Bakı, 1 dekabr, Gülay Nəzərova, AZƏRTAC

Danılmaz faktdır ki, tarix boyu əksər dövlətlərin, xalqların, millətlərin taleyi öz uzaqgörənliyi, qətiyyəti və iradəsi ilə seçilən liderlərlə, dahi şəxsiyyətlərlə birbaşa bağlıdır. Həmin fenomenal şəxslərin müxtəlif dövrlərdə baş verən hadisələrə təsir imkanları, rəhbərlik etdiyi dövlətin, xalqın mənafeyi, müstəqilliyi və inkişafı naminə prosesi düzgün istiqamətdə yönəltmək bacarığı müstəsna rol oynayıb. Bəzi xalqların, dövlətlərin müqəddəratı zamanla həmin şəxsiyyətlərin müxtəlif qarşıdurmalarda, müharibələrdə, böhranlarda və digər əhəmiyyətli anlarda düzgün qərar qəbuletmə və təşkilatçılıq qabiliyyətindən asılı olub. Bir çox hallarda isə məhz həmin dahilərin xilaskarlıq missiyasının nəticəsində yaşamağı, siyasi coğrafiyada, tarix səhnəsində mövcud olmağı bacarıblar. Bu şəxsiyyətlər də öz növbəsində həmin xalqın və bəşəriyyətin tarixində də əbədi iz qoyurlar.

Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri, dünyaşöhrətli siyasi və dövlət xadimi Heydər Əliyev məhz uzaqgörənliyi, dərin siyasi biliyi ilə dövlətini, xalqını ağır bəlalardan xilas etmiş, ölkəmizin zəngin tarixinə öz imzasını atmışdır. Ulu Öndər Heydər Əliyevin ölkəmizə rəhbərlik etdiyi dövr hüquqi, siyasi və iqtisadi əsasların yaradılması, dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, xalqımızın konstitusion hüquqlarına sahib çıxması kimi çox əhəmiyyəti tarixi prosesi əhatələnmişdir. Ulu Öndərin yorulmaz, çoxşaxəli fəaliyyəti ölkəmizin bütün sahələrdə inkişaf etməsinə güclü zəmin yaratmışdır. Heydər Əliyev demokratik, dünyəvi, hüquqi dövlət quruculuğu və vətəndaş cəmiyyətinin formalaşdırılması prosesinə daim xüsusi həssaslıqla yanaşmış, onun bilavasitə iştirakı və rəhbərliyi ilə ölkəmizdə mütərəqqi islahatlar həyata keçirilmişdir.

Ötən əsrin sonlarında müstəqilliyini bərpa etmiş, hüquqi, demokratik dövlət quruculuğunu inkişaf yolu kimi seçmiş gənc, müstəqil Azərbaycan bu dövrlərdə çox böyük çətinliklərlə üzləşmişdir. Ölkə daxilində gərginliyin yaşandığı, vətəndaş müharibəsinin və müstəqilliyin itirilməsi təhlükəsinin yarandığı bir zamanda Azərbaycan xalqının dahi bir liderə ehtiyacı vardı. Məhz bu zaman Heydər Əliyevin xalqın təkidli tələbi ilə ikinci dəfə hakimiyyətə qayıtması nəticəsində ölkəmizin ictimai-siyasi, sosial, iqtisadi, elmi, mədəni həyatında dönüş yarandı, müstəqil demokratik, hüquqi dövlət quruculuğu prosesi başlandı, bu istiqamətdə kompleks tədbirlər həyata keçirildi. İnsan hüquq və azadlıqlarının effektiv təmininə və müdafiəsinə zəmin yaradan ardıcıl tədbirlərin həyata keçirilməsinə istiqamətlənmiş islahatlar Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi xəttinin əsasını təşkil etdi.

İnsan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının təmini məsələsini dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi müəyyən etmiş Ümummilli Liderin bu sahədə həyata keçirdiyi ən mühüm tədbirlərdən biri Azərbaycan Respublikasının ilk Konstitusiyasının yaradılması olmuşdur. Ulu Öndərin müəllifi olduğu, 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi yolu ilə qəbul edilmiş Azərbaycan Respublikasının ilk Konstitusiyası ölkəmizdə dövlət quruculuğu prosesinə güclü təkan vermişdir. Xüsusilə qeyd olunmalıdır ki, Konstitusiyanın 12-ci maddəsinin 1-ci hissəsində insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlarına layiqli həyat səviyyəsinin təmin olunması dövlətin ali məqsədi kimi təsbit edilmişdir. Konstitusiyanın qəbul olunması dövlətçiliyimizin möhkəmləndirilməsi, eyni zamanda, ölkəmizin dünya birliyində nüfuzunun artması baxımından olduqca önəmli bir ictimai-siyasi hadisə kimi dəyərləndirilməlidir.

