Ümummilli liderimizin yolu ilə gedən Azərbaycan və onun ayrılmaz tərkib hissəsi olan Naxçıvan Muxtar Respublikası bu gün Sizin rəhbərliyinizlə hərtərəfli inkişafa nail olmuşdur. Qəbul etdiyiniz “Azərbaycan Respublikası regionlarının sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı”na uyğun olaraq, bu inkişaf dinamik xarakter almışdır və hər il artan sürətlə davam edir.

Muxtar Respublikanın inkişafını əks etdirən göstəricilər son iki ildə daha da yaxşılaşmışdır. Təkcə bir faktı qeyd edim ki, cari ilin 11 ayında ümumi daxili məhsul istehsalında, sənaye, tikinti və kənd təsərrüfatında, xarici ticarət dövriyyəsində əldə olunan göstəricilər 2004-cü ilin illik göstəricilərini ötüb keçmişdir. Bu ilin 11 ayında ümumi daxili məhsulun həcmi ötən ilin 11 ayı ilə müqayisədə 25,1 faiz artaraq, 1 trilyon 339 milyard 775 milyon manat olmuşdur.

Təbii ehtiyatlardan və imkanlardan istifadə olunmaqla sənayenin inkişaf etdirilməsi diqqət mərkəzindədir. 11 ayda 190 milyard 753 milyon manat dəyərində sənaye məhsulu istehsal olunub ki, bu da ötən ilin illik göstəriciləri ilə müqayisədə 62 milyard 978 milyon manat çoxdur. Yeni emal və sənaye müəssisələrinin tikilməsi davam etdirilir. İlin əvvəlindən bəri 14 müəssisə tikilmiş, 6 istehsal sahəsində isə inşaat işləri davam etdirilir.

Bu ilin 11 ayında 14 sənaye müəssisəsi istifadəyə verilmiş, bunlarda 259 yeni iş yeri açılmışdır. 6 sənaye müəssisəsinin tikintisi isə davam etdirilir. Tikinti sektorunda işlərin həcmi hər il artır. Bu ilin əvvəlindən bəri tikintidə bütün maliyyə mənbələri hesabına 506 milyard 791 milyon manatlıq sərmayədən istifadə olunmuşdur. Bu, 2004-cü ilin illik göstəricilərindən 105 milyard 810 milyon manat çoxdur.

Hər il olduğu kimi, bu il də məktəblərin tikintisi diqqət mərkəzində saxlanmış, 3724 şagird yerlik 16 orta məktəb binası tikilmiş, 594 şagird yerlik 1 orta məktəb binası isə əsaslı təmir olunmuşdur. Naxçıvan Dövlət Universitetinin yeni tədris korpusu tikilmiş, Milli Elmlər Akademiyası Bioresurslar İnstitutunun və Naxçıvan Musiqi Kollecinin binaları əsaslı təmir olunmuşdur.

Əhalinin sağlamlığının qorunmasına diqqət artırılmışdır. Bu il Kəngərli rayonunda 40 çarpayılıq yeni xəstəxana binası, 15 kənddə tibb məntəqələri tikilmiş, 11 kənddə sağlamlıq mərkəzləri yaradılmış, muxtar respublika Uşaq xəstəxanasının, Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzinin binaları yenidən qurulmuşdur. Culfa rayonunda “Darı dağ” arsenli su müalicəxanası tikilib istifadəyə verilmişdir.

Mədəniyyətin inkişafı da diqqət mərkəzindədir. Naxçıvan şəhərində yeni Kitab evi tikilmiş, Ordubad rayon mədəniyyət evi, Yusif Məmmədəliyevin ev muzeyi, Naxçıvan şəhərində Gənclik Mərkəzinin binası əsaslı təmir olunmuşdur. Culfa rayonunda Xanəgah abidə kompleksi, Naxçıvandakı tarixi cümə məscidi əsaslı təmir və bərpa olunur. Heydər Əliyev muzey kompleksində yenidənqurma işləri aparılır.

Bu ilin 11 ayında 37 inzibati bina tikilmiş, 28-i isə əsaslı təmir olunmuşdur. Qaçqın və məcburi köçkünlər üçün 100 fərdi yaşayış evi tikilərək istifadəyə verilmişdir. Müharibə əlilləri üçün Naxçıvan şəhərində 36 mənzilli yaşayış binası, ayrı-ayrı rayonlarda 3 fərdi mənzil tikilmişdir.

Əhali tərəfindən tikilən fərdi yaşayış evlərinin ümumi sahəsi 2004-cü ilin 11 ayı ilə müqayisədə 45,5 faiz artaraq, 40 min 267 kvadratmetr olmuşdur.

Yolların təmirinə və yeni yolların salınmasına diqqət artırılmışdır. Naxçıvan şəhərinin Heydər Əliyev prospektində və Nizami küçəsində asfalt örtüyünün təzələnməsi başa çatmışdır. Culfa-Ordubad magistral avtomobil yolu bərpa olunur. 3 körpü tikilərək, 1 körpü isə əsaslı təmir olunaraq istifadəyə verilmişdir. Ümumiyyətlə, 100 kilometrə yaxın şəhər, kənd yollarına və magistral yola yeni asfalt salınmışdır.

15 ildən artıq blokada şəraitində yaşayan Naxçıvan Muxtar Respublikasında energetika, nəqliyyat və rabitə sektorlarının fəaliyyətindən çox şey asılıdır. Cari ildə energetika sektorunun inkişaf etdirilməsi, əhalinin elektrik enerjisi və təbii qazla təminatının yaxşılaşdırılması sahəsində mühüm işlər görülmüşdür. Ölkə Prezidentinin himayəsi ilə İrandan Naxçıvana təbii qazın nəqli bərpa olunmuşdur. Culfa-Naxçıvan yüksəktəzyiqli magistral qaz kəməri, Naxçıvan-Cəhri kəmərinin, habelə şəhərdaxili qaz xətlərinin çəkilişi başa çatdırılmış, çoxmərtəbəli binalarda daxili qaz xətləri çəkilmişdir. Həmçinin bütün rayon mərkəzlərini mavi yanacaqla təmin etmək üçün mövcud qaz xətləri əsaslı təmir olunmuşdur.

Möhtərəm Prezident!

Ümummilli liderimiz Azərbaycana rəhbərliyinin birinci dövründə əfsanə sayılan Naxçıvana qaz kəmərinin çəkilməsini reallığa çevirdisə, bu gün Siz bu siyasətin tükənməz yaradıcı gücünü bir daha nümayiş etdirdiniz: mürəkkəb geosiyasi şəraitə baxmayaraq, Naxçıvana yeni təbii qaz kəməri çəkməklə bu qədim yurdun xilasına imza atdınız. Bu həyati əhəmiyyətli məsələyə göstərdiyiniz böyük diqqət və qayğıya görə Sizə bir daha Naxçıvan əhalisinin minnətdarlığını çatdırıram.

Muxtar respublikanın elektrik təchizatını yaxşılaşdırmaq məqsədi ilə mövcud istilik elektrik stansiyasında turbinlərin qaz yanacağına keçirilməsini təmin etmək üçün tədbirlər görülür. Heydər Əliyev su anbarında 4,5 meqavat gücündə su elektrik stansiyasının tikintisi yaxın vaxtlarda başa çatacaqdır.

Türkiyə Respublikasından daxil olan elektrik enerjisinin istifadəçilərə yüksək keyfiyyətlə və minimum itki ilə verilməsini təmin etmək üçün Şərur rayonunda 80 meqavat gücündə ikidövrəli yeni transformator yardımçı stansiyası tikilmiş, Sədərək rayonunda 10, Babək rayonunda isə 16 meqavat gücü olan yeni yardımçı stansiyada tikinti-quraşdırma işləri başa çatdırılmışdır.

