Kosmik tullantıların artması hökumətləri və investorları hərəkətə keçirib
Bakı, 4 mart, AZƏRTAC
Kosmosda artan tullantılar ABŞ hökumətini yeni kosmik gigiyena normaları müəyyən etməyə vadar edib. Eyni zamanda, özəl şirkətlər də natəmiz orbital mühitlə mübarizə yollarına sərmayə qoyurlar. Minlərlə kommersiya peykləri rekord sürətlə Yer kürəsinin orbitinə buraxılır ki, bu da təhlükəli tullantılarla toqquşma riskini artırır. Hərbi kosmos davranışı üçün müəyyən edilmiş normalar olmadan, bəzi dövlətlər daha çox tullantı yarada biləcək potensial kosmik silah hücumundan da qorxurlar.
AZƏRTAC Reuters agentliyinin məqaləsinə istinadla xəbər verir ki, kosmik tullantılar səbəbindən hazırda milyardlarla dollarlıq aktivlər - naviqasiya və smartfon xəritələri, mətn mesajları, zənglər və qlobal miqyasda sənayelər, insanlar tərəfindən istifadə olunan internet əlaqələri üçün vacib olan orbital cihazlar təhlükə altındadır. ABŞ Kosmik Komandanlığı orbitdə hərbi normaları idarə etmək üçün kosmosda məsuliyyətli davranış qaydalarının rəsmi siyahısını açıqlayıb. Komandanlığın əməliyyat bölməsinin direktor müavini, briqada generalı Riçard Zellmann bildirib ki, “düşmən ölkələr də bu qaydalara əməl etməlidir”.
Geniş hesabatda kosmik tullantılara dair bölmə də daxildir. Burada göstərilib ki, kosmos aktorları özlərinin sıradan çıxmış peyklərini təhlükəsiz şəkildə atmağa və kosmik gəmilərində hər hansı problemin dağıntı təhlükəsi yarada biləcəyi təqdirdə digər operatorları xəbərdar etməyə borcludur. Pentaqonun kosmos izləmə səylərinin çoxuna nəzarət edən Zellmann vurğulayıb ki, kosmos sahəsində iqtisadiyyatın böyüməsinə nail olmaq üçün təhlükəsiz bir yol tapılmalı, ilk növbədə, kosmik tullantılar problemi həll olunmalıdır.
Ekspertlər bildirirlər ki, hökumətlər beynəlxalq qaydaların öhdəsindən gəlməyə çalışsalar da, özəl sektor orbitin zibillənməsinə daha çevik reaksiya verir. Tokioda yerləşən “Astroscale” kompaniyası ABŞ və İngiltərədəki törəmə şirkətləri ilə birgə ELSA adlı tullantı təmizləyən cihazı sınaqdan keçirir. Bu cihaz sıradan çıxmış peyklərə yapışmaq və onları yandırmaq, daha sonra Yer atmosferinə sürükləmək üçün hazırlanıb. Kompaniyanın Amerikadakı törəmə şirkətinin biznesin inkişafı üzrə vitse-prezidenti Cek Desi bildirib ki, bu əməliyyatlar kosmik komandanlıqla birlikdə həyata keçiriləcək.
İlon Maskın “SpaceX” kompaniyası son illərdə minlərlə “Starlink” internet peykini aşağı Yer orbitinə çıxarıb, həmçinin Ceff Bezosun “Amazon” şirkəti də daxil olmaqla, bir neçə başqa kompaniya da eyni şeyi etməyi planlaşdırır. Cek Desi vurğulayıb ki, aşağı Yer orbitində getdikcə sıxlaşan bu bürcləri idarə etmək üçün milyardlarla dollar sərmayə qoyan kompaniyalar, ilk növbədə, kosmik ekologiya probleminə diqqət yetirməlidir.
“Astroscale” kompaniyasının 376 milyon dollarlıq investisiyası “Mitsubishi Electric”, “SpaceX” kimi nəhəng şirkətlərdən daxil olub. Yeni nəsil “Starship” raket sisteminin potensial sərnişini olan yapon milyarder Yusaku Maezava deyib: "Kosmosa səpələnmiş zibil gələcəkdə böyük problemə çevrilə bilər. “Astroscale” kompaniyasına yardım etmək istəyirəm və bu sahəyə 23 milyon dollar sərmayə qoyacağam”.
Digər kompaniya - Avstraliyada fəaliyyət göstərən “Neumann Space” yeni peyklər üçün plazma təzyiqi yaratmaqda metal qırıntılarından istifadə etməklə, köhnə, sıradan çıxmış peykləri yanacağa çevirməyə kömək edə biləcək bir texnologiya hazırlayır. Kompaniyanın baş icraçı direktoru Herve Astier deyib: "Bu, çox gözəldir, çünki siz artıq kosmosda tullantılar hesabına yanacaq doldurmaqla missiyanı genişləndirə bilərsiniz". Kompaniya iyunda sınaq peyki buraxmağı planlaşdırır.
Bölmənin digər xəbərləri
