İstanbul, 23 sentyabr, Günel Karatepe, AZƏRTAC

Bəzi insanlar bu dünyaya iz qoymaq üçün gəlir. Buna nail olmaq imkanı hər kəsə nəsib olmasa da aramızdan seçilənlər olur. Belə insanlardan biri də Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, Əməkdar rəssam Rəhim Məmmədovdur. Bir misal var, deyirlər “qısa ömrünə bu qədər işi sığdırdı”, Rəhim Məmmədov isə bunun tam əksinə, təxminən bir əsrlik ömrünə çox şeyi sığdıra bilib. Milli mədəniyyətimizi özündə əks etdirən özünəməxsus əsərlərin müəllifi olan rəssam demək olar ki, həyatını sənətə həsr edib.

AZƏRTAC-a müsahibə verən Rəhim Məmmədov ilk rəsmlərini hələ uşaq yaşlarından çəkməyə başladığını deyib.

Ötən əsrin əvvəlində, 1927-ci il noyabrın 2-də Bakıda dünyaya göz açan sənətkar rəssam üçün fırçanın əvəzolunmaz olduğunu deyib: “Yəqin ki, rəssamlıq mənim qanımda var. Hələ kiçik yaşlarımdan yerə uzanıb tapdığım hər kağız parçasında rəngli qələmlərlə cızma-qaralar etdiyimi xatırlayıram. Məktəb illərimdə də rəsmə marağım çox böyük idi. Sənət yolunda ilk addımlarımı isə Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbində atdım. Sonradan təhsilimi Moskva və Sankt-Peterburqda Rəssamlıq akademiyalarında davam etdirdim. Sankt-Peterburq Rəssamlıq Akademiyasında divar rəsmi ixtisası var idi və mən oranı seçdim, sonradan bu ixtisasa çox bağlandım. Bakıda Musiqili Komediya Teatrı üçün mozaika texnikası ilə çəkdiyim diplom işimə görə universitet tələbələrinin sərgisində xüsusi mükafatına layiq görüldüm. Təhsil həyatım çox uğurlu keçdi və 1958-ci ildə Bakıya qayıtdım. Sonra tanınmış rəssamı Mikayıl Abdullayevin tövsiyəsi ilə İncəsənət İnstitutunda (indiki Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti ) işə başladım. Orada otuz ilə yaxın işlədim, kafedra müdiri, dosent oldum”.

Vətənə qayıtdıqdan sonra fasiləsiz yaradıcılıq həyatına atılan rəssamın ilk professional divar mozaika işi Bakının məşhur “Ceyran” kafesinin girişinin üzərində yer alıb. “Sonrada o kafeni sökdülər”, -deyə rəssam heyfsilənərək köks ötürür.

Rəhim Məmmədovun Xalq rəssamı Tofiq Ağababayevlə birlikdə Bakı Dövlət Sirkinin böyük divarı üçün hazırladığı “Azərbaycan sirki” mozaik lövhəsi onun yaradıcılığının bənzərsiz işlərindəndir. Xalça-kilim motivləri əsasında stilizə edilərək hazırlanan bu əsər Azərbaycan SSR Nazirlər Şurası tərəfindən ilin Milli rəsm sərgi-müsabiqəsi çərçivəsində xüsusi mükafata layiq görülüb.

Onun sözlərinə görə, keçmiş Sovet İttifaqı və İranın ortaq layihəsi olan “Araz” su bəndində yer alan, mozaik və metal qarışığı texnikası ilə hazırlanan əsəri digərlərindən fərqlənib. “Bu iş mənim yaradıcılığımın əsas məqamlarından oldu. Sonra Bakıda “Neftçi” futbol komandasının bazasında lövhə üzərinə də mozaika çəkdim. Bu isə sənətimin yeni səhifəsi oldu. Qabarıq səth üzərində işlənən əsər işıq-kölgə oyunlarından yaranan kompozisiya ilə tamamilə yeni üslub yaratdı. Ümumiyyətlə böyük həcmli işlər kollektiv əməyi tələb edir. Mən isə əsasən Tofiq Ağababayevlə işləmişəm”, -deyə Rəhim Məmmədov bildirib.

Bütün əsərlərinin onun üçün əziz olduğunu vurğulayan rəssam deyib: “Hər birinin öz yeri var. Lakin bəzilərinin hekayəsi qəlbimin dərinliyində yer alıb. Bunlardan biri də Xalq rəssamı Səttar Bəhlulzadənin portretidir. O, həqiqətən də böyük sənətkar idi. Mən bu əsərdə Səttarın iş başında siqaret yandırarkən xəyