Prezidentin dilə həssas yanaşması milli düşüncənin qorunmasına xidmət edir
Bakı, 8 yanvar, AZƏRTAC
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2026-cı il yanvarın 5-də jurnalistlərə verdiyi müsahibədə dil məsələsinə xüsusi önəm verməsi heç də təsadüfi deyil. Dövlət başçısı hər zaman ana dilimizin ən böyük təəssübkeşi kimi çıxış edib. Prezident müsahibəsində dillə bağlı bir neçə mühüm aspektə toxunub.
Bu aspektlərdən birincisi, Azərbaycan dilinin saflığının qorunmasıdır. Dövlət başçısı dilimizdə yersiz alınma sözlərin işlədilməsinin əleyhinə olduğunu bildirib. İkincisi, cəmiyyətimizdə mükəmməl Azərbaycan dilində danışmaq bacarığının formalaşdırılmasıdır. Üçüncüsü, xaricdə yaşayan azərbaycanlılar və əcnəbilər üçün ana dilində onlayn platformaların və məktəblərin yaradılmasının labüdlüyüdür. Dördüncüsü, Azərbaycan dilinin məişət səviyyəsində geniş şəkildə işlədilməsi məsələsidir. Prezident vurğulayıb ki, ədəbi dildə danışmaq zəruridir. Beşinci mühüm məqam isə yad dillərin milli psixologiyaya təsiri ilə bağlıdır. Həqiqətən də, yad dil elementləri milli dilə daxil olduqca bu proses son nəticədə təhlükəli sonluğa gətirib çıxarır, milli düşüncəni zədələyir. Prezident Azərbaycan dilinin normalarının jurnalistlər və aparıcılar tərəfindən pozulmasını xüsusi qeyd edərək ziyalıları, şair və yazıçıları bu məsələdə daha həssas olmağa çağırıb.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a müsahibəsində AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, Türk Dil Qurumunun müxbir üzvü Baba Məhərrəmli səsləndirib.
Alimin sözlərinə görə, Azərbaycan xalqının genetik yaddaşını, milli stereotiplərini və etnik psixologiyasını yaşadan ana dilimizi qorumaq hər bir vətəndaşın, hər bir ziyalının mənəvi borcudur. Bu gün televiziya ekranlarında, mətbuatda, reklamlarda, afişalarda və ictimai iaşə obyektlərinin adlarında ədəbi dil normalarının pozulması yolverilməzdir. Televiziya aparıcılarının nitqinə nəzarət gücləndirilməlidir.
Bəzən televiziya verilişlərinin aparıcıları qardaş Türkiyə türkcəsinin orfoepiya normalarına uyğun tələffüzə yol verirlər (məsələn, filan əvəzinə falan, digər əvəzinə diyər). Hətta türk dilinin qrammatik formaları süni şəkildə Azərbaycan dilinə gətirilir (gəlib də, gedib də, gəldiyimdə və s.). Halbuki Türkiyə türkcəsi ilə Azərbaycan dilinin ortaq tarixi olsa da, hər iki dil müstəqil ədəbi dillər kimi formalaşıb və birinin elementlərini süni şəkildə digərinə köçürməyə ehtiyac yoxdur.
B.Məhərrəmli qeyd edib ki, Azərbaycan ədəbi dilinin saflığı problemi hələ yüz il əvvəl ziyalılarımızı düşündürürdü. Vaxtilə televiziya məkanında formalaşmış peşəkar diktor məktəbi bu sahədə etalon rolunu oynayırdı. Təəssüf ki, bu gün bəzi özəl kanallarda qeyri-peşəkar aparıcılar ədəbi dil normalarını pozur, süni dil elementləri yaradırlar. Halbuki televiziya və radio dili cəmiyyət üçün nümunə olmalıdır.
Alim son illər bədii tərcümələrdə və film dublyajlarında da dilimizin leksik-semantik sisteminə zidd ifadələrin artdığını bildirib. Onun fikrincə, müxtəlif dövlət qurumlarında dilçi kadrların fəaliyyətinə böyük ehtiyac var və dövlət dilinin düzgün tətbiqinə nəzarət gücləndirilməlidir.
Dilçi-alim Bakı şəhərində obyekt adlandırılmasında və reklam mətnlərində yol verilən nöqsanlara da diqqət çəkib. “Beauty salon”, “baby shop”, “palas” kimi adların işlədilməsi ana dilimizə hörmətsizlikdir. Sahibkarlar obyektlərinə milli adlar verməlidirlər. Sosial şəbəkələrdə də yersiz rus və Avropa sözlərindən istifadə dilə mənfi təsir göstərir.
O xatırladıb ki, 2002-ci il 30 sentyabr tarixində qəbul olunmuş “Dövlət dili haqqında” Qanuna əsasən, dövlət dilinin normalarının pozulmasına görə fiziki, hüquqi və vəzifəli şəxslər məsuliyyət daşıyırlar. 2026-cı ildən televiziya kanallarında ədəbi dil normalarının pozulmasına görə cərimələrin tətbiqi isə dilin qorunması baxımından mühüm addımdır.
B.Məhərrəmli vurğulayıb ki, müstəqillik dövründə ana dilinin qorunması ilə bağlı mühüm sərəncam və fərmanlar imzalanıb. Qloballaşma və internet dövründə ana dilimizə yönələn təhlükələrin qarşısını almaq üçün davamlı tədbirlər görülməlidir.
Onun sözlərinə görə, ədəbi dil ana dilinin inkişafının ən yüksək mərhələsidir və düzgün danışmaq üçün bədii mütaliə gücləndirilməlidir. Gənclər arasında klassik ədəbiyyatın təbliği, tərcümə mədəniyyətinin yüksəldilməsi vacibdir. Televiziya və radio kanallarında ana dili ilə bağlı xüsusi verilişlər hazırlanmalıdır.
Müsahibimiz folklorun gənc nəslə aşılanmasının əhəmiyyətini də qeyd edib: “Folklor canlı xalq dilini yaşadır və milli kimliyin qorunmasında mühüm rol oynayır”. O vurğulayıb ki, dilə dəb kimi yanaşmaq yolverilməzdir və ana dilinə sevgi hər bir vətəndaşın daxili vətənpərvərlik borcudur.
Bölmənin digər xəbərləri
