Müharibə çarmıxı: zehin, güc, qorxu
Bakı, 15 aprel, AZƏRTAC
İnsanın yıxılıb-yıxılmamasını, irəli getməsini və ya geri çəkilməsini müəyyən edən əsas amil zehindir. Zehin iradənin və fiziki gücün hansı vəziyyətdə olduğunu ölçən bioloji bir mexanizm kimi çıxış edir. Bəs, hərbçi üçün daha həlledici olan nədir: zehni, yoxsa fiziki güc?
Bununla bağlı AZƏRTAC-a açıqlama verən hərbçi-psixoloq Amil Məhərrəmoğlu bildirib ki, döyüş meydanında əsgərə təsir edən əsas faktor ölüm-qalım dilemmasıdır. Bu dilemma insanın bütün varlığını görünməz bir hörümçək toru kimi bürüyür. Belə anlarda insan ruhu qorxunun sıx toxunmuş toruna düşür və hər bir qərar bu torun içində formalaşır: “Əsgərin döyüş meydanındakı fəaliyyəti onun zehni, fiziki və psixoloji hazırlığı ilə birbaşa əlaqəlidir. Sülh dövründə qazandığı hərbi biliklər sayəsində əsgər öz ixtisasına mükəmməl şəkildə yiyələnir. Fiziki məşqlərə cəlb olunmaqla bədəninin dözümlülüyünü artırır, psixoloji hazırlıq keçməklə isə zehni baxımdan formalaşır. Psixoloji hazırlıq döyüş zamanı hisslərin idarəolunmasında, stresə davamlılıq göstərilməsində və yoldaşlarına vaxtında yardım edilməsində mühüm rol oynayır. Zehni və fiziki hazırlıq döyüşçüdə mənəvi gücün formalaşması və inkişafı üçün əsas təməl hesab olunur”.
Onun sözlərinə görə, müharibə insanın daxili imkanlarının sərhədlərini üzə çıxaran çoxşaxəli bir sınaqdır. Bu sınaq "müharibə çarmıxı" anlayışı ilə izah oluna bilər. Sözügedən anlayış döyüşçünün üzləşdiyi üç əsas amilin - qorxu, zehni və fiziki gücün kəsişməsində formalaşır. “Müharibə döyüşçü üçün bir çarmıxdır: bir tərəfində qorxu, digər tərəfində fiziki tükənmə, mərkəzində isə zehni güc dayanır. Qorxu hər bir əsgərin daxilində mövcuddur, lakin onu idarə edə bilən döyüşçü zehni üstünlük qazanır. Fiziki güc bədəni irəli aparsa da, zehni güc onu döyüşdə saxlayan əsas dayaqdır. Bu üç amilin vəhdəti döyüşçünün taleyini müəyyənləşdirir”, - deyə o vurğulayıb.
Qorxu idarə oluna bilər
Amil Məhərrəmoğlu deyib ki, qorxu amili (qorxu) döyüş şəraitində hər bir fərdin təbii reaksiyasıdır və onun davranışlarına birbaşa təsir göstərir: “Analitik araşdırmalar göstərir ki, qorxu özlüyündə neytral bir psixoloji kateqoriyadır. Onun müsbət və ya mənfi təsiri döyüşçünün zehni hazırlıq səviyyəsindən asılıdır. Zehni dayanıqlığı yetərli olmayan şəxslərdə qorxu qərarsızlıq, panika və effektivliyin azalmasına səbəb olur. Əksinə, zehni hazırlığı yüksək olan döyüşçü qorxunu idarə edərək onun diqqət və ayıqlıq funksiyalarını gücləndirə bilir. Qorxu mənfi emosiyadan çox həyatda qalmanı təmin edən əsas instinktdir. Müharibədə qorxu tamamilə aradan qalxmaz, amma idarə oluna bilər”.
O, qorxunun rolu barədə deyib: “Təhlükəni real qiymətləndirməyə və diqqəti toplamağa kömək edir. Əgər nəzarət altına alınmazsa, panika, yanlış qərarlar və fərarilik - döyüşdən yayınma kimi nəticələrə səbəb ola bilər. Yaxşı təlim görmüş hərbçi qorxunu "mühafizə mexanizminə" çevirə bilir, onu motivasiya kimi istifadə edir. Əks təqdirdə isə orqanizmi iflic edə, döyüşçünü panika halında hərəkətsiz duruma sala bilir. Qorxunu idarəetmə qabiliyyəti peşəkar komandir və psixoloq heyətinin təlimi ilə inkişaf etdirilir”.
