Beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarının təhlükəsizlik məsələsi yenidən gündəmdə TƏHLİL
Bakı, 20 aprel, AZƏRTAC
Dünyada artan geosiyasi gərginliklər, xüsusilə ABŞ–İran hərbi qarşıdurması fonunda beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarının təhlükəsizlik məsələsi yenidən gündəmin əsas mövzularından birinə çevrilib. İran ərazisindən yük daşımalarının faktiki olaraq mümkünsüz hala gəlməsi ənənəvi cənub marşrutlarının nə qədər həssas olduğunu göstərdi. Bu şəraitdə Azərbaycan ərazisindən keçən Orta Dəhliz təkcə alternativ deyil, real və etibarlı çıxış yolu kimi ön plana çıxır.
Artıq bu tendensiyanın konkret nəticələri də müşahidə olunur. Cənub dəhlizinin riskli olması səbəbindən yük axınlarının Orta Dəhlizə yönəlməsi Bakı Beynəlxalq Ticarət Limanında yükaşırma həcmini dəfələrlə artırıb. Hazırda liman ərazisində Qazaxıstana və Türkmənistana gedəcək 1400-dən çox nəqliyyat vasitəsi növbə gözləyir. Eyni zamanda, Tacikistan və Qırğızıstana göndərilən yüklər də məhz Bakı limanı üzərindən daşınır ki, bu da Azərbaycanın region üçün əsas tranzit mərkəzə çevrildiyini təsdiqləyir.
Mövcud dinamika göstərir ki, Orta Dəhliz artıq yalnız geosiyasi risklər fonunda müvəqqəti alternativ deyil, Çin–Avropa xətti üzrə qısa, təhlükəsiz və dayanıqlı marşrut kimi formalaşır. Proqnozlara görə, 2030-cu ilə qədər bu dəhliz üzrə yükaşırma həcminin 3 dəfə artması, daşınma müddətinin isə 2 dəfə azalması gözlənilir. Bu isə Azərbaycanın Avrasiyanın əsas logistik halqalarından biri kimi rolunu daha da gücləndirməklə yanaşı, 1 trilyon dollardan çox ÜDM-ə malik türk dövlətlərini birləşdirən iqtisadi platforma kimi Orta Dəhlizin strateji əhəmiyyətini daha da artırır.
Artan yük dinamikasına uyğun olaraq infrastruktur təkmilləşdirilir
Məsələ ilə bağlı nəqliyyat eksperti Rauf Ağamirzəyev AZƏRTAC-a açıqlamasında bildirib ki, ümumilikdə nəqliyyat şəbəkəsi dünyada bir-biri ilə sıx əlaqəlidir və müxtəlif regionlarda baş verən hadisələr qlobal sistemi birbaşa təsir altına salır. Azərbaycanın yerləşdiyi regionda həm şimal istiqamətində, həm də cənubda müharibə və sanksiyalar altında olan dövlətlərin mövcudluğu Orta Dəhlizin, xüsusilə Azərbaycanın və Cənubi Qafqazın əhəmiyyətini daha da artırır.
“Son 9 il ərzində Orta Dəhliz üzrə artan yük dinamikasına uyğun olaraq infrastrukturun təkmilləşdirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılır. Lakin bu layihələrin bir hissəsi hələ tam başa çatmamış yeni geosiyasi reallıqların meydana çıxması yük axınını daha da artırır. Bu isə həyata keçirilən tikinti və modernləşdirmə işlərinin daha sürətli və eyni zamanda, koordinasiyalı şəkildə aparılmasını zəruri edir. Proses təkcə Azərbaycandan asılı deyil. Regionun digər ölkələri dəhlizin inkişafında eyni tempdə iştirak etməlidir. Xüsusilə Xəzər komponenti burada həlledici rol oynayır. Gəmilərin sayının artırılması, daşımaların şaxələndirilməsi vacibdir. Lakin Xəzər dənizi qapalı su hövzəsidir və burada Volqa-Don kanalı kimi amillərdən asılılıq mövcuddur. Bundan əlavə, Xəzərin dayazlaşması kimi risklər də nəzərə alınmalıdır”, – deyə o vurğulayıb.