Cari ilin 11 ayında nəqliyyat sektorunda yük və sərnişin daşımalarında əhəmiyyətli artım müşahidə olunmuş, ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə yük və sərnişin daşınması müvafiq olaraq 6,3 faiz və 12,7 faiz artmışdır.

Rabitə müəssisələri də əhaliyə və təşkilatlara göstərilən xidmətin həcmini artırmışdır. On bir ayda 10 milyard 79 milyon manatlıq xidmət göstərilmişdir ki, bu da ötən ilin 11 ayı ilə müqayisədə 1 milyard 726 milyon manat çoxdur. Avtomat telefon stansiyalarının nömrə tutumu 41200-ə çatmışdır.

Muxtar Respublikada kəndlərin inkişafı əsas diqqət yetirilən sahələrdən biridir. Əhalinin 70 faizdən çoxu kənddə yaşayır. Ümumi daxili məhsul istehsalının üçdə biri kənd təsərrüfatının payına düşür. Bu sahənin inkişafı istər əhalinin zəruri məhsullara olan tələbatının ödənilməsində, istərsə də mövcud emal müəssisələrinin ahəngdar işinin təmin olunmasında böyük əhəmiyyətə malikdir. Ona görə də muxtar respublika iqtisadiyyatında aqrar sektorun inkişafına üstün istiqamət verilir. Təkcə bu ilin 11 ayı ərzində 2004-cü ilin illik göstəricisi ilə müqayisədə 34 milyard 477 milyon manat çox, yəni 424 milyard 751 milyon manatlıq kənd təsərrüfatı məhsulu istehsal olunmuşdur.

Hər il olduğu kimi, bu il də taxılçılığın inkişafı aparıcı sahə kimi qalmışdır. 2005-ci ildə 24 min 150 hektar sahədən 93 min 206 ton taxıl götürülmüş, məhsuldarlıq hər hektardan 38,6 sentner olmuşdur. Ötən ilin göstəriciləri ilə müqayisədə taxıl istehsalı 9 min 650 ton artmışdır.

Taxılçılıqla yanaşı, kartofçuluğun inkişafına da diqqət yetirilir. Cari ildə kartof əkilmiş 1990 hektar sahədən 26 min 318 ton və ya hər hektardan 132 sentner məhsul götürülmüşdür. Məhsul istehsalı ötən illə müqayisədə 9 min 260 ton, məhsuldarlıq isə 25,8 sentner artmışdır.

2005-ci ilin 11 ayında meyvə bağlarından 36 min 432 ton meyvə yığılmışdır ki, bu da 2004-cü ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 2,2 dəfə çoxdur. Muxtar respublikada istehsal olunmuş meyvə və tərəvəzin yerli tələbatdan çox olması onun ixracına da imkan vermişdir. Belə ki, bu ilin 11 ayında 843 ton meyvə-tərəvəz ixrac olunmuşdur.

Muxtar respublikada bitkiçiliklə yanaşı, heyvandarlıqda da inkişaf sürəti yüksəkdir. 2005-ci ilin ötən dövrü ərzində qaramalın sayı keçən ilin müvafiq dövründəkindən 7795 baş artaraq 91 min 880 başa çatmış, davarların sayı isə 69 min 885 baş artaraq 574 mindən çox olmuşdur.

Bunun sayəsində muxtar respublikanın daxili bazarında heyvandarlıq məhsullarının qiyməti sabit olaraq qalır.

Bütövlükdə kənd təsərrüfatının inkişafını stimullaşdıran əsas amil bu sahə üzrə emal müəssisələrinin yaradılması hesabına tələbatın artmasıdırsa, ikinci tərəfdən yeni texnikaların alınaraq gətirilməsi və meliorasiya tədbirlərinin görülməsidir.

Təkcə 2005-ci ildə muxtar respublikaya 14 ədəd kombayn, 11 ədəd traktor, 9 ədəd kotan, ümumiyyətlə 55 adda kənd təsərrüfatı texnikası gətirilərək, lizinq yolu ilə mülkiyyətçilərə verilmişdir.

