DÜNYA MALİYYƏ BÖHRANI AZƏRBAYCANDAN YAN KEÇMİŞDİR
Dünya maliyyə böhranı ən böyük dövlətlərin iqtisadiyyatını sarsıtmaqda davam edir. Aparıcı dövlətlər, o cümlədən ABŞ və Avropa İttifaqının üzvü olan ölkələr, Yaponiya və başqaları bu böhranı cilovlamaq məqsədi ilə bank sahəsinə külli məbləğdə kreditlər ayrılması, bankların, sığorta şirkətlərinin və sənaye konsernlərinin milliləşdirilməsi yolu ilə vəziyyətə təsir göstərməyə, özəl sektora kömək etməyə çalışır. Dünyada getdikcə belə bir əminlik yaranır ki, qlobal böhrana qarşı yalnız aparıcı ölkələrin qüvvə və imkanlarını birləşdirməklə, onların fəaliyyətini əlaqələndirməklə mübarizə aparmaq olar. “Böyük səkkizlik” ölkələri rəhbərlərinin qarşıdakı görüşünün gündəliyi də bu məsələyə həsr edilmişdir.
Beynəlxalq məkana fəal inteqrasiya edən Azərbaycan iqtisadiyyatında planetar miqyaslı kollaps şəraitində vəziyyət necədir? AZƏRTAC-ın müxbirinin bu və bəzi başqa suallarına tanınmış iqtisadçı-alim, uzun illər maliyyə-kredit siyasəti məsələləri ilə məşğul olan Oqtay HAQVERDİYEV cavab verir.
Ekspert demişdir:
-Beynəlxalq maliyyə sisteminin sarsıdıcı şəkildə dağılması qloballaşmaqda olan dünya iqtisadiyyatının yeni ciddi xəbərdarlığıdır. Bəri başdan deməliyəm ki, bir sıra dövlətlərdən fərqli olaraq, ölkə rəhbərləri tərəfindən dəqiq ölçülüb-biçilmiş və düzgün həyata keçirilən siyasət sayəsində Azərbaycan iqtisadiyyatı bu böhranın təsirindən əsla zərər çəkməmişdir. Respublika Nazirlər Kabinetinin bu yaxınlarda keçirilmiş iclasında Prezident İlham Əliyev bunu çox inandırıcı və birmənalı şəkildə bəyan etdi.
-Deyilənə görə, böhranın əsas səbəbi ABŞ-da ipoteka kağızlarının qiymətdən düşməsidir. Sizin fikrinizcə, bu nə dərəcədə doğrudur?
-Həqiqətən, baş verən hadisələrə görə əsas məsuliyyət ABŞ sərmayədarlarının üzərinə düşür. Onlar ipoteka və qiymətli kağızlar hesabına, eləcə də şübhəli girov təminatları vasitəsilə yaxşı qazanc əldə etmək məqsədi ilə külli miqdarda kredit götürmüşdülər. Məlumdur ki, bu borcların və ipoteka kreditlərinin çox hissəsi sərfəli faiz dərəcələri ilə süni yollarla cəlb edilmişdi. Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, ABŞ-ın borcu 10 trilyon dolları ötmüşdür. Hökumətin maliyyə bazarında sabitlik yaradılmasna yönəlmiş tədbirlər paketinin reallaşdırılması ABŞ-ın xarici borcunun daha da artması ilə nəticələnə bilər.
Bu gün nüfuzlu alimlərin, biznesmenlərin və ekspertlərin çoxu qlobal böhranın əsas səbəbləri barədə düşünərkən belə bir ümumi fikrə gəlirlər ki, bu maliyyə fəlakətinin nə ilə nəticələnəcəyini qabaqcadan söyləmək mümkün deyildir. Bir məsələ aydındır ki, dünya iqtisadiyyatı daha əvvəlki kimi qala bilməz.
-Fransa və Böyük Britaniya hökumətləri Avropanın ən iri banklarının səhmlərini alırlar. Siz bu prosesə nə ad verərdiniz: bu, kommersiya banklarının milliləşdirilməsidir, yoxsa onların tam nəzarətə götürülməsi?
