Ən yaxın qonşunun ünvanına deyilən sözlərə gəldikdə isə, burada yeni heç nə yoxdur: öz “intellekt səviyyələrini və tarix sahəsində biliklərini” nümayiş etdirən bəzi deputatlar tribunaya sanki vətənpərvərlik yarışına qoşularaq, kimin türklərə daha çox nifrət etdiyini, kimin onlardan daha böyük ərazi qoparmaq istədiyini, kimin onları daha kəskin pisləyəcəyini və təbii ki, kimin erməni türkpərəstlərini daha möhkəm daşqalağa tutacağını göstərməyə çalışırdılar.

Ermənistanın Kanadadakı keçmiş səfiri Ara Papyan müstəqil ekspert kimi “Erməni soyqırımı zamanı erməni xalqının maddi itkiləri” mövzusunda məruzə ilə çıxış emişdir. Bütün “itkilər” nəzərə alınmaqla, Türkiyədən tələb olunmalı kompensasiyanın məbləği ilə bağlı salonda əyləşənlərin iştirakı ilə keçirilən uzun-uzadı müzakirələrdən sonra, axır ki, “hesablandı” - 14.514.230.940 ABŞ dolları. Guya kimsə “soyqırımı”nı tanımağa hazırlaşır və yalnız kompensasiyanın məbləğini müəyyən etmək qalır. Saç-saqqalı ağarmış deputatların başı hesablamalara o qədər qarışmışdı ki, “daşnakların özlərindən daha çox daşnaklara bənzəyirdilər”.

“Daşnaksütyun” EİF-nin “Ay Data” və siyasi məsələlər üzrə mərkəzi ofisinin direktoru Kiro Manoyan isə o qədər vəcdə gəlmişdi ki, indiki Ermənistan-Türkiyə sərhədinə yenidən baxılmasının zəruriliyini iddia edirdi. Sərhədin isə kimin xeyrinə dəyişdirilməsini də başa düşmək çətin deyildir. Təbii ki, bu cür dinləmələr erməni deputatların Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin keçmişi, bu günü və gələcəyi barədə təsəvvürlərinin dərinləşməsinə kömək etməmişdir, çünki çıxışlarda konkret təkliflər və təfsilatlar yox idi. Baxmayaraq ki, ikigünlük müzakirələr məhz bunun üçün təşkil olunmuşdu.

Ermənistan parlamentinin “İrs” müxalifət fraksiyasından olan deputatı Larisa Alaverdiyan hesab edir ki, Ermənistan Türkiyə ilə münasibətlərin qurulması prosesinin təşəbbüskarı kimi çıxış edib ildə azı iki-üç təklif irəli sürməlidir. Onun fikrincə, bu, Ermənistanı Türkiyə üçün cəlbedici edərdi. O, hətta mümkün gələcək əməkdaşlığın bir sıra istiqamətlərini də göstərmişdir, məsələn “iqtisadi problemlər, vəzifəli şəxslərin səlahiyyətlərini aşmasının qarşısının alınması və bununla mübarizə sahəsində təcrübə mübadiləsi (Türkiyə bu sahədə xeyli irəli getmişdir)”.

Buna baxmayaraq, deputatın fikrincə, dialoq hələ heç də qonşu ölkəyə qarşı iddialardan, o cümlədən “erməni soyqırımı” iddialarından əl çəkmək demək deyildir. Beləliklə, onlar guya bir addım irəli gedərək, əslində, iki addım geri qayıdırlar ki, bu da ümumən erməni siyasəti üçün çox təbiidir.

İstefada olan türk diplomatı, Ermənistan-Türkiyə barışığı komissiyasının üzvü Özdem Sanberk hesab edir ki, Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin nizama salınması yolunda bir neçə maneə var, “onların hamısı əhəmiyyətli olsa da, heç biri həllolunmaz deyildir”. Əvvəla, Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi, bu məsələdə qardaş Türkiyə tamamilə Azərbaycanın tərəfindədir və münaqişənin həllinə yönəldilmiş bütün səyləri alqışlayır. İkincisi, ərazi iddiaları, tarixi ekskurslar və köhnə düşüncə ilə əlaqədar bir sıra məsələlər var. Üçüncüsü, psixoloji ovqat problemidir. Özdem Sanberkin fikrincə, Ermənistan-Türkiyə münasibətlərində psixoloji düşmənçilik 1975-ci ildə Türkiyəyə qarşı başlanmış kampaniya nəticəsində yaranan yeni təzahürdür. O demişdir: “Mənim gənclik illərimdə ermənilər türklərin bütün tədbirlərində iştirak edirdilər. Türk diplomatlarının və vəzifəli şəxslərin qətlə yetirilməsi, bizə qarşı genişmiqyaslı təbliğat bütün bunlara, hər halda, kütləvi səviyyədə son qoydu”.

