Sovet hakimiyyəti illərində rejimin ideoloqlarını ən çox vahimələndirən məsələlərdən biri azad söz, demokratik fikirlər idi. Elə buna görə də senzura elmi, iqtisadi və hərbi baxımdan, həqiqətən, dövlət sirri sayılan məlumatlarla yanaşı, fərqli düşüncələrin, hakim kommunist partiyasının ideoloji qəlibləri çərçivəsindən kənara çıxan fikirlərin, baxışların da, - bunların cəmiyyət üçün faydalı olub-olmamasına məhəl qoyulmurdu, - kütləvi informasiya vasitələrinə yol tapmasına imkan vermirdi. Lakin Heydər Əliyev həmin qorxu buzunu məharətlə, ona bir növ rəsmi ideologiya çaları verməklə qıra bilmişdir. Ulu öndərimiz respublikaya rəhbərliyinin birinci mərhələsində bu yolla Azərbaycanda mətbuata imkan daxilində sərbəstlik verir, onun ictimai təsir gücünün, nüfuzunun artmasına xüsusi diqqət və qayğı göstərirdi. Məhz həmin illərdə Azərbaycan mətbuatına milli ruh qayıtmış, azərbaycançılıq ideologiyasının təbliğinə başlanmışdır.

Lakin çox təəssüf ki, o vaxtlar bunu gözü götürməyən bədxahlar da var idi və onlar adət etdikləri “çuğulluq mərəzindən” xilas ola bilmirdilər. Bu baxımdan həmin dövrdə “Qobustan” və “Ulduz” jurnallarına qarşı təzyiqlər səciyyəvi idi. Ulu öndər 1997-ci ilin oktyabrında Azərbaycan yazıçılarının X qurultayında demişdir: “...Məsələn, mən “Qobustan” jurnalını xatırlayıram. O yarananda əleyhinə nə qədər hərəkətlər oldu. Mənim xatirimdədir, biri gəlirdi ki, nə bilim, millətçilik ideyaları yayır, biri gəlirdi ki, bizim quruluşun əleyhinə ideyalar yayır, biri o tərəfdən, biri bu tərəfdən gəlirdi. Mən də götürürdüm, baxırdım bu “Qobustan” jurnalına. Görürdüm burada bunların dedikləri şey yoxdur, amma bizim üçün lazım olan şeylər çoxdur. Ona görə də “Qobustan” jurnalı yaşadı. Bu gün məmnuniyyət hissi ilə deyirəm - “Qobustan” jurnalı o vaxt çox işlər gördü.

Amma təkcə “Qobustan” jurnalı deyildi. “Azərbaycan” jurnalını, “Ulduz” jurnalını götürün. Bunlar dövlət jurnalları idi, amma bu jurnallarda siz nə istəyirdiniz, onu da dərc edirdiniz, heç bir məhdudiyyət yox idi”.

O illərdə Azərbaycan mətbuatında xüsusi yeri olan nəşrlərdən biri də “Bakı” və “Baku” axşam qəzetləri idi. Onların nömrələrini vərəqləsək görərik ki, bu qəzetlərin ən maraqlı, ən mükəmməl nüsxələri məhz ötən əsrin 70-ci illərində işıq üzü görmüşdür. Həmin illəri “Bakı” və “Baku” qəzetlərinin intibah dövrü adlandırmaq olar.

Ümummilli liderimiz Heydər Əliyev milli mətbuatımızın ənənələrini zənginləşdirən 3 mühüm prinsipi müəyyənləşdirmişdir. Bunlardan birincisi, dövlətçiliyə xidmətdir. Nəsir müəllimin bütün həyatı, sözün əsl mənasında, dövlətçiliyə xidmət nümunəsidir.