R.Ağamirzəyev bildirib ki, Azərbaycan bu riskləri öncədən nəzərə alaraq xarici asılılığı azaltmaq məqsədilə gəmiqayırma sənayesini inkişaf etdirib: “2013-cü ildə istifadəyə verilən gəmiqayırma zavodu həm ölkənin, həm də dost və tərəfdaş dövlətlərin ehtiyaclarını qarşılamaq üçün mühüm platformadır. Hazırda ümumilikdə ASKO-nun balansında 13 bərə, 2 Ro-Pax tipli və 2 Ro-Ro gəmi mövcuddur, həmçinin Türkmənistan istiqamətində də 2 Ro-Ro gəmi fəaliyyət göstərir. Bununla yanaşı, quru yük gəmiləri ayrıca seqment təşkil etsə də, xüsusilə dəmir yolu və avtomobil daşımaları üçün bərə və Ro-Ro tipli gəmilərin sayının artırılmasına ehtiyac qalır və bu istiqamətdə artıq konkret addımlar atılıb. Uzunmüddətli və sabit yük axınlarının formalaşması bu proseslərin sürətlənməsinə təkan verəcək. Regionda baş verən hadisələrdən əlavə, müqavilə əsaslı və davamlı yük axınlarının artması Orta Dəhlizin dayanıqlığını təmin edəcək. Bu isə gələcəkdə geosiyasi dəyişikliklər baş versə belə, yüklərin bu marşrutda qalmasına zəmanət yarada bilər”.
R.Ağamirzəyev qeyd edib ki, mövcud layihələr yeni reallıqlara uyğun şəkildə yenidən nəzərdən keçirilməli və daha operativ icra olunmalıdır. Eyni zamanda, daşınan yüklərin strukturunda da dəyişikliklər müşahidə olunur: Əvvəllər əsasən gübrə və neft məhsulları daşınırdısa, sonrakı mərhələdə konteyner daşımaları, avtomobil və digər yüklər ön plana çıxıb.
Ekspert diqqətə çatdırıb ki, Orta Dəhliz artıq yalnız Asiya–Avropa xətti ilə məhdudlaşmır: “Son aylarda Qazaxıstandan yüklərin Orta Dəhliz vasitəsilə Amerikaya göndərilməsi bu marşrutun şaxələndirilməsi istiqamətində yeni mərhələnin başladığını göstərir. Bu, dəhlizin okean aşırı istiqamətlərə çıxış potensialının da formalaşdığını təsdiqləyir. Marşrutun inkişafında Gürcüstanın Qara dəniz limanları, Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu xətti və Zəngəzur dəhlizi mühüm rol oynayır. Xüsusilə TRIPP layihəsi çərçivəsində Ermənistan ərazisindən keçəcək Zəngəzur dəhlizinin reallaşması yük axınlarının daha da artmasına şərait yaradacaq”.
R.Ağamirzəyev əlavə edib ki, Türkiyədə keçirilən Antalya Diplomatiya Forumu çərçivəsində Orta Dəhlizin əhəmiyyəti və Fars körfəzinə alternativ marşrutların aktuallığı xüsusi vurğulanıb. Türkiyə tərəfi də öz ərazisində dəmir yolu şəbəkəsini modernləşdirir, buraxılış qabiliyyətini 4 dəfə artırır və elektrikləşdirmə işləri aparır. Bu layihələrin yaxın 3 il ərzində tamamlanacağı gözlənilir.
Ekspert hesab edir ki, bütün bu addımlar Orta Dəhlizin gələcəkdə daha dayanıqlı, rəqabətədavamlı və geniş coğrafiyanı əhatə edən qlobal logistika marşrutuna çevrilməsinə zəmin yaradır.
Müxbir- Səbinə Əlizadə
Bölmənin digər xəbərləri
