Bakı, 30 oktyabr, AZƏRTAC

Oktyabrın 15-də Bakıda keçirilən Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) VII Sammiti təşkilatın inkişafında mühüm mərhələ oldu. Bakı Bəyannaməsinin qəbul edilməsi, Azərbaycanın sədrliyinin 2028-ci ilədək uzadılması və Laosun AQEM-ə 29-cu üzv dövlət kimi qoşulması təşkilatın gələcək fəaliyyəti üçün yeni perspektivlər açdı. Sammitin nəticələri fonunda AQEM-in institusional əsaslarının möhkəmləndirilməsi, transformasiya prosesinin davam etdirilməsi və müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın konkret nəticələrlə yekunlaşması xüsusi aktuallıq kəsb edir.

Hərbi elmlər doktoru, AQEM Katibliyinin hərbi-siyasi məsələlər üzrə koordinatoru Mədinə İqibayeva AZƏRTAC-a müsahibəsində Bakı Sammitinin nəticələri, AQEM-in transformasiyasının növbəti mərhələləri, üzv dövlətlər arasında əməkdaşlığın perspektivləri və bu prosesdə Azərbaycanın rolu barədə danışıb.

– AQEM-in transformasiyası hansı dəyişikliklərə səbəb olacaq və üzv dövlətlərə nə qazandıracaq?

– AQEM-in transformasiyası təşkilatın beynəlxalq hüquqi və institusional əsaslarının möhkəmləndirilməsinə, rəhbər orqanlarının və Katibliyinin fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsinə, eləcə də praktiki əməkdaşlıq mexanizmlərinin inkişafına yönəlib. Üzv dövlətlər üçün bunun praktiki əhəmiyyəti birgə fəaliyyətin daha dayanıqlı və ardıcıl xarakter alması, etimad tədbirlərinin həyata keçirilməsi mexanizmlərinin möhkəmləndirilməsi və razılaşdırılmış təşəbbüslərin reallaşdırılması imkanlarının genişləndirilməsindən ibarətdir. Bununla yanaşı, transformasiya üzv dövlətlərin hesabına AQEM-in səlahiyyətlərinin avtomatik şəkildə genişləndirilməsini nəzərdə tutmur. Bu prosesin məzmunu və növbəti mərhələləri konsensus əsasında müəyyənləşdirilir.

– AQEM fərqli maraqlara malik dövlətləri necə bir araya gətirir və fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılmasına necə nail olur?

– AQEM artıq müxtəlif siyasi sistemlərə, iqtisadi modellərə və xarici siyasi prioritetlərə malik dövlətləri birləşdirir. Onların qarşılıqlı fəaliyyətinin əsasını suveren bərabərlik, əməkdaşlığın könüllülük prinsipi və qərarların konsensus əsasında qəbul edilməsi təşkil edir. AQEM fikir ayrılıqlarının məcburi qaydada həll edilməsi mexanizmi deyil. Təşkilatın imkanları daimi dialoqun qorunması, etimad tədbirlərinin inkişaf etdirilməsi, məlumat mübadiləsinin aparılması və mövqelərin razılaşdırılmasının mümkün olduğu istiqamətlərin müəyyənləşdirilməsindən ibarətdir. Konsensus qərarların qəbulunu ləngidə bilsə də, bütün üzv dövlətlərin maraqlarının nəzərə alınmasına və təşkilatın inklüziv xarakterinin qorunmasına imkan verir.

– AQEM çərçivəsində iqtisadi əməkdaşlığın hansı istiqamətləri daha perspektivlidir?

– Əsas potensial nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi, ticarət prosedurlarının sadələşdirilməsi, ticarətin rəqəmsallaşdırılması, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı, investisiya əməkdaşlığı və texnologiya mübadiləsi ilə bağlıdır. AQEM bu istiqamətlərin inkişafına Biznes Şurası, Maliyyə Sammiti, ixtisaslaşmış görüşlər və iqtisadi sahədə etimad tədbirlərinin həyata keçirilməsinə həsr olunan tədbirlər vasitəsilə töhfə verə bilər. Əməkdaşlığın praktiki nəticələri birgə tövsiyələrin hazırlanması, müəssisələr və maliyyə institutları arasında birbaşa əlaqələrin qurulması, təcrübə mübadiləsi və konkret layihə təkliflərinin hazırlanması ola bilər.

– Orta Dəhlizin inkişafında AQEM və Azərbaycan hansı rolu oynaya bilər?

– Orta Dəhlizin inkişafı Asiya ilə Avropa arasında nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi, yükdaşımalar üçün marşrutların şaxələndirilməsi və logistika infrastrukturunun inkişafı üçün yeni imkanlar yaradır. AQEM üçün bu mövzu ilk növbədə üzv dövlətlərin nəqliyyat qurumları, limanları və logistika şirkətləri arasında qarşılıqlı əlaqələrin qurulması üçün əhəmiyyətlidir. AQEM-in təhlükəsiz və səmərəli nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı üzrə etimad tədbirlərinin koordinatoru olan Azərbaycan təcrübə mübadiləsinə, nəqliyyat prosedurlarının rəqəmsallaşdırılmasına, limanlar arasında əməkdaşlığın qurulmasına və texniki maneələrin müzakirəsinə töhfə verə bilər. Bu istiqamətdə görülən işlərə nümunə olaraq cari ilin sentyabrında Bakıda AQEM-ə üzv dövlətlərin liman rəhbərlərinin Konfransının keçirilməsini göstərmək olar.