Dahi şəxsiyyət Heydər Əliyevin milli mətbuatımızın əbədiyaşar ənənələrinə əlavə etdiyi yeni dəyərlərin ikincisi, Azərbaycan və azərbaycançılıq ideologiyasının təbliğidir. Ustadımız Nəsir müəllimin mətbuat sahəsindəki səmərəli fəaliyyəti də Azərbaycan və azərbaycançılıq ideologiyası üzərində qurulmuşdur.

Ümummilli liderimizin müəyyənləşdirdiyi prinsiplərdən üçüncüsü, ümumbəşəri dəyərlərə hörmətlə yanaşmaqdır. Unudulmaz Nəsir müəllim də tələbələrinə, rəhbərlik etdiyi jurnalist kollektivlərinin üzvlərinə öz fəaliyyətlərində bu prinsipə həmişə sadiq qalmağı tövsiyə edərdi.

Tam məsuliyyətlə deyə bilərəm ki, Nəsir müəllimin şəxsiyyətində bir neçə yaradıcı fərdin ali məziyyətləri təcəssüm tapmışdı:

- professor Nəsir İmanquliyev ömrünün sonunadək dərs dediyi Bakı Dövlət Universiteti jurnalistika fakültəsinin auditoriyalarına daxil olanda əsl alim və müəllim idi;

- Nəsir müəllim özünün yaratdığı və fasiləsiz 30 il rəhbərlik etdiyi “Bakı” və “Baku” qəzetləri redaksiyasının kandarından içəri qədəm qoyanda istedadlı qəzetçi, müdrik redaktor və böyük mühərrir idi;

- Nəsir müəllim ardıcıl 10 çağırış deputat seçildiyi Bakı Şəhər Sovetinin sessiyalarına, mötəbər yığıncaqlara, fəxri təqaüdə çıxandan sonra sədrin müavini vəzifəsində çalışdığı Bakı Veteranlar Şurasının tədbirlərinə gedəndə nüfuzlu ictimai xadim idi;

- böyük nüfuz, dərin hörmət sahibi olan Nəsir müəllim kollektiv üzvlərinin, dost-tanışların, qohum-əqrəbanın xeyir və şərində isə müdrik ağsaqqal idi.

Professor Nəsir İmanquliyev ömrünün sonunadək Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsində dərs deyib. Ancaq zənnimcə, Nəsir müəllimin əsl universiteti “Bakı” və “Baku” qəzetləri idi. O, universitet auditoriyalarında tələbələrə jurnalistikanın əsasları barədə nəzəri biliklər aşılayıb, “Bakı” və “Baku”nun “auditoriyalarında” isə Azərbaycan jurnalistlərinin bütöv bir nəslinə qəzetçilik işinin incəlikləri ilə bərabər, jurnalistlik məharəti, redaktə bacarığı, səbirlə işləmək vərdişləri öyrədib. Bütün bunlara görə tam məsuliyyətlə deyə bilərəm ki, Nəsir müəllim milli mətbuatımızın tarixində özünün jurnalistika məktəbini yaratmışdır.

Əlbəttə, ustadların məktəbi olur və bu mərtəbəyə ucalmağın necə çətin və şərəfli olduğunu bilmək üçün Nəsir müəllimin ömür yoluna ötəri bir nəzər salmaq da kifayətdir. 1932-ci ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin tapşırığı ilə “Kommunist” qəzeti redaksiyasında işə qəbul olunan Nəsir müəllim taleyini birdəfəlik jurnalistikaya bağlamış, sonralar “Gənc işçi”, “Yeni yol” qəzetlərində, müharibə illərində Krımda cəbhə qəzetində, 24 il yenə də “Kommunist” qəzeti redaksiyasında şöbə müdiri, məsul katib, redaktor müavini vəzifələrində çalışmışdır. Bir müddət Bakı Şəhər Partiya Komitəsi təbliğat-təşviqat şöbəsinin müdiri, Mərkəzi Komitədə eyni şöbənin müdir müavini, Radio Verilişləri Baş İdarəsinin rəisi, Azərbaycan Radio-Televiziya Verilişləri Komitəsi sədrinin birinci müavini işləmiş, nəhayət, 1958-ci ildə “Bakı” qəzetini, 1963-cü ildə isə həm də “Baku”nu yaradaraq, tam 30 il bu nəşrlərin dəyişməz redaktoru olmuşdur.

