarşısında müzakirə etdiniz və maliyyələşdirilməsi haqqında sərəncam verdiniz. 2007-ci il martın 1-də Oğuz-Qəbələ-Bakı su kəmərinin təməlini qoyaraq öz xeyir-duanızı verdiniz. Ulu öndərimizin su sektorunda başladığı strategiyanı daha da inkişaf etdirməklə, Oğuz-Qəbələ-Bakı su kəməri layihəsini həyata keçirdiniz. Su kəmərinin tikintisinin gedişini daim nəzarətinizdə saxlayırsınız. Ötən ilin oktyabr ayında işin gedişi ilə tanış olmağınız, podratçı şirkətin nümayəndələri, habelə tikinti sahəsində işləyən fəhlələrlə görüşüb lazımi tapşırıq və tövsiyələr verməyiniz layihənin iştirakçılarında böyük ruh yüksəkliyi doğurmuşdur.

Məruzə edirəm ki, bu günə qədər boru kəmərinin 120 kilometrə qədəri tikilmiş, 180 kilometrə qədər hissədə xidməti yollar çəkilmiş və digər hazırlıq işləri görülmüşdür. Paralel olaraq, çay keçidləri və su kəmərinin sonundakı qurğular da tikilir. Quyu sahəsində qazma işlərinə başlanılmışdır. Paytaxtın su təchizatında önəmli yer tutacaq Oğuz-Qəbələ-Bakı su kəmərinin tikintisi cədvələ uyğun uğurla davam etdirilir.

Möhtərəm cənab Prezident!

Sizin Bakı şəhərinin qəsəbələrinin sosial-iqtisadı inkişafının sürətləndirilməsinə dair Sərəncamınız ətraf qəsəbələrin su təchizatının yaxşılaşdırılması üçün önəmli bir proqram sənədidir. Şəhər ətrafındakı qəsəbələrin bəzilərində su şəbəkəsi qismən mövcuddur ki, bu da yaşayış məntəqələrinin ərazisini tam əhatə etmir və əsaslı şəkildə yenidən qurulmalıdır. 6 qəsəbədə isə quyu sularından istifadə edilir.

Sizin tapşırığınızla su təchizatı sistemlərinin yenidən qurulması ilə bağlı geniş şəkildə araşdırmalar aparılmış və layihə-smeta sənədləri tərtib edilmişdir. Su təchizatı daha acınacaqlı olan qəsəbələrdə müəyyən işlər görülmüşdür və bu işlər cari ildə də davam etdirilir. Bakıətrafı qəsəbələrin əhalisi bu işləri çox böyük razılıqla qarşılayır və Sizə minnətdarlığını bildirir.

Möhtərəm cənab Prezident!

İcazənizlə, Bakı səhərinin mövcud kanalizasiya sistemi haqqında məlumat verərdim.

Bakı şəhərinin kanalizasiya sistemi ümumi uzunluğu 1300 kilometr olan şəbəkədən, 3 əsas ana kollektordan, çirkab suları təmizləyən qurğulardan və 24 regional nasos stansiyasından ibarətdir və şəhərin təxminən 70 faizini əhatə edir. Kanalizasiya sistemi 1924-cü ildə tikilməyə başlansa da, əsasən, 1970-80-ci illərdə ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin tapşırığı ilə həyata keçirilən “Bakının böyük kanalizasiya layihəsi” çərçivəsində yaradılmışdır. Bu layihə ulu öndərin nüfuzu nəticəsində əlavə mərkəzləşmiş vəsaitin ayrılması hesabına yerinə yetirilmişdir.

