O vaxtdan 16 il keçir. Lakin 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə ölkəmizin dilbər guşələrindən birində - Dağlıq Qarabağda baş verənləri xatırlayanda indi də adamın tükləri ürpəşir. Azərbaycan xalqının tarixinə qara hərflərlə yazılmış o dəhşətli gecədə Xocalı şəhəri yerlə-yeksan edilmiş, dinc əhaliyə vəhşicəsinə divan tutulmuşdu.

Bütün sivilizasiya normalarına zidd olan bu qanlı aksiyanı erməni silahlı dəstələri keçmiş SSRİ-nin Xankəndidə yerləşdirilmiş 366-cı motoatıcı alayının hərbi qulluqçularından və zirehli texnikasından istifadə edilməklə törətmişdilər. Həmin alayın şəxsi heyətində milliyyətcə erməni olan 40-dan çox zabit və gizir vardı.

Baş vermiş hadisənin mahiyyətinə varanda inanmaq olmur ki, özlərini insan adlandıran məxluq bu cür cinayət törədə bilərmiş... Yox və bir daha yox! 613 nəfərin, o cümlədən 106 qadının və 63 uşağın həyatına son qoymuş, 8 ailəni tamamilə məhv etmiş, 487 nəfərin şikəst olması ilə nəticələnmiş bu kütləvi qırğını törədənlər insan adı daşımağa layiq deyildir. Xocalı şəhərinin heç bir təqsiri olmayan 1275 sakini - qocalar, uşaqlar və qadınlar girov götürülmüş, bu insanlar ağlasığmaz işgəncələrə və təhqirlərə məruz qalmışdır. Girov götürülənlərdən 150 nəfərinin, o cümlədən 68 qadının və 26 uşağın taleyi hələ də məlum deyildir.

Xocalı qırğınının 15 illiyi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin ötən il qəbul etdiyi Bəyanatda Xocalı soyqırımı barədəki faciəli statistika belədir. Bu, XX əsrin ən dəhşətli cinayətlərindən biri idi.

Bəşər tarixində soyqırımı aktları əvvəllər də olmuşdur: Xatın, Liditse, Oradur hadisələri bu qəbildəndir. Lakin Xocalı soyqırımının analoqu yoxdur: erməni cəlladları alman faşistlərindən də qəddarcasına hərəkət edərək, o vaxta qədər onilliklər boyu eyni dövlətdə yan-yana yaşadıqları xalqa silah çevirdilər. Sanki möcüzə sayəsində salamat qalmış sakinlərin, jurnalistlərin, hüquq müdafiəçilərinin yazdıqları materiallar, habelə Heydər Əliyev Fondunun sifarişi ilə buraxılmış nəşrlərdəki onlarca, yüzlərcə fakt bunu təsdiq edir. Bu yazıların hər sətirində qətlə yetirilmiş insanların əzablı ölüm səhnələri təsvir edilir. Onların yeganə “təqsiri” - azərbaycanlı olmaları idi.

... Piyadaların döyüş maşınları və zirehli transportyorlar şəhər sakinlərini əzib keçirdi... Qocalara, qadınlara və uşaqlara yaxın məsafədən atəş açırdılar, əsir düşənlərin başlarının dərisini soyur, dırnaqlarını çıxarır, hətta ölülərə də əzab verir, onların gözlərini çıxarır, qulaqlarını kəsirdilər...

Bir neçə konkret fakta müraciət edək...

Xocalı sakinlərinin dediklərindən:

Sənubər Ələkbərova: Biz meşədən keçib Ağdam tərəfə qaçarkən pusquya düşdük. Mən saysız-hesabsız cəsədlər gördüm. Anamı gözümün qabağında güllələdilər, qızlarım Sevinc və Hicran yaralandı. Mənim özümə də güllə dəydi. Cavan qadınlar və uşaqlar qarın içində çırpınaraq can verirdilər...

Canan Orucov: Mənim oğlumu güllələdilər. Onun 16 yaşı vardı. İki əkiz uşağı olan 23 yaşlı qızımı və 18 yaşlı, hamilə olan o biri qızımı girov götürdülər...

Səriyyə Talıbova: Bizi erməni qəbiristanlığına gətirdilər... Şəhərimizdə sığınacaq tapmış 4 cavan mesxeti türkünün, habelə 3 azərbaycanlının bir erməni yaraqlısının qəbrinin üstündə başlarını bədənlərindən ayırdılar. Sonra uşaqlara öz valideynlərinin gözləri qabağında işgəncə verib öldürdülər. Cəsədləri buldozerlərlə kürüyüb dərəyə tökdülər. Əyinlərində milli ordunun forması olan iki azərbaycanlının gözlərini vintaçanla oydular...

