OSTAP BENDERİN KƏLƏKLƏRİ BU GÜN BAŞ TUTMAZ
Berlin, 30 yanvar (AZƏRTAC). Ermənistanın “Mitk” analitika mərkəzinin eksperti Eduard Abramyan bu həftə “Armenia Today” nəşrinə müsahibəsində bildirmişdir ki, erməni tərəfi üçün Qarabağa dair danışıqların sərfəli formatlarından biri 3+3+1 modeli ola bilərdi: yəni Ermənistan, “Qarabağ”, Azərbaycan üstəgəl ATƏT-in Minsk qrupu və İran. Ekspert vurğulamışdır ki, İranın Ermənistan və Azərbaycanla mehriban qonşuluq münasibətləri var, şiə dövləti kimi isə mədəni-dini baxımdan Azərbaycanla ümumi cəhətləri də çoxdur. Onun sözlərinə görə, digər tərəfdən, bu ölkə “bir əsrlik Qarabağ problemini (?! - AZƏRTAC) dərindən bilir və bütün tarixi boyu həmin regionda ermənilərin azadlıqsevərliyinin dəfələrlə şahidi olmuşdur”.
Hazırda sülh danışıqlarının 2+3 formulu, yəni bir tərəfdən Ermənistan və Azərbaycan, digər tərəfdən ATƏT-in Minsk qrupunun üç həmsədr ölkəsi formulu üzrə aparıldığı nəzərə alınarsa, modeldə erməni ekspertinin təklif etdiyi iki yeni iştirakçının - hansısa “Qarabağın” və İran İslam Respublikasının görünməsi dərhal nəzərə çarpır. Belə bir fakt da diqqəti cəlb edir ki, təşəbbüsün müəllifi həmin formulun iki yeni iştirakçısından yalnız İranın danışıqlar prosesinə qoşulması səbəbini izah etməyi lazım bilmişdir. Görünür, ümid etmişdir ki, digər yeni iştirakçının - “Qarabağın” danışıqlar masası arxasında oturmasını bəlkə də sezməzlər. Sonra isə kim bilir, bir də gördün, onun danışıqlarda iştirakına adət edərlər.
İranla bağlı dəlillərə gəldikdə, prinsipcə, hər şey aydındır. Lakin “Qarabağ” nə deməkdir və onun adı birdən-birə həmin formata nə üçün salınmışdır - görünür, müəllif iki mümkün müddəanın birindən çıxış edərək, bu barədə danışmamağı üstün tutur:
a) ya danışıqlar prosesinə İran kimi nüfuzlu regional dövlətin qoşulması fonunda orada daha bir debütantın -“Qarabağın” iştirakı o qədər ikinci dərəcəli və əhəmiyyətsiz məsələdir ki, onun yeni formula qatılması barəsində danışmamaq da olar;
b) yaxud da “Qarabağın” danışıqlar prosesində iştirakı o dərəcədə şübhə doğurmur və aşkardır ki, onun birdən-birə meydana çıxması ilə bağlı əlavə və lüzumsuz şərhlərlə özünü çətinliyə salmağa və aksiom üçün sübut axtarmağa, sadəcə, ehtiyac yoxdur.
Əlbəttə, Abramyanın 3+3+1 formulunu “erməni tərəfi üçün çox sərfəli” formul kimi qiymətləndirməsi də diqqətdən kənarda qala bilməz. Səbəbi də aydındır! Heç şübhəsiz, formul Ermənistan üçün sərfəlidir. Lakin heyrət doğuran başqa şeydir. Abramyanın fikrincə, formul erməni tərəfi üçün ona görə sərfəlidir ki, danışıqlara İran qoşulur. Bəli, bəli, “Qarabağ” deyil, məhz İran! İranın qoşulması olan yerdə Qarabağ Ermənistan üçün nədir ki (xırda-xuruşdur)! Üstəlik, İranın qoşulması Azərbaycan üçün də sərfəlidir - axı, hər iki xalq şiə məzhəbinə etiqad edir!
Belə bəsit hoqqabazlıqlar bəlkə də haradasa işə yarıyır, lakin separatçı münaqişələrin həlli yollarının müzakirəsində yox. Əgər Ostap Bender adamyeyən Elloçkanı bir dəfə aldadaraq, adi çay dəmləyicisini brilyantların gizlədilməsi ehtimal olunan stulla dəyişdirə bilmişdisə, bu, heç də o demək deyil ki, Abramyan həmin fokusu böyük siyasətdə təkrar edə bilər.
Vurğulamaq istəyirəm ki, İran həqiqətən də Azərbaycanın mehriban qonşusudur, dövlətlərimiz və xalqlarımız arasında tarixən ənənəvi dostluq münasibətləri təşəkkül tapmışdır. Ermənistan-İran münasibətlərinin yüksələn xətlə inkişafı da Azərbaycanın qonşuları olan iki dövlətin öz işidir. Lakin erməni “ekspertləri”nin heç kim tərəfindən tanınmayan qeyri-legitim ərazi qurumunu danışıqlar masası arxasında oturtmaq istəklərini həyasızcasına bütöv bir dövlətlə ört-basdır etməyə çalışdıqları bir vaxtda ermənilərin cənubdakı qonşu dövlətə səmimi münasibət bəsləməsi ciddi şübhə doğurur.
Artıq Ermənistan siyasətçiləri və politoloqları başa düşməlidirlər ki, “Qarabağ” deyilən heç bir münaqişə tərəfi yoxdur və dünyanı çaşdıraraq digər ölkələrin vasitəçilik səylərinə qoşulması kimi yayındırıcı yolla onu danışıqlar prosesinə qatmaq kələyi baş tutmayacaqdır. “Qarabağ” deyilən qondarma qurum qədim yunan xüsusi təyinatlı dəstəsi, regional dövlətlər isə Troya atı deyildir ki, onun içində gizlənib gələrək, danışıqlar masası arxasında rahatca otura bilsinlər. Bu, birmənalı olaraq dövlətlərarası münaqişədir və onun tərəfləri isə münaqişəni başlayan tərəf, təcavüzkar ölkə Ermənistan və bu təcavüzün qurbanı olmuş Azərbaycandır. Ermənistan dolayı, - özü də bir qayda olaraq, bəsit, - yolların axtarılmasına nə qədər az qüvvə sərf etsə, bu həqiqəti daha tez dərk edər, tərəflər birbaşa sülh danışıqları yolu ilə finişə bəlkə də daha tez çatar və nəhayət, regionda çoxdan gözlənilən sülh bərqərar olar.
Vüqar Seyidov
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri
Berlin
Bölmənin digər xəbərləri