Türk diplomatının fikrincə, diplomatik münasibətlər, heç olmazsa, ən mühüm məsələlərə aydın şəkildə anlaşıqlı və konsensuslu münasibətə əsaslanmalıdır. Lakin Türkiyə daim siyasi hücumlara məruz qalır və nəticədə türkləri müdafiə etməyə cəhd göstərən hər kəsin ağzından vurulur. 2005-ci ildə Türkiyənin Baş naziri iki ölkə arasında mövcud olan fikir ayrılığını birdəfəlik aradan qaldırmaq üçün tarixçi alımlərdən ibarət birgə komissiya yaratmaq təklifi ilə R.Koçaryana müraciət etmişdi. Ermənistan bu təklifə hay vermədi. Nə üçün? Cavabı tarixi faktlarda, o cümlədən erməni mənbələrində axtarmaq lazımdır.

Bu yaxınlarda ABŞ-da Amerika yazıçısı Samuel Viimsin “Ermənistan: terrorçu ”xristian” dövlətinin sirləri” kitabı çapdan çıxmışdır. Uzun illərin zəhmətinin, Londonda, Parisdə, Romada, Moskvada, İstanbulda və Vaşinqtonda aparılan tədqiqatların nəticəsi olan və yalnız sənədlərə əsaslanan bu kitab 400 səhifədən ibarətdir. Müəllif yazır ki, mən erməni mənşəli amerikalıların 150 yaşlı “qədim” vətənlərini mükafatlandırmaq üçün türklərdən, habelə Amerika xristianlarından böyük məbləğdə pul vəsaiti qoparmaq məqsədi ilə qətllər və soyqırımı ilə bağlı uydurma və yalanlar yaydığını sübut edən faktlar aşkar etmişəm.

O, amerikalı həmvətənlərinə müraciət edərək, hiddətlə soruşur: “Siz kimə daha çox inanırsınız - ermənilərin Osmanlı imperiyasını sağ-salamat tərk etdiklərini gözləri ilə görən şahidlərə, yoxsa 1,5 milyon həmtayfasının Osmanlı hökuməti tərəfindən qətlə yetirildiyini dəlil-sübutsuz iddia edən ermənilərə?”.

Dindar xristian olan Samuel Viimsin kitabında bildirilir ki, 1918-ci ildə kiçik bir ərazidə erməni dövlətinin yarandığı vaxtdan o, qonşuları Gürcüstana, Osmanlı imperiyasına və Azərbaycana qarşı torpaq iddiaları irəli sürməyə başlamışdır.

Kitabda tanınmış tarixçi alim Ogüst Karyerin fikri misal gətirilir. O, ermənilərin yalnız Nuh peyğəmbərin gəmisinin qalıqlarının Ararat dağında tapıldığına görə, - guya ermənilər Nuh peyğəmbərin nəslindən olan Haykın törəmələridir, - şərqi Anadolunun başdan-başa erməni torpaqları olması barədə iddialarını rədd edir. Beləliklə, ermənilərin mənşəyi barədə məlumatlar uydurmalara, daha dəqiq desək, ağ yalana əsaslanır.

Qarabağa gəldikdə isə, Amerika alimi yazır ki, həqiqət bundan ibarətdir ki, 1800-cü ildə bütün Qafqaz regionunda çox az sayda erməni tapmaq olardı. Rusiya mənbələrinə görə, Qafqazın Rusiyaya birləşdirildiyi dövrdə Qarabağda 90 min nəfər yaşayırdı. Burada o dövr üçün bir böyük şəhər və 600 kənd var idi. Onların 150-də ermənilər yaşayırdı. “Ancaq dağlılar zorla köçürüldükdən sonra ermənilər burada üstünlük təşkil etdilər. 1907-1912-ci illərdə Rusiya yarım milyondan çox erməninin İrandan və Osmanlı imperiyasından əsasən müsəlman azərbaycanlıların yaşadığı Qars, İrəvan və Yelizavetpola (Gəncə) köçməsinə kömək etdi. Başqa sözlə, geosiyasi mənafelər naminə Qafqazda demoqrafik dəyişikliklər edildi.