Bakı şəhərinin kanalizasiya sistemindəki mövcud problemlər haqqında qısa məlumat vermək istərdim:

-diametri kiçik olduğundan, əsas magistral kollektorlar yaranan çirkab suları tam qəbul edib təmizləyici qurğulara ötürə bilmir;

-şəhər ərazisinin 30 faizinin kanalizasiya sistemi yoxdur, mövcud kanalizasiya sistemindəki boruların diametrləri hazırkı tələblərə cavab vermir;

-regional ötürücü nasos stansiyalarının istismar müddətləri keçmişdir və məhsuldarlığı azdır;

-yağış kanalizasiyası ilə təsərrüfat-məişət kanalizasiyası bir-biri ilə əlaqəlidir;

-təmizləyici qurğuların məhsuldarlığı azdır.

Bakı şəhəri üzrə gün ərzində təxminən 940 min kubmetrədək çirkab suyu yaranır ki, bunun da 265 min kubmetrə qədəri təmizlənmədən yağış kanalizasiya kollektorları vasitəsilə Bakı buxtasına axıdılırdı. Buxtaya axıdılan çirkab suların qarşısının alınması üçün Sizin göstərişinizlə, son üç ildə xeyli iş görülmüşdür və 158 kilometr kanalizasiya xətləri və 1,8 kilometr tunel tipli kanalizasiya kollektoru tikilmişdir və digər işlər görülmüşdür.

Bunun nəticəsində buxtaya axıdılan çirkab suların miqdarı 100 min kubmetrə qədər azalmışdır. 2008-ci ildə bu işlər davam etdiriləcək və ilin sonuna qədər yağış kanalizasiya kollektorları vasitəsilə Milli Park ərazisindən Bakı buxtasına axıdılan çirkab suların qarşısı alınacaqdır.

Möhtərəm cənab Prezident!

Məlum olduğu kimi, şəhərin kanalizasiya sistemində formalaşan çirkab suların əsas hissəsi Hövsan aerasiya stansiyasında təmizlənir. 1970-ci illərdə tikilmiş bu qurğunun yenidən qurularaq genişləndirilməsinə böyük ehtiyac var idi. Bunu nəzərə alaraq, Sizin tapşırığınızla qurğunun yenidən qurulması layihəsinin maliyyələşdirilməsi üçün Azərbaycan və Fransa hökumətləri arasında kredit müqaviləsi imzalanmışdır. Layihə işlərinə 2007-ci ildə başlanılmışdır və 2009-cu ildə başa çatdırılacaqdır.

Hövsan aerasiya stansiyasında təmizlənən suların Xəzər dənizinə buraxılması üçün çıxış xətlərinin quraşdırılması üçün Dünya Bankı ilə kredit sazişinə dair danışıqlar aparılır. Sizin göstərişinizə əsasən, Sahil qəsəbəsindəki təmizləyici qurğuda yenidənqurma işləri bu il yerinə yetiriləcəkdir.

Möhtərəm cənab Prezident!

Sizin Bakı şəhərinin qəsəbələrinin sosial-iqtisadı inkişafının sürətləndirilməsinə dair Sərəncamınız üzrə şəhərətrafı qəsəbələrin kanalizasiya sistemlərinin yaxşılaşdırılması üçün işlər görülməkdədir. Hazırda Bakı şəhəri ətrafındakı qəsəbələrin cəmi 5-də kanalizasiya şəbəkəsi var, 20-də bu şəbəkə qismən yaradılmış, qalanlarında isə, demək olar, yoxdur. Sizin tapşırığınıza əsasən, Bakıətrafı qəsəbələrin kanalizasiya şəbəkələrinin yaradılması və çirkab suları təmizləyən qurğuların tikilməsi ilə bağlı işlər görülmüşdür.

Buzovna qəsəbəsində məhsuldarlığı sutkada 10 min kubmetr, Şüvəlan qəsəbəsində isə 16 min kubmetr olan bioloji təmizləyici qurğular kompleksinin 1-ci növbəsi (məhsuldarlığı 8 min kubmetr), 93 kilometrə qədər kanalizasiya xətləri, 5 ədəd kanalizasiya nasos stansiyası tikilib istifadəyə verilmişdir. Zabrat qəsəbəsində də kanalizasiya şəbəkəsi yaradılmışdır və işlər cari ildə də davam etdirilir.