– AQEM-ə üzv dövlətlər rəqəmsal və texnoloji əməkdaşlığın hansı sahələrində konkret nəticələr əldə edə bilər?

– AQEM dövlət xidmətlərinin rəqəmsallaşdırılması, rəqəmsal ticarət, informasiya təhlükəsizliyi, süni intellekt və mütəxəssis hazırlığı sahələrində əməkdaşlığa dəstək verə bilər. Ən praktik istiqamətlər arasında ticarət və gömrük prosedurlarının rəqəmsallaşdırılması sahəsində təcrübə mübadiləsi, birgə təlim proqramlarının təşkili və elmi-tədqiqat müəssisələri arasında əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi xüsusi yer tutur. Bu təşəbbüslərin həyata keçirilməsi etimad tədbirləri çərçivəsində təşkil olunan tədbirlər, müvafiq dövlət qurumları və AQEM-in aparıcı universitetlərinin Tərəfdaşlıq Şəbəkəsi vasitəsilə mümkündür. Bununla yanaşı, birgə texnoloji layihələrin başlanması, məlumat mübadiləsi və maliyyələşdirmə məsələləri maraqlı tərəflər arasında ayrıca razılaşmalar tələb edir.

– AQEM su ehtiyatları, iqlim və təbii fəlakətlərin qarşısının alınması sahələrində əməkdaşlığa necə töhfə verə bilər?

– AQEM bu məsələlər üzrə əməkdaşlığı ekoloji istiqamət və etimad tədbirlərinin həyata keçirilməsi üçün mövcud mexanizmlər çərçivəsində inkişaf etdirə bilər. Praktiki əməkdaşlıq istiqamətlərinə hidrometeoroloji məlumatların, su ehtiyatlarının idarə olunması təcrübəsinin, təbii fəlakətlər barədə erkən xəbərdarlıq sistemlərinin və iqlim dəyişmələrinə uyğunlaşma üsullarının mübadiləsi daxildir. Bu məqsədlə müvafiq qurumların görüşləri, birgə seminarlar, tövsiyələrin hazırlanması və maraqlı dövlətlərin könüllü iştirakı ilə layihələrin həyata keçirilməsi mümkündür. Bununla belə, AQEM-in transsərhəd su ehtiyatlarının bölüşdürülməsi ilə bağlı səlahiyyətləri yoxdur. Belə məsələlər müvafiq dövlətlər tərəfindən qüvvədə olan beynəlxalq razılaşmalar çərçivəsində birbaşa həll edilməlidir.

– AQEM universitetlər, gənclər, elmi-tədqiqat mərkəzləri və digər ictimai institutlar arasında əməkdaşlığı necə inkişaf etdirir?

– Universitetlər və elmi-tədqiqat mərkəzləri arasında əməkdaşlıq davamlı peşəkar əlaqələrin qurulmasına, bilik mübadiləsinə və qarşılıqlı maraq doğuran məsələlər üzrə birgə tədqiqatların aparılmasına şərait yaradır. Bu məqsədlə AQEM çərçivəsində artıq Aparıcı Universitetlərin Tərəfdaşlıq Şəbəkəsi, Analitik Mərkəzlər Forumu və Gənclər Şurası fəaliyyət göstərir. Perspektivli təşəbbüslərə birgə təhsil proqramları, akademik mübadilə, tədqiqat layihələri və qısamüddətli ixtisasartırma kursları daxildir. Bu strukturlar AQEM çərçivəsində əməkdaşlığın dövlətlərarası siyasi dialoqdan kənara çıxaraq daha geniş sahələri əhatə etməsinə imkan verir. Qadınlar Şurası qadınların imkanlarının genişləndirilməsi məsələlərində dövlət qurumları arasında qarşılıqlı fəaliyyəti və milli təcrübə mübadiləsini təşviq edir. Biznes Şurası sahibkarlar arasında əlaqələrin qurulması üçün platforma rolunu oynayır, Aparıcı Universitetlərin Tərəfdaşlıq Şəbəkəsi isə akademik və elmi-tədqiqat əməkdaşlığını inkişaf etdirir.

Praktiki nəticələr əldə etmək üçün yaxşı olardı ki, birgə təşəbbüslər üzrə konkret prioritetlər, məsul icraçılar, icra müddətləri və gözlənilən nəticələr müəyyənləşdirilsin. Tövsiyələrin icrasının müntəzəm qiymətləndirilməsi və AQEM-in məsləhətçi orqanları arasında əlaqələndirmənin təmin edilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu sahədə praktiki nümunələrdən biri AQEM-in Aparıcı Universitetlərinin Tərəfdaşlıq Şəbəkəsi çərçivəsində ADA Universitetinin cari il sentyabrın 29-dan oktyabrın 3-dək Bakıda keçirdiyi rəqəmsallaşma və tədqiqat potensialının inkişafı proqramı olub. Qadınlar Şurasının ilk iclası isə cari il aprelin 14-də Bakıda keçirilib. Həmin iclasda Şuranın gələcək fəaliyyəti ilə bağlı tövsiyələr qəbul edilib.

^{Müxbir – Lalə Minasazova}