Xarici mətbuat səhifələrindən sətirlər:

Fransalı jurnalist Jan-İv Yunet: Biz Xocalı faciəsinin şahidləri olduq, həlak olmuş yüzlərlə dinc sakinin - qadınların, uşaqların, qocaların, eləcə də Xocalını müdafiə edənlərin cəsədlərini gördük... Bu, dəhşətli mənzərə idi. Mən müharibələr haqqında, alman faşistlərinin qəddarlığı haqqında çox eşitmişdim. Lakin 5-6 yaşlı uşaqları, dinc əhalini qətlə yetirən ermənilər faşistləri də geridə qoymuşdular...

Rusiyanın “İzvestiya” qəzetinin müxbiri V.Belıx: Ağdama vaxtaşırı cəsədlər gətirilir. Ermənilər həlak olmuş bu insanların cəsədlərinin müqabilində qarşı tərəfdən diri adamları girov götürürlər. Gecənin qaranlığında bu insanların çıxarılmış gözlərini, kəsilmiş qulaqlarını, dərisi soyulmuş, bədəndən ayrılmış başlarını görəndə adam dəhşətə gəlir. Bir neçə cəsədi kəndirlə bir-birinə bağlayıb zirehli transportyora qoşaraq sürümüşdülər. İşgəncələrin həddi-hüdudu yoxdur...

“Sandi tayms” qəzetinin müxbiri: Erməni əsgərləri yüzlərlə azərbaycanlıya divan tutmuşlar... Ermənilər bu insanlara fasiləsiz atəş açır, sonra onları süngülərlə dəlik-deşik edir, bıçaqla doğrayırdılar. Bir oğlanın qulağı kəsilmişdi.

“Vaşinqton post”un müxbiri: Cəsədlər arasında iki uşaq və üç qadın meyiti vardı. Onlardan birinin sinəsinə yaxın məsafədən atəş açılmışdır. Ağdam hospitalına gətirilmiş 120 qaçqının çoxunda süngü yarası vardı...

Parisdə çıxan “Le Mond” qəzetinin müxbiri: Şəhərdən qaçan qadınlara və uşaqlara yaxın məsafədən avtomat silahlardan atəş açılmışdır. Üç nəfərin başının dərisi soyulmuş, barmaqları kəsilmişdir.

Londonda çıxan “Tayms” qəzetinin müxbiri yazırdı ki, onun gördüyü adamların çoxu eybəcər hala salınmış, balaca qızcığazın isə yalnız başı qalmışdır...

Rusiyanın “Memorial” hüquq müdafiəsi mərkəzi də təsdiq etmişdir ki, ermənilər hətta ölüləri də təhqir edirdilər. Bu mərkəz bir azərbaycanlının diri-diri başının dərisinin soyulması faktını qeydə almış və xocalılıların həlak olması səbəblərini müəyyən etmək üçün məhkəmə-tibbi ekspertizası aparmışdı.

Bütün bunları sadəcə oxuyanda da insanı dəhşət bürüyür...

İngiltərə teleşirkətlərindən birinin hadisə yerində olmuş jurnalisti R.Patrik demişdir: “Xocalıda törədilmiş mənfur əməllərə dünya ictimaiyyətinin nəzərində heç nə ilə haqq qazandırmaq olmaz”.

İndi isə bədnam erməni “ideoloqu”, bütün etik qanunları və Hippokrat andını pozmuş həkim və jurnalist, hər iki tərəfdən yüz minlərlə insanın taleyinin şikəst olması ilə nəticələnmiş ağılsızlıqların ilhamçısı və təşkilatçısı Zori Balayanın Xocalıda baş vermiş hadisələrə münasibəti ilə tanış olun. O, 1996-cı ildə çap etdirdiyi “Ruhumuzun canlanması” adlı kitabında Xocalıda azərbaycanlılara qarşı törədilmiş soyqırımını şövqlə təsvir edərək yazır ki, hər bir erməni bu aksiyaya görə fəxr etməlidir. Bu sözləri oxuyanda dəhşətə gəlməmək mümkün deyil...

Lakin həmin kitabın vicdan və insanlıq kimi hisslərdən uzaq olan müəllifinin açıqlamaları ilə tanış olanda bu dəhşət hissi daha da güclənir. Rusiyada yaşayan soydaşımız Cəfər Sadiq özünün “İddia müddəti sonsuzdur” adlı kitabında bədnam Balayandan sitat gətirir: “Xaçaturla mən ələ keçirilmiş evlərin birinə daxil olanda orada bizim əsgərlər 13 yaşlı türkü (yəni azərbaycanlını - red.) pəncərənin çərçivəsinə mıxlamışdılar. Sonra Xaçatur bu öldürülmüş uşağın cəsədini parçalayıb itlərə atdı. Axşam biz daha üç uşağın başına eyni oyunu gətirdik. Erməniləri sevən bir insan kimi mən öz borcumu yerinə yetirdim...”

