Bakı, 20 iyun, AZƏRTAC

Pivə istehsalı sahəsində beynəlxalq ekspert-dequstator, dünyanın müxtəlif ölkələrində keçirilən pivə müsabiqələrinin hakimi Rafael Ağayev AZƏRTAC-a müsahibəsində seçdiyi peşə, Azərbaycanda pivə mədəniyyətinin inkişaf perspektivləri, Bakı ilə bağlı xatirələri və üzərində çalışdığı kitab haqqında danışıb.

– Siz beynəlxalq ekspert-dequstator və bir çox peşəkar müsabiqələrdə hakimsiniz. Sizcə, pivə sahəsində əsl eksperti adi istehlakçıdan fərqləndirən nədir?

– İlk növbədə sağlamlığınız yaxşı olmalıdır, çünki müsabiqələr bəzən gecə saatlarınadək davam edir və daim formada qalmaq lazımdır. Əlbəttə, bu, zarafatdır. Amma ciddi desəm, ən vacib məqam şəxsi üstünlükləri kənara qoymağı bacarmaqdır. Ekspert məhsulu obyektiv qiymətləndirməlidir.

Necə ki, həkim xəstənin görünüşünə deyil, sağlamlıq vəziyyətinə diqqət yetirir, burada da vəziyyət eynidir. Müsabiqələrdə çoxlu pivə kateqoriyaları olur və onların hər biri rəng, sıxlıq, acılıq səviyyəsi, ətir və digər xüsusiyyətlər baxımından ətraflı təsvir edilir. Bəzən pivə çox dadlı olur, lakin təqdim olunduğu kateqoriyanın tələblərinə uyğun gəlmir. Belə hallarda ona yüksək qiymət vermək mümkün olmur.

Çexiyada keçirilən yarışlardan birində maraqlı hadisə baş vermişdi. Hakimlərdən biri dedi: “Nə qədər ləzzətli pivədir, mən ona maksimal qiymət verirəm”. Mən isə aşağı qiymət verdim. O təəccüblənib səbəbini soruşdu. Cavab verdim ki, pivə həqiqətən dadlıdır, amma göstərilən kateqoriyaya uyğun gəlmir. Peşəkar yanaşma məhz bundan ibarətdir.

Bundan əlavə, ekspert daim məşq etməlidir. Bu, idmandakı kimidir: məşqləri dayandırsanız, bacarıqlarınız tədricən zəifləyər. Dad və ətirdəki incə nüansları ayırd etmək qabiliyyətini davamlı şəkildə inkişaf etdirmək lazımdır.

– Siz Bakıda anadan olmusunuz və bu gün yenidən Azərbaycana səfər edirsiniz. Uşaqlığınızın şəhəri ilə bağlı ən yadda qalan xatirələr hansılardır?

– Ən maraqlısı odur ki, bir çox xatirələr tamamilə gözlənilmədən yada düşür. Elə bilirsən ki, onları çoxdan unutmusan.

Məsələn, Qubada olarkən restoranda süfrəmizə isti çörək gətirdilər. Birdən xatırladım ki, uşaqlığımda Bakı küçələrində insanlar isti çörək sataraq “Təndir, təndir!” deyə səslənirdilər. Köhnə hamamlardan birini ziyarət edərkən isə sanki uşaqlığıma qayıtdım və atamın məni qardaşımla birlikdə evimizin yaxınlığındakı ictimai hamama apardığını xatırladım. O vaxtlar hər mənzildə duş kabinası olmurdu.

Sevdiyin 160 nömrəli məktəbin yanından keçirsən və birdən dostlarını, birlikdə etdiyiniz bütün zarafatları xatırlayırsan. Yaxınlıqda isə Xaqani küçəsində yerləşən yaşadığım ev... Və mən yenidən qayğısız gəncliyimə qayıdıram.

Bəzən sadəcə bir yeməyin dadına baxmaq kifayətdir. Tanış dad və ya qoxu səni zaman maşını kimi keçmişə aparır.

– Fəaliyyətiniz ərzində müxtəlif ölkələrin pivəbişirmə ənənələri ilə tanış olmaq imkanınız olub. Azərbaycanda kraft pivəbişirmə və qastronomik turizm mədəniyyətinin inkişafı üçün potensial görürsünüzmü?

– Şübhəsiz ki, böyük potensial var. Azərbaycan dünyəvi dövlətdir və burada pivə həvəskarları az deyil. Lakin bu sahənin inkişafı zaman, investisiya və uzunmüddətli yanaşma tələb edir.

Bu, bir növ uşaq böyütməyə bənzəyir: səy, bilik və resurs sərf edirsən, nəticəni isə illər sonra görürsən. Burada da eyni vəziyyətdir. İstehlak mədəniyyəti formalaşdırılmalı, insanlar müxtəlif içki növləri ilə tanış edilməlidir.

Qastronomik turizmə gəldikdə isə, hesab edirəm ki, bu istiqamətdə inkişaf üçün çox böyük imkanlar mövcuddur. Sadəcə, proses düzgün təşkil edilməlidir.

Mən hətta Azərbaycanda pivə mədəniyyəti üzrə kurslar yaratmağa çalışmışdım. İdeyalar və imkanlar var idi, lakin layihəni həyata keçirmək mümkün olmadı.

