BAZAR DAHA RADİKAL TƏDBİRLƏR GÖZLƏYİR
Ötən həftə müstəqil Azərbaycanın ən yeni neft salnaməsinə əlamətdar fakt yazılmışdır. İri neft ixracçıları olan dövlətləri birləşdirən OPEK rəhbərliyinin dəvəti ilə ölkəmiz ilk dəfə qurumun növbədənkənar iclasının iştirakçısı olmuşdur. Bununla da dünya neft elitası Azərbaycanın nəinki aparıcı maye yanacaq ixracçılarından biri kimi tanındığını, həm də onun rəyi və iştirakı olmadan sahənin taleyüklü problemlərinin həllinin qeyri-mümkünsüzlüyünə işarə etmişdir.
OPEK-in Əlcəzairdə keçirilən iclasının gündəliyində duran məsələ həqiqətən çox mühüm idi: neftin qiymətlərini onun hasilatını azaltmaq yolu ilə sabitləşdirmək. Ona görə də bu Şimali Afrika ölkəsindən olan xəbərlərin bütün dünyada necə diqqətlə izlənildiyini başa düşmək olar.
“Neft ixracçıları səltənətində” vəziyyətin o qədər yaxşı olmadığı ötən yay - neftin qiymətləri bir barrel üçün 145 dollar həddini keçib sonradan gözlənilmədən düşməyə başlayanda məlum oldu. Əvvəlcə bu prosesi getdikcə dərinləşməkdə olan maliyyə böhranı, sonra isə istehsalın tənəzzülü nəticəsində enerji daşıyıcılarına tələbatı azalan bir sıra aparıcı dövlətlərdə onun doğurduğu resessiya ilə əlaqələndirirdilər. Dekabrda dünya xammal birjalarında əsl sarsıntı yaşandı: neftin bir barreli yayla müqayisədə az qala 100 dollar ucuzlaşdı.
Qeyd etmək lazımdır ki, OPEK rəhbərliyi bu xoşagəlməz vəziyyətə operativ müdaxilə etdi və payızda neft hasilatına olan kvotaları cari hasilatın həcmi ilə müqayisədə sutkada təxminən 2,2 milyon barrel azaltdı. Bazarın tənəzzülünün qarşısını almaq üçün dekabrın 17-də Əlcəzairdə görünməmiş addım atıldı: 2009-cu il yanvarın 1-dən neft hasilatı əvvəlki qərar da nəzərə alınmaqla, sutkada 4,2 milyon barrel azaldılacaqdır. Bildirilir ki, neftin qiymətlərinin kəskin ucuzlaşmasında maraqlı olmayan Azərbaycan və Rusiya da ümumi işə öz töhfəsini vermək niyyətindədirlər. Bu isə xarici analitiklərin bir çoxunun gözündən yayınmamışdır.
OPEK-in iqamətgahında ilk dəfə işləyən Azərbaycan və Rusiya nümayəndə heyətlərinin iclasda iştirakından məmnun qalan kartelin başçısı Şakib Xəlil ümidvar olduğunu bildirmişdir ki, Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatının sıraları yeni üzvlərlə genişlənəcəkdir.
Ş.Xəlil demişdir ki, bu, kartelin sanbalını, onun əhəmiyyətini artırar və dünya neft hasilatında OPEK-in payını 50 faizə çatdıra bilər, halbuki hazırda qurum hasilatın 40 faizini verir.
Lakin bəzi analitiklərin fikrincə, OPEK-in qərarı dünya böhranının dərinləşəcəyini gözləyən bazarın tənəzzülünü dayandıra bilməmişdir. Onlar hesab edirlər ki, neft idxalçıları vəziyyəti dəyişdirmək üçün daha radikal addımlar atmalıdırlar. OPEK-in bu sərt addımına hələlik heç bir reaksiya verməyən xammal birjalarındakı hərraclar bunun təsdiqi olmuşdur. Ekspertlərin fikrincə, görünür, ixracçı ölkələr iqtisadiyyatlarının çətin vəziyyətə düşməsinə baxmayaraq, neft hasilatını bazarı əks istiqamətə döndərmək üçün lazım olan həcmdə azaltmağa cəsarət etməmişlər.
Əlcəzairdə qərarın qəbul edilməsinə təsir göstərən amillərdən biri də Birləşmiş Ştatları bürüyən iqtisadi tənəzzülün ağırlaşa biləcəyini və bunun dünya iqtisadiyyatını böhran girdabına salacağı olmuşdur. Dünyada enerji resurslarının əsas istehlakçısı olan ABŞ-ın resessiya ilə əlaqədar neft idxalını 40 faiz azaldacağı barədə proqnozlar var, hərçənd onu belə perspektiv heç də sevindirmir.
Vladimir Morozkov
AZƏRTAC-ın müxbiri
Bölmənin digər xəbərləri