Bütün sahələri əhatə edən hüquqi islahatların həyata keçirilməsinə xüsusi əhəmiyyət vermiş Ümummilli Liderin 1996-cı il 21 fevral tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yanında Hüquqi İslahat Komissiyası təsis edilmişdir. Bu Komissiya tərəfindən beynəlxalq standartlara cavab verən bir sıra vacib qanunların, məcəllələrin və normativ hüquqi aktların layihələri hazırlanmışdır. Ulu Öndər Heydər Əliyev ölkəmizdə konstitusiya nəzarəti institutunun yaradılmasının əsasını qoymuş, onun bilavasitə təşəbbüsü ilə “Konstitusiya Məhkəməsi haqqında” 1997-ci il 21 oktyabr tarixli ilk Qanunun qəbulundan bir müddət sonra ölkəmizdə ilk dəfə olaraq Konstitusiya Məhkəməsi yaradılmışdır. Azərbaycan Respublikasının Əsas Qanunu ilə onun səlahiyyətlərinə aid edilmiş məsələlərə dair ali konstitusiya ədalət mühakiməsi orqanı olan Konstitusiya Məhkəməsinin əsas məqsədi Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının aliliyinin təmin edilməsi, hər kəsin əsas hüquq və azadlıqlarının müdafiə olunmasıdır.

Azərbaycanda ölüm cəzasının ləğv edilməsi Ümummilli Lider Heydər Əliyevin demokratik prinsiplərin inkişafına, insan hüquqlarının, o cümlədən yaşamaq hüququnun təmininə xüsusi əhəmiyyət verdiyinin daha bir bariz göstəricisidir. 1998-ci il fevralın 10-da ölüm hökmünün ləğv olunması nəticəsində Azərbaycanın adı Şərqdə ilk olaraq bu cəzanı ləğv etmiş ölkə kimi tarixə düşmüşdür. Bu cəzanın ölkəmizdə ləğv edilməsi cinayət-hüquq siyasətinin humanistləşdirilməsi sahəsində həyata keçirilən önəmli tədbirlərdən olmuşdur.

Hüquqi, dünyəvi dövlət quruculuğunu inkişaf yolu seçmiş Azərbaycanda insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının təmini və müdafiəsində Ulu Öndərin 1998-ci il fevralın 22-də imzaladığı "İnsan və vətəndaş hüquqları və azadlıqlarının təmin edilməsi sahəsində tədbirlər haqqında" Fərmanı və 1998-ci il iyunun 18-də imzaladığı Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş "İnsan hüquqlarının müdafiəsinə dair" Dövlət Proqramı böyük rol oynamışdır. Azərbaycanda insan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində həyata keçirilən tədbirlərin səmərəliliyinin artırılması məqsədilə hazırlanmış Dövlət Proqramında ölkəmizin insan hüquqları haqqında beynəlxalq sazişlərə qoşulması, bu sahədə elmi-tədqiqat institutunun yaradılması, normativ hüquqi aktların insan hüquqlarına dair beynəlxalq standartlara tam uyğunluğunun təmin edilməsi, hüquqi mexanizmlərin təkmilləşdirilməsi, insan hüquqları sahəsində fəaliyyət göstərən beynəlxalq qurumlarla əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsi, bu sahədə fəaliyyət göstərən beynəlxalq institut və mərkəzlərdə tədqiqat və təhsil proqramları üzrə mütəxəssislərin hazırlanması, insan hüquqları haqqında öhdəliklərə riayət edilməsi və digər məsələlər nəzərdə tutulmuşdur.

Ölkəmizdə insan hüquq və azadlıqlarının təmini məsələsinin səmərəliliyinin artırılması istiqamətində görülmüş ən mühüm tədbirlərdən biri də bilavasitə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü nəticəsində məhkəmədənkənar hüquq müdafiə mexanizmi olan Ombudsman təsisatının yaradılması olmuşdur. 2001-ci il dekabrın 28-də “Azərbaycan Respublikasının İnsan hüquqları üzrə müvəkkili (ombudsman) haqqında” Konstitusiya Qanunu qəbul edilmiş, 2002-ci il martın 5-də onun tətbiq edilməsi barədə Fərman imzalanmışdır. Həmin il oktyabrın 28-dən Ombudsman Aparatında müraciətlərin qəbuluna başlanılmışdır. Azərbaycanda Ombudsman Aparatının yaradılması ilə vətəndaşların hüquqlarının müdafiəsi sahəsində daha ciddi nailiyyətlər əldə olunmağa başlanıb.

Xüsusi olaraq qeyd etmək lazımdır ki, Ulu Öndər Heydər Əliyevin uğurlu strategiyası hazırda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən layiqincə davam etdirilir. Azərbaycanda insan hüquq və azadlıqlarının səmərəli təmininə istiqamətlənmiş genişmiqyaslı islahatlar həyata keçirilir, ölkəmizdə insan hüquqları sahəsində mühüm nailiyyətlər əldə olunur.

Şübhəsiz ki, Ulu Öndər Heydər Əliyevin təməlini qoyduğu, Prezident İlham Əliyevin davam etdirdiyi islahatlar nəticəsində Azərbaycan insan hüquqlarının təmini sahəsində daha da inkişaf edəcək, bu sahədə bundan sonra da yeni, davamlı nailiyyətlər əldə olunacaqdır.

Məqalə Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkilinin (Ombudsman) “Ümummilli Lider Heydər Əliyev və Azərbaycanda insan hüquqları” mövzusunda elan etdiyi müsabiqəyə təqdim olunur.