XX əsrin əvvəllərində Qarabağdan çıxan bircə yol var idi, o da Bakıya gedirdi. Ermənistana isə bir dənə də yol aparmırdı. Təkcə bu fakt çox şeydən xəbər verir. Bəlkə elə buna görə hətta bolşeviklər də etiraf etmişdilər ki, Qarabağ həmişə Azərbaycan torpağı olmuşdur.

1918-ci il mayın 28-də yaradılmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ilk addımlarından biri İrəvanın (Yerevan) siyasi mərkəzi olmayan Ermənistan Respublikasına verilməsi idi. O zaman yalnız İrəvan və Eçmiədzin rayonlarından ibarət Ermənistanda cəmi 400 000 əhali yaşayırdı. Zaman göstərdi ki, İrəvanın verilməsi gənc Azərbaycan Cümhuriyyətinin bağışlanılmaz səhvi idi və onun nəticələri hələ də özünü göstərməkdədir.

Hazırda “soyqırımı” haqqında car çəkən ermənilər de-fakto vətəndaşı olmadıqları, - çünki Vətən xainləri ölkə vətəndaşları sayıla bilməzlər, - de-yure vətəndaşı hesab etdikləri Osmanlı imperiyasına qarşı öz qeyri-loyal və xəyanətkar münasibətləri barədə bir kəlmə də danışmırlar. Halbuki, o vaxt Osmanlı imperiyasının özünü müdafiə etmək məqsədi ilə erməniləri cəbhə xəttindən uzağa köçürməyə qanuni haqqı var idi. Gizli deyil ki, Türkiyə ermənilərinin əksəriyyəti hərbi əməliyyatlarda Rusiya imperiyasının qoşunları tərəfində döyüşürdülər. ABŞ hökuməti bu hüquqa əsaslanaraq, İkinci Dünya müharibəsi dövründə ölkənin yapon mənşəli bütün vətəndaşlarını qərb sahillərindən köçürmüşdü. İosif Stalin bu hüquqdan istifadə edərək, dövlətin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün Volqaboyunda yaşayan almanları Qazaxıstana və Orta Asiyaya köçürmüşdü. Tarixdə bu cür nümunələr çoxdur.

“IC Public relations research” institutunun direktoru, “İsrail-Azərbaycan” Beynəlxalq Assosiasiyasının baş direktoru Lev Spivak hesab edir ki, burada söhbət təkcə başqa xalqa mənsubluqdan deyil, Türkiyənin erməni mənşəli vətəndaşlarının Türkiyə ilə müharibə vəziyyətində olan Rusiya imperiyasına daimi və fəal köməyindən gedir. Başqa sözlə, söhbət bütün dövrlərdə və bütün xalqlar tərəfindən ölümlə cəzalandırılan klassik kollaborasionizmdən (düşmənlə könüllü əməkdaşlıq) gedir.

Böyük Britaniyanın 1916-1922-ci illərdə Baş naziri olmuş Devid Lloyd Corcun yazdığına görə, 1915-ci ildə Osmanlı imperiyasında baş verən faciəli hadisələrin təqsirkarları Türkiyədə “beşinci dəstəni” maliyyələşdirən Rusiya, habelə rusları Osmanlı torpaqlarını tərk etməyə məcbur edən Britaniya imperiyasıdır. Bu baxımdan, həmin dövrdə sayca qat-qat çox türk, azərbaycanlı, yəhudi və Qafqazın digər xalqlarının nümayəndələrini qətlə yetirmiş erməni quldur dəstələrinin əməllərini də nəzərdən qaçırmaq olmaz.

Kiçicik Ermənistan dünyanın hər yerinə səpələnmiş həmtayfalarından istifadə edərək, uzun illər xristian aləmini islama və müsəlmanlara qarşı qaldırmağa çalışmışdır. Samuel Viimsin fikrincə, müsəlman aləmində Amerikaya “nifrətin” səbəblərindən biri də budur.

“Ermənistan: terrorçu “xristian” dövlətin sirləri” sənədli tədqiqat əsərinin üz qabığında oxuculara belə bir tövsiyə verilir: “Bu kitabı hər bir xristian və Amerikada hər bir vergiödəyicisi oxumalıdır”. Biz isə əlavə edirik ki, “dünyanın həqiqəti əziz tutan hər bir vətəndaşı oxumalıdır.