Zehni güc döyüş hazırlığının strateji komponenti kimi
Hərbçi-psixoloq diqqətə çatdırıb ki, zehni güc (zehin) müharibə çarmıxının mərkəzi elementi hesab olunur. Zehni hazırlıq döyüşçüyə stresli və riskli situasiyalarda rasional qərar qəbul etmək, informasiya axınını səmərəli emal etmək və planlaşdırma funksiyalarını yerinə yetirmək imkanı verir. Bu baxımdan zehni güc təkcə fərdi xüsusiyyət deyil, həm də döyüş hazırlığının strateji komponenti kimi qiymətləndirilir: “Zehin hərbçinin vəziyyətini düzgün qiymətləndirmək, riskləri analiz etmək, qərar vermək və soyuqqanlı qalmaq bacarığıdır. Bu, həm təlim nəticəsində formalaşır, həm də təbii intellektual çevikliyin göstəricisidir”.
O, zehnin rolu barədə bildirib: “Döyüşdə situasiyanın "duman"ını dağıdır, yəni qeyri-müəyyənlik şəraitində doğru istiqaməti tapmağa kömək edir. Qorxunu idarə etməyə kömək edir, çünki rasionallıq panikanın qarşısını alır. Resursları (zaman, qüvvə, sursat və s.) optimal idarə etməyə imkan yaradır. Komandan qərarlarında strateji düşünməni təmin edir”.
Fiziki gücün effektivliyi zehni dayanıqlıqla əlaqəlidir
Amil Məhərrəmoğlu vurğulayıb ki, fiziki güc (güc) isə döyüş tapşırıqlarının icrasında əsas rol oynayır. Uzunmüddətli fiziki yüklənmə, ətraf mühit faktorları və resurs məhdudiyyətləri döyüşçünün performansına birbaşa təsir edir: “Analitik təhlillər göstərir ki, fiziki gücün effektivliyi zehni dayanıqlıqla sıx bağlıdır. Zehni zəiflik fiziki resursların sürətli tükənməsinə və döyüş qabiliyyətinin azalmasına səbəb olur. Güc yalnız əzələ enerjisi deyil, həmçinin iradə, dözümlülük və psixoloji dayanıqlığın birləşməsidir. Hərbçi üçün güc həm bədəni, həm də ruhu təzyiq altında qorumaq deməkdir”.
Hərbçi-psixoloq gücün rolu barədə deyib: “Bədən yüklənmələrinə və yorğunluğa qarşı müqavimət yaradır. Psixoloji təzyiq zamanı təslim olmamaq üçün "şəxsiyyət dayağı" rolunu oynayır. Liderlik keyfiyyətlərini və komandaya inam hissini gücləndirir. Zehinin effektivliyini qorumağa kömək edir, çünki zəif bədən, düşüncəni də zəiflədir”.
O qeyd edib ki, avtomobil yolunu keçmək istəyən piyada ilk olaraq qərar verir, piyadalar üçün nəzərdə tutulan keçidə yaxınlaşır və işıqforun yanmasını gözləyir. Bu, zehni fəaliyyətdir. Daha sonra isə hərəkətə başlayır, iti addımlarla yolu keçir. Bu isə fiziki güc və qorxunun instinktidir. Bu cür qarşılaşdırmaların sayını artırmaq olar. “Sonda qeyd edim ki, piyadanı döyüşçü, yolu isə döyüş meydanı olaraq təsəvvür etsək, "müharibə çarmıxının" həyatımızın bir çox sahələrində bizimlə olduğunu dəqiq başa düşə bilərik. Bu üç element arasında harmoniya pozularsa, hərbçi ya həddindən artıq düşünür və qərarsız qalır, ya da kor cəsarətlə riskə atılır deməkdir. Ən səmərəli döyüşçü isə ağlı ilə düşünən, iradəsi ilə dözən, qorxusunu idarə edən şəxsdir”, - deyə Amil Məhərrəmoğlu diqqətə çatdırıb.
Bölmənin digər xəbərləri