-İqtisadiyyatın bank sektorunun milliləşdirilməsindən söhbət getmir. Dövlət bu bankların səhmlərini almaqla bazarları müəssisələrin iqtisadi fəaliyyətinin davam etdirilməsi üçün lazım olan “canlı pul” ilə təmin edir. Müəssisələr banklardan kredit götürərək ehtiyat hissələr, xammal alır və hazır məhsul buraxılışını davam etdirir. Bir müddətdən sonra kommersiya bankarı, necə deyərlər, özünə gələn kimi həmin səhmləri yenidən geri alacaqlar. Rusiyada da buna oxşar tədbirlər görülür. Beləliklə, kommersiya bankları müəyyən dərəcədə dövlətin nəzarəti altına keçir.
-Hər halda, bu maliyyə böhranı bizim respublikamıza nə cür təsir edə bilər?
-Bir də deyirəm, xoşbəxtlikdən, böhran Azərbaycandan bir növ yan keçmişdir. Bunun da öz səbəbləri var. Bizim respublika dünya fond birjalarında, əslində, iştirak etmir. Ölkəmizin iqtisadiyyatının əsasını neft sənayesi, daha doğrusu, ARDNŞ təşkil edir, o isə dövlət mülkiyyətidir. ARDNŞ səhmləşdirilməmişdir, buna görə də birja hərraclarında iştirak etmir. Lakin ölkəmiz beynəlxalq maliyyə sisteminin kifayət qədər fəal iştirakçısıdır. Biz məhsul satır, ondan əldə edilən valyuta ehtiyatlarını beynəlxalq banklarda yerləşdiririk. Son illərdə dünyanın aparıcı şirkətlərinin səhmlərini almağa başlamışıq, hərçənd buna o qədər də çox vəsait xərcləməmişik (çox olsaydı, respublika müəyyən itkilərə məruz qala bilərdi).
Azərbaycan hökuməti və Milli Bank böhranın zərbələrini yumşaltmaq üçün müvafiq tədbirlər görür. Məsələn, Milli Bank faiz dərəcələrini iki dəfə azaltmışdır. Bu ondan ötrüdür ki, kommersiya bankları riskə getməyə qorxmasınlar və bizim müəssisələrin normal fəaliyyət göstərmələri üçün onlara kredit versinlər.
Respublikanın iqtisadiyyatı dinamik inkişaf edir. Bizdə ÜDM-in artımı 15 faiz olmuşdur. Qızıl-valyuta ehtiyatlarının həcmi 17 milyard dollardan çoxdur. Bu və digər amillər əmin olmağa əsas verir ki, indiki böhranın Azərbaycana ziyanı olmayacaqdır. Gələcəkdə nə olacağı isə hökumətimizin və Milli Bankın pul-kredit və büdcə siyasətindən asılıdır. Büdcə real olmalıdır. Əgər biz inflyasiyanın səviyyəsini sabitləşdirə bilməsək, gələcək nəsillər üçün nəzərdə tutulan mövcud ehtiyatları xərcləməli olacağıq.
-Yəni inkişafın yaxın perspektivləri xeyli dərəcədə savadlı elmi proqnozdan və büdcənin müzakirəsi zamanı deputatların mövqeyindən asılıdır...
-Yaxın vaxtlarda Milli Məclisdə 2009-cu il üçün dövlət büdcəsinin müzakirəsi başlanacaqdır. Mənim fikrimcə, büdcənin mədaxil və məxaric hissələrini müəyyən edərkən neftin 1 barrelinin 50 dollar ətrafında olacağını nəzərdə tutmaq lazımdır, çünki mövcud beynəlxalq proqnozlara görə, dünya bazarında neftin qiyməti bu səviyyədən aşağı düşməməlidir. Bunu nəzərə alaraq, biz gələn il sosial məsələlər üçün planlaşdırılan xərcləri heç bir halda azaltmamalıyıq, müdafiə büdcəsinin maddələri də olduğu kimi qalmalıdır. Hələ başlanmamış layihələr üçün nəzərdə tutulan vəsaitlər hesabına bir qədər qənaət etmək, həmin layihələri bir az sonraya saxlamaq olar. Başqa ehtiyatlar da var.
Bank sisteminə gəldikdə isə, Milli Bank dövlətin maliyyə təhlükəsizliyini təmin etmək üçün özünün pul-kredit siyasətini qurarkən dünyada baş verən prosesləri nəzərə almalı və qloballaşmanın hər hansı yeni təhdidlərinə operativ reaksiya verməlidir.
Bölmənin digər xəbərləri