Nəsir müəllimin jurnalistika məktəbinin yetirmələri o vaxtlar da, elə indinin özündə də Azərbaycanın aparıcı mətbuat orqanlarında çalışır, dəst-xətləri ilə seçilirlər. Adları milli mətbuatımızın tarixinə düşmüş jurnalistlərin bütöv bir nəsli, sözün həqiqi mənasında, Nəsir İmanquliyev məktəbinin yetirməsidir.

Nəsir müəllimin məktəbi təkcə istedadlı jurnalistlər deyil, həm də görkəmli elm və ədəbiyyat xadimləri yetirmişdir. Sonralar Azərbaycan ədəbiyyatının tanınmış simaları olan bir sıra yazıçılar, şairlər, alimlər ilk yaradıcılıq addımlarını “Bakı” qəzetində atmışlar. “Bakı” qəzeti, həm də bütöv bir ədəbi nəslin yeni əsərlərinin işıq üzü gördüyü nəşr olmuşdur. Bu barədə zəngin bir siyahı tərtib etmək olar.

Nəsir müəllimin fəxri adları, fəxri mükafatları çox olub. Bu fəxri adlar, mükafatlar Nəsir müəllimin milli mətbuatımızın inkişafındakı əvəzsiz xidmətlərinin rəsmi təsdiqidir. Qətiyyətlə deyə bilərəm ki, bu fədakar insanın banisi olduğu və 30 il sükanı arxasında vüqarla dayanaraq daim irəli apardığı, inkişaf etdirdiyi, övladı qədər sevdiyi, uğurlarından sonsuz iftixar hissi duyduğu “Bakı” qəzetinin 1958-ci il yanvarın 10-da nəşrə başlaması Azərbaycan mətbuatının tarixində milli hadisədir.

Bu qəzet işıq üzü görməsi ilə o dövrün ciddi siyasi buxovları çərçivəsində sıxılan milli mətbuatımıza yeni nəfəs, yeni ruh, yeni dəst-xətt gətirmişdir. Oxucuların yaşlı nəslinin nümayəndələri hər gün axşamçağı “Bakı” və “Baku” qəzetlərini almaq üçün köşklərin qarşısında növbəyə dayandıqları vaxtın xiffətini çəkdiklərini indinin özündə də xoş duyğularla xatırlayırlar.

Milli mətbuatımızın indi üstünlük verdiyi xəbər janrının əhəmiyyətini hələ 40-45 il bundan əvvəl yüksək qiymətləndirən Nəsir müəllim rəhbərlik etdiyi qəzetlərdə operativ, dəqiq, maraqlı, rəngarəng xəbərlərə böyük üstünlük verirdi. Bu, o zaman axşam qəzetlərini digər mətbu nəşrlərdən fərqləndirən əsas cəhətlərdən biri idi.

Fərqləndirici cəhətlərdən söz düşmüşkən onu da deyim ki, mətbuatımızın tarixində 30 il fasiləsiz redaktor işləmək, hər həftə iki dildə, özü də bir-birini təkrarlamayan 12 nömrə qəzet buraxmaq, müxtəlif millətlərə, müxtəlif zövqlərə, fərqli düşüncələrə mənsub böyük bir kollektivi saat mexanizmi kimi dəqiq işlətmək heç də hamıya nəsib olan hünər deyildir. Təkcə bu faktın özü Nəsir müəllimin ağsaqqallığı, idarəçilik üslubu, redaktorluq məharəti, ustalığı və ustadlığı haqqında çox söz deyir.