Mənə belə gəlir ki, bu cür hərəkətləri etməyə, sonra da bu barədə ağız dolusu danışmağa, öz hərəkətini guya vətənpərvərlik borcunun yerinə yetirilməsi kimi qələmə verməyə yalnız psixi cəhətdən sağlam olmayan məxluq qadirdir. Balayana gəldikdə isə, onun xüsusi müalicəyə ehtiyacı olmasını söyləmək çətindir. İnterpol tərəfindən beynəlxalq axtarışda olan Balayanı yəqin ki, müttəhimlər kürsüsü, millətlərarası ədavəti qızışdırdığına görə, törətdiyi qətllərə və bəşəriyyət əleyhinə başqa cinayətlərə görə məsuliyyətə cəlb edilmək gözləyir.

İstər beynəlxalq, istərsə də dövlətdaxili hüquq normaları çərçivəsində insanları milli mənsubiyyət əlamətinə görə tamamilə və ya qismən məhv etmək niyyəti ilə əvvəlcədən düşünülmüş hərəkətlər edilməsi onu göstərir ki, Azərbaycanın Xocalı şəhərində baş vermiş hadisələr soyqırımıdır. Bu hadisə bəşəriyyət tərəfindən əsl soyqırımı kimi tanınmalı, yuxarıda adlarını çəkdiyimiz faciələrlə eyni səviyyədə qiymətləndirilməlidir. Planetimizin sağlam düşüncəli, sülhsevər insanları, sivilizasiyalı dövlətlər, nüfuzlu beynəlxalq təşkilatlar, dünya ictimaiyyəti bu acı həqiqəti bilməlidir. Lakin məsələ təkcə bununla bitmir - bəşəriyyətə qarşı törədilmiş bu cinayətə hüquqi qiymət verilməlidir.

Qeyd etmək lazımdır ki, Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzünün gedişində baş vermiş hadisələrdə soyqırımının bütün əlamətləri vardır. Bu əlamətlər BMT Baş Məclisinin 1948-ci il dekabrın 9-da qəbul etdiyi və təxminən yarım əsr bundan əvvəl - 1961-ci ildə qüvvəyə minmiş Konvensiyada da təsbit edilmişdir.

Xocalı faciəsi erməni millətçilərinin və onların himayədarlarının Azərbaycan xalqına qarşı iki yüz ilə yaxın müddətdə həyata keçirdiyi etnik təmizləmə və soyqırımı siyasətinin davamı, bu siyasətin daha bir qanlı səhifəsi oldu. 1990-cı illərin əvvəlində Azərbaycanın fərasətsiz, səriştəsiz rəhbərləri isə, əslində, bu qanlı aksiyaya biganə yanaşmış, onun barəsində beynəlxalq ictimaiyyəti məlumatlandırmaq üçün heç bir iş görməmişdi. Onlar, heç olmasa, Xocalı müdafiəçilərinin düşmənə qarşı mübarizədə sona qədər davam gətirməsindən, qəhrəmanlıqla vuruşaraq Vətənə sədaqət nümunəsi göstərməsindən də qeyrətə gəlməmişlər.

Yalnız ümummilli lider Heydər Əliyev Azərbaycanda rəhbərliyə qayıdandan sonra erməni millətçilərinin xalqımıza qarşı törətdiyi dəhşətli cinayətlərin miqyası, o cümlədən Xocalı soyqırımı barədə həqiqət dünya dövlətlərinə, beynəlxalq ictimaiyyətin nəzərinə çatdırıldı, bu cinayətə sərt hüquqi qiymət verilməsinin zəruri olması barədə qətiyyətli tələblər səsləndi. Bu gün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev bu xətti əzmlə davam etdirir.

Xocalı faciəsinin 16-cı ildönümü günlərində Azərbaycan xalqı soyqırımın günahsız qurbanlarının xatirəsini ehtiramla yad edərək, bir daha dünya xalqlarına və dövlətlərinə, beynəlxalq təşkilatlara ümid və inamla müraciət edərək, onları haqq-ədaləti müdafiə etməyə, Xocalı soyqırımını pisləməyə, onun təqsirkarlarını, təşkilatçılarını və icraçılarını məsuliyyətə cəlb etməyə çağırır.

Cinayət cəzasız qalmamalıdır!

######