Kənd təsərrüfatında meliorasiya işlərinin yaxşılaşdırılması istiqamətində tədbirlərin görülməsi davam edir. 2005-ci ilin ötən dövrü ərzində muxtar respublikada 4 yeni nasos stansiyası tikilmiş, 2 nasos stansiyası əsaslı təmir olunmuş, 5 subartezian quyusu qazılmışdır. Bu müddətdə 3 kəhriz bərpa olunmuşdur. 3 kəhrizdə isə bərpa işləri davam etdirilir. Naxçıvançay üzərində inşa olunan Heydər Əliyev su anbarı 16 min 830 hektar sahənin suvarılmasına imkan verəcəkdir ki, bunun da 6 min 919 hektarı əkin dövriyyəsinə yeni cəlb olunan torpaqlardır. Bu isə əlavə məhsul istehsalı, yeni iş yerləri deməkdir.

Hazırda muxtar respublikada dağ kəndlərinin inkişafı, zəruri infrastrukturun yaradılması diqqət mərkəzindədir. Yollar çəkilir, körpülər salınır, tikilən məktəblərdə bir qayda olaraq həkim məntəqələri də istifadəyə verilir. Dağlıq ərazilərdə aqrar sahənin inkişaf etdirilməsi üçün müxtəlif layihələr həyata keçirilir, kənd əhalisinə kreditlər, arı ailələri, məhsuldar toxum sortları, müxtəlif meyvə tingləri, kənd təsərrüfatı alətləri verilir.

Muxtar respublikada sahibkarlıq fəaliyyəti üçün əlverişli mühitin yaradılmasına, özəl bölmənin inkişafına hərtərəfli yardım göstərilir. Həyata keçirilən islahatlar öz nəticəsini verməkdədir. Təkcə bir faktı göstərmək kifayətdir ki, cari ilin 11 ayında ümumi daxili məhsulun 81 faizi özəl bölmədə istehsal olunmuşdur. Sənayedə özəl bölmənin payı 72 faiz, kənd təsərrüfatında 99 faiz, nəqliyyatda 78 faiz, ticarətdə 99,9 faiz təşkil etmişdir. Bütün bu görülən işlərin mərkəzində bir məqsəd dayanır: əhalinin rihaf halının yaxşılaşdırılması, yeni iş yerlərinin açılması, məşğulluq səviyyəsinin yüksəldilməsi.

Yeni iş yerlərinin açılması ilə əlaqədar qarşımıza qoyduğunuz vəzifələrin icrası olaraq məlumat vermək istəyirəm ki, 2003-cü il oktyabrın 1-dən 2005-ci ilin oktyabrın 1-dək olan dövrdə 16 min 65 yeni iş yeri yaradılmışdır. Bunun 7716-sı 2005-ci ilin 11 ayı ərzində açılmışdır. Bunlardan 3935-i daimi iş yerləridir.

Əhalinin həyat səviyyəsinin yaxşılaşması sosial-iqtisadi inkişafın əsas göstəricisidir. Əgər 2004-cü ilin 11 ayında muxtar respublikada əhalinin pul gəlirlərinin həcmi 948 milyard 259 milyon manat olmuşdusa, cari ilin 11 ayında nominal pul gəlirlərinin həcmi 303 milyard manatdan çox artaraq, 1 trilyon 251 milyard 890 milyon manat təşkil etmişdir. Adambaşına pul gəlirlərinin həcmi isə 3 milyon 341 min manata çatmışdır.

Antiinflyasiya tədbirləri ilə əlaqədar olaraq, hər həftənin şənbə günləri Naxçıvan şəhərində kənd təsərrüfatı məhsullarının satış-yarmarkası təşkil edilmişdir. Bunun nəticəsində əhali kənd təsərrüfatı məhsullarını bazar qiymətlərindən ucuz qiymətə əldə edə bilmişdir. Cari ilin iyun ayından etibarən keçirilən hər yarmarkada istehlakçılara 60-70 milyon manatlıq kənd təsərrüfatı məhsulu satılmışdır. Bu gün muxtar respublikada orta aylıq əmək haqqı 426 min manat təşkil edir ki, bu da ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 27,8 faiz çoxdur.