Nəsir müəllimə cəmiyyətdə, kollektivdə, dost-tanışları arasında nüfuz qazandıran nəcib xüsusiyyətlərindən biri də onun obyektivliyi, işçilərini ayağa verməməsi, çətinə düşəndə onlara arxa-dayaq olması idi. Müəllimimizin bu nəcib keyfiyyətləri barədə çox danışılıb, çox yazılıb, bundan sonra da danışılacaq və yazılacaqdır.

Lakin mən bir məqama toxunmaq istərdim. Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra ölkəmizdə saysız-hesabsız kütləvi informasiya vasitələri, o cümlədən yüzlərlə qəzet və jurnal yaranmışdır. Bir tərəfdən, bu, Azərbaycanda söz, mətbuat azadlığının təmin edilməsinin göstəricisidir. Ancaq həmin nəşrlərin çox az bir hissəsi özünü təsdiqləyə bilmişdir. Əksəriyyətinin isə məramı, məqsədi heç onları nəşr edənlərin özlərinə də məlum deyildir. Bir qismi də Azərbaycan mətbuatına əsla hörmət gətirməyən sırf şəxsi məqsədlərə xidmət edir.

Mətbuatın ən mühüm vəzifələrindən biri ölkənin həyatı, habelə dünyada baş verən başlıca hadisələr haqqında cəmiyyəti məlumatlandırmaqla yanaşı, həm də milli mənəvi dəyərlərə, xalqın tarixinə, mədəniyyətinə hörmət hissi tərbiyə etmək, bugünkü qloballaşma dövrünün ilk növbədə, gənclərə mənfi təsirlərinə biganə qalmamaq, başqa sözlə, maarifləndirmə, təbliğat işi görməkdir.

Əfsuslar olsun ki, çox hallarda biz başqa vəziyyətlə qarşılaşırıq. Nəşrlərin bir çoxu nəinki bunlara məhəl qoymur, hətta ən adi ədəb-ərkan, davranış, etika normalarını da gözləmir. Ayrı-ayrı insanların ləyaqətinə, şəxsiyyətinə toxunan təhqiramiz, böhtan xarakterli yazıların dərc olunması az qala “normaya” çevrilmişdir. Belə yazıların müəlliflərini, yaxud onları dərc edən redaktorları bu hərəkətlərinə görə məhkəməyə verəndə də fürsət gözləyən “hüquq müdafiəçiləri” sevincək Avropa Şurasına şikayətlər yağdırırlar. Bu başabəla demokratiya tərəfdarları (əslində, onlara demokratiya dəllalları demək daha düzgün olardı), nədənsə, təhqir olunan, ləyaqəti alçaldılan insanların da hüquqları olduğunu “unudur”, Azərbaycanın nüfuzuna xələl gətirəcək “fakt” tapmaq üçün vurnuxmaqdan usanmırlar.

Milli jurnalistikamızın ən görkəmli nümayəndələrindən olan Nəsir müəllim belə üzdəniraq “jurnalistləri”, “hüquq müdafiəçilərini” redaksiyanın qapısına da yaxın buraxmazdı. Çünki o, mətbuat tariximizin yaradıcılarının yolunu davam etdirirdi və sonda özü də onların sırasında yer tutmuşdur.

Bununla belə, qələm dostlarımızın bir çoxu kimi, mən də nikbinəm. Vaxt ötdükcə bugünkü mətbuat da, bu sahədə çalışanlar da ələnəcək, böyük Zərdabi ilə başlayan və Nəsir müəllim kimi peşəkarlar tərəfindən yüksək səviyyəyə çatdırılan Azərbaycan jurnalistikası öz ənənələrini qoruyub saxlayacaq, xalqımıza, demokratik vətəndaş cəmiyyəti quruculuğu yolu tutmuş ölkəmizə xidmət edəcəkdir.

Aslan Aslanov

AZƏRTAC-ın Baş direktoru