Möhtərəm cənab Prezident!

İndi isə Bakı şəhərinin yağış kanalizasiya sistemi haqqında qısa məlumat vermək istərdim.

Paytaxtda ümumi uzunluğu təxminən 130 kilometrə qədər olan yağış kanalizasiya kollektoru şəbəkəsi mövcuddur ki, bu da, əsasən, şəhərin mərkəzi hissəsini əhatə edir. Son illər aparılmış tikinti-quraşdırma işləri nəticəsində yağış kollektorlarının bəzilərinə axıdılan çirkab suların qarşısı alınmışdır və işlər bu il də davam etdiriləcəkdir. İlkin araşdırmalara görə, ümumi uzunluğu 200 kilometrə qədər olan müxtəlif diametrli yeni yağış kanalizasiya kollektorları tikilməlidir. İlkin hesablamalara görə, bu işlərin görülməsi üçün 84 milyon manat vəsait tələb olunur.

Möhtərəm cənab Prezident, respublikanın regionlarındakı şəhər və kəndlərin mövcud su təchizatı və kanalizasiya sistemi haqqında da məlumat vermək istərdim.

Regionların sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət proqramına müvafiq olaraq, su və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulması ilə bağlı ən təxirəsalınmaz işlər yerinə yetirilmişdir. Bu, mövcud problemləri qismən həll etməyə imkan vermiş və 200 mindən çox əhalinin içməli su ilə təchizatı yaxşılaşmışdır. Son üç ildə görülmüş işlər bu il də davam etdirilir.

Regionlardakı şəhərlərin su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin qənaətbəxş olmadığını nəzərə alaraq, Sizin iki il bundan öncə verdiyiniz tapşırığa əsasən, beynəlxalq maliyyə təşkilatları ilə danışıqlar aparılmış və 61 şəhər və rayon mərkəzinin maliyyələşdirilməsi razılaşdırılmışdır. O cümlədən Asiya İnkişaf Bankı ilə Naxçıvan, Ağdaş və Göyçay şəhərlərinin su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulması üzrə saziş imzalanmışdır. İşlərə bu il başlanılır.

Almaniyanın KfW Bankı ilə Gəncə və Şəki şəhərlərinin su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulmasına dair saziş imzalanmışdır. Dünya Bankı ilə 22 şəhər və rayon mərkəzinin su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulması üzrə müqavilə (1-ci layihə) imzalanmışdır. 2-ci layihə üzrə 21 rayon mərkəzinin və ətraf kəndlərin su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulmasının maliyyələşdirilməsi barədə razılıq əldə olunub və yaxın vaxtlarda kredit sazişinin imzalanacağı gözlənilir.

Yaponiya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Bankı ilə bağlanacaq müqavilə isə 10 rayon mərkəzini əhatə edəcəkdir. Bununla bağlı razılıq protokolu imzalanıb və yaxın vaxtlarda kredit sazişinin imzalanması planlaşdırılır. İslam İnkişaf Bankı ilə Ağcabədi, Balakən və Beyləqan rayonları üzrə kredit sazişinin bağlanması üçün danışıqlar aparılır. Sadalanan layihələr üzrə işlərin 2008-ci ildə başlanılması və 2010-cu ildə başa çatdırılması nəzərdə tutulur.

Möhtərəm cənab Prezident, çıxışımın sonunda Sizi əmin edirəm ki, əhalinin sosial rifahının yüksəldilməsi və ölkə iqtisadiyyatının inkişaf etdirilməsi istiqamətində həyata keçirdiyiniz işlərdə və bizim qarşımızda qoyulan vəzifələrin həll edilməsində “Azərsu” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin kollektivi var qüvvəsini əsirgəməyəcəkdir.

Diqqətinizə görə təşəkkür edirəm.