Cənab Prezident, Sizin tərəfinizdən minimum əmək haqqının 3 dəfə qaldırılması, həmçinin ayrı-ayrı kateqoriya inzibati orqan işçilərinin, alimlərin, aspirantların, ali və orta ixtisas təhsil məktəblərinin tələbə və şagirdlərinin təqaüdlərinin, habelə elmi və fəxri adlara görə verilən təqaüdlərin artırılması muxtar respublikada 40 min 859 nəfərə şamil olunmuşdur.

Aparılan məqsədyönlü tədbirlər muxtar respublikanın xarici ticarət dövriyyəsinin artmasına da səbəb olmuşdur. Əgər 2004-cü ildə xarici ticarət dövriyyəsinin ümumi həcmi 39 milyon 73 min ABŞ dolları olmuşdusa, bu ilin 11 ayında müəssisə və təşkilatlar, fiziki şəxslər tərəfindən aparılan əməliyyatlar nəticəsində 52 milyon 893 min ABŞ dolları həcmində xarici ticarət dövriyyəsi yaranmışdır. Bu da keçən ilin illik göstəricisi ilə müqayisədə 13 milyon 820 min ABŞ dolları və ya 35,4 faiz artım deməkdir.

Muxtar respublikanın sosial-iqtisadi inkişafı büdcə daxilolmalarının həcminə də təsir göstərmişdir. 2005-ci ilin 11 ayı ərzində Naxçıvan Muxtar Respublikasının büdcəsinə bütün mənbələr hesabına 93 milyard 770 milyon manat vəsait daxil olmuşdur ki, bu da 2004-cü ilin büdcəsinin müvafiq göstəricisindən 16 milyard 772 milyon manat çoxdur.

Möhtərəm Prezident, bir məsələni də qeyd edim ki, muxtar respublikanın büdcəsi Sizin diqqət və qayğınızla hər il artmışdır. Belə ki, 2004-cü ildə muxtar respublikanın büdcəsi 241 milyard 137 milyon manat, 2005-ci ildə 351 milyard 650 milyon manat olmuş, 2006-cı ildə isə 514 milyard 247 milyon manat müəyyən edilmişdir.

Naxçıvan şəhərinin büdcəsi isə artıq altıncı ildir ki, subsidiyasız planlaşdırılır. Tikinti-abadlıq işlərinin həcminin və saxlanma xərclərinin ildən-ilə artmasına baxmayaraq, Naxçıvan şəhərində aparılan işlərin maliyyələşməsində heç bir problem yaranmamışdır.

Həyata keçirilən quruculuq tədbirləri, yeni iş yerlərinin açılması bir vaxtlar iş ardınca Bakıya və digər şəhərlərə gedən yerli sakinlərin geri qayıtmasına səbəb olmuşdur. Belə ki, təkcə bu ilin 11 ayında əvvəllər muxtar respublikanı tərk etmiş 1145 ailə geri qayıtmışdır. Eyni zamanda, 2005-ci ilin ötən dövrü ərzində muxtar respublikada satılmış mənzil və ya fərdi yaşayış evlərinin 324-ü geri qayıtmış ailələr tərəfindən alınmışdır. Ötən 11 ayda muxtar respublika əhalisinin sayı 3849 nəfər artaraq 376 min 531 nəfər olmuşdur. Bütün bunlar blokada şəraitinin çətinliklərinə baxmayaraq, ümummilli liderimizin inkişaf strategiyasının, bu xəttin ölkə Prezidenti tərəfindən uğurla davam etdirilməsinin konkret bir regionda nəticələridir.

Diqqətinizə görə sağ olun.