Düşünürəm ki, böyük şirkətlər belə təşəbbüslərə investisiya qoya bilərlər. Bu, əslində gələcəyə qoyulan sərmayədir. Təhsilyönümlü tədbirlərin, müsabiqələrin və festivalların keçirilməsi vacibdir. Mən də bu sahədəki təcrübəmi məmnuniyyətlə bölüşərəm.

Bu yaxınlarda “Pivə biliciləri” adlı müsabiqə təşkil etdik. İştirakçılar pivə ilə bağlı sualları cavablandırır, müxtəlif sınaqlardan keçir, pivənin qida məhsulları ilə uyğunlaşdırılmasını, üslubların müəyyən edilməsini və hətta pivədəki qüsurların aşkarlanmasını öyrənirdilər. Qalib isə Danimarkaya səyahət qazandı.

Belə layihələr insanların yeni biliklər əldə etməsinə və istehlak mədəniyyətinin formalaşmasına real töhfə verir.

– Hazırda kitab üzərində işləyirsiniz. Bu barədə daha ətraflı danışa bilərsinizmi?

– Həyatım dəyişib – artıq təqaüddəyəm. Amma yenə də həmin Rafael olaraq qalmışam. Bütün sevgimi, topladığım təcrübəni və biliklərimi bu kitabda əks etdirməyə çalışmışam.

Kitab “Sehrli dünyaya pəncərə” adlanır. Oxucular üçün 30 ildən artıq yaşadığım dünyaya bir qapı açmağa çalışmışam. Bu, nə ensiklopediya, nə də məlumat kitabıdır.

Bu, pivəyə, peşəmə və şəhərimə olan sevginin kitabıdır. Burada həyatdakı kimi hər şey bir-birinə qarışıb. Mən Bakıda ilk dəfə pivənin dadına baxmağımdan, peşəkar yolumdan və yeni növlərin yaradılmasından bəhs edirəm. Kitabın böyük bir fəsli Azərbaycanda pivəbişirmə tarixinə həsr olunub.

Kitab üzərində işləyərkən müxtəlif ölkələrdən mənə göndərilən arxiv materiallarını araşdırırdım. Bu tədqiqatlar nəticəsində məlum oldu ki, müasir Azərbaycanın ərazisində ilk pivə zavodu əvvəllər hesab olunduğu yerdə yaranmayıb.

Uzun illər düşünülürdü ki, ilk pivə Zığ qəsəbəsindəki zavodda istehsal olunub. Lakin məlum olub ki, alman köçkünləri hələ XIX əsrdə Gəncə yaxınlığındakı Helenendorf yaşayış məntəqəsində pivə zavodu quraraq pivə istehsalı ilə məşğul olublar.

Hazırkı səfərim zamanı həmin yerləri öz gözlərimlə görmək üçün xüsusi olaraq ora getməyi xahiş etdim. Köhnə kilsəni ziyarət etdim, tarixi məkanları gördüm. Ola bilsin ki, bu səfər kitabın yeni materiallar və fotoşəkillərlə zənginləşməsinə səbəb olacaq.

Kitabın ayrı-ayrı fəsilləri qastronomiyaya həsr olunub. Bir çox insan şərab və pendirin uyğunlaşdırılması haqqında məlumatlıdır, lakin pivə ilə pendirin uyğunluğu barədə daha az danışılır. Halbuki onlar mükəmməl qastronomik duet yaradır.

Kitabda müxtəlif pivə növlərinin hansı yeməklər və pendirlərlə daha yaxşı uyğunlaşdığı barədə ətraflı məlumat vermişəm. Ümid edirəm ki, nəşr üzərində işi sentyabr ayına qədər tamamlayacağam. Əlbəttə, kitabın Azərbaycan dilində nəşr olunmasını və ya tərcümə edilməsini görmək məni çox sevindirər.

– Azərbaycana hazırkı səfərinizdən hansı təəssüratlar sizin üçün daha yaddaqalan oldu?

– Məni ən çox Gəncə valeh etdi. Dünyada özümü evimdəki kimi hiss etdiyim bir neçə şəhər var. Bakıdan başqa bunlar Roma və Vilnüsdür. İndi isə Gəncə də həmin siyahıya əlavə olunub.

Orada son dərəcə xoş bir daxili rahatlıq hiss etdim. Sanki şəhərlə aramda xüsusi bir bağ var. Diri Baba məqbərəsini ziyarət etmək də məndə çox güclü təəssürat yaratdı. Bu məkanın özünəməxsus enerjisi var. Belə hissləri sözlə ifadə etmək çətindir.

Müasir Azərbaycan haqqında danışsaq, mən tamamilə fərqli bir ölkə görürəm. Əla yollar, müasir infrastruktur yaradılıb, qədim milli mətbəx nümunələri yenidən populyarlaşdırılır və yaşadılır.

Bu gün Azərbaycan səyahətçilər üçün əsl qastronomik cənnətdir. Bu barədə beynəlxalq auditoriyaya daha çox danışmaq lazımdır. Burada görməli, kəşf etməli və dünyanın hər yerindən gələn qonaqlara təqdim etməli çox şey var.

_{Müxbir – Pərvanə Qafarova}