Ekspert: Cənubi Qafqaz iqlim dəyişmələrinə həssas olan regionlardan biridir
Bakı, 16 dekabr, AZƏRTAC
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişikliyi üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 30-cu sessiyası (COP30) 2025-ci ilin noyabr ayında Braziliyanın Belem şəhərində keçirilib. Bu tədbir siyasi baxımdan böyük sıçrayışlarla yadda qalmasa da, qlobal adaptasiya siyasətinin institusionallaşdırılması baxımından mühüm mərhələdir. Xüsusilə, COP28-də konseptual səviyyədə qəbul edilən Qlobal Adaptasiya Məqsədinin (Global Goal on Adaptation – GGA) ilk dəfə olaraq ölçüləbilən praktik çərçivə ilə təmin edilməsi Belem konfransının əsas nəticələrindən biridir.
Bunu AZƏRTAC-a açıqlamasında ekoloji ekspert Gülşən Axundova deyib.
O qeyd edib ki, COP30 çərçivəsində ölkələr ekspertlər tərəfindən təklif edilən 100-ə yaxın göstəricidən 59 indikator üzərində razılığa gəliblər. Bu qərar birmənalı qarşılanmayıb. Belə ki, bir tərəfdən indikatorların ixtisar edilməsi elmi dəqiqliyin zəifləməsi kimi qiymətləndirilib, digər tərəfdən isə mürəkkəb danışıqlar fonunda əldə olunan real kompromis kimi dəyərləndirilib. Xüsusilə iqlim risklərinə yüksək həssaslığı olan regionlar, o cümlədən Cənubi Qafqaz üçün bu indikatorlar qlobal çərçivənin regional şəraitə uyğunlaşdırılması baxımından mühüm imkanlar yaradır. Lakin COP30 danışıqları zamanı ciddi fikir ayrılıqları üzə çıxıb. Bir sıra inkişaf etməkdə olan ölkələr indikatorların həddindən artıq detallı və kəmiyyətyönümlü olmasının maliyyə vəsaitlərinə çıxış üçün şərt kimi istifadə olunacağından ehtiyat ediblər. İnkişaf etmiş ölkələr isə ölçüləbilənlik və müqayisəlilik tərəfdarı olsalar da, adaptasiya maliyyəsi üzrə konkret öhdəliklər götürməyə hazır olmayıblar. Nəticədə kompromis variant seçilib və 59 indikator qəbul edilib: “Cənubi Qafqaz (Azərbaycan, Ermənistan, Gürcüstan) iqlim dəyişmələrinə yüksək dərəcədə həssas olan regionlardan biridir. Burada su ehtiyatlarının azalması, quraqlıqların intensivləşməsi, kənd təsərrüfatının iqlimdən güclü asılılığı, torpaq deqradasiyası və sosial-iqtisadi həssaslıq paralel şəkildə mövcuddur. Belə şəraitdə 59 indikatorun hamısının tətbiqi nə idarəetmə baxımından səmərəli, nə də prioritetlər baxımından məqsədəuyğundur. Cənubi Qafqaz üçün uyğun indikatorların seçimi iqlim risklərinin aktuallığı, praktiki ölçüləbilənlik və beynəlxalq donorlar üçün anlaşıqlılıq olmaqla üç əsas meyar əsasında aparılmalıdır. Bu baxımdan, su ehtiyatları ilə bağlı indikatorlar xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Əhalinin su qıtlığına məruzqalma səviyyəsi, su təchizatı sistemlərinin dayanıqlılığı və quraqlıqlar üzrə monitorinq mexanizmləri region üçün əsas göstəricilərdir. Kənd təsərrüfatı üzrə indikatorlar ərzaq təhlükəsizliyi ilə birbaşa bağlıdır və suya qənaət edən texnologiyaların tətbiqi, torpaqların qorunması və məhsuldarlığın iqlim risklərinə davamlılığı kimi məsələləri əhatə etməlidir. Ekosistem indikatorları isə təbiətəsaslı həllərin (nature-based solutions) adaptasiya siyasətinə inteqrasiyası üçün vacibdir. Hətta COP30 çərçivəsində bu indikatorlar zəiflədilsə də, region ölkələri IUCN kimi beynəlxalq yanaşmalardan könüllü istifadə etməklə layihələrin etibarlılığını artıra bilər”.
Gülşən Axundova bildirib ki, Cənubi Qafqaz üçün uyğunlaşdırılmış 23 indikatorlu sistem bir neçə mühüm vəzifəni yerinə yetirə bilər. “Birincisi, milli və sektorlar üzrə adaptasiya planlarının strukturlaşdırılmasına kömək edir. İkincisi, bu indikatorlar beynəlxalq maliyyə qurumları – Yaşıl İqlim Fondu, Adaptasiya Fondu, Dünya Bankı və regional inkişaf bankları üçün layihələrin əsaslandırılmasında istifadə oluna bilər. Üçüncüsü, məhdud sayda indikatorlara fokuslanma formal hesabatçılıq riskini azaldır və real təsir yaradan tədbirlərə diqqəti artırır. Eyni zamanda, bu yanaşma region daxilində ölkələrarası müqayisə və transsərhəd əməkdaşlıq üçün də əlverişli zəmin yaradır. Qeyd etmək lazımdır ki, GGA indikatorları adaptasiya maliyyəsi problemini avtomatik həll etmir. COP30-da adaptasiya maliyyəsinin 2035-ci ilə qədər ən azı üç dəfə artırılması çağırışı hüquqi deyil, siyasi xarakter daşıyır. Bundan əlavə, indikatorların çevik formulu onların müxtəlif cür şərh olunması riskini saxlayır. Bununla belə, məhz bu qeyri-müəyyənlik şəraitində region ölkələri təşəbbüs göstərmək imkanına malikdir. Elmi əsaslandırılmış, şəffaf və ardıcıl indikator tətbiqi beynəlxalq tərəfdaşların etimadını artıra və maliyyə resurslarına çıxışı asanlaşdıra bilər. Bu baxımdan, Belemdə qəbul olunan qərarlar məhdudiyyətlərlə yanaşı, yeni imkanlar da açır. Beləliklə, COP30 Belemdə qlobal iqlim siyasətində dönüş nöqtəsi olmasa da, adaptasiyanın ölçüləbilən və idarəolunan sahəyə çevrilməsi istiqamətində mühüm addımdır. Qlobal Adaptasiya Məqsədi üzrə 59 indikatorun qəbulu kompromis xarakter daşıyır, lakin institusional baxımdan irəliləyişdir”, - deyə mütəxəssis bildirib.
Bölmənin digər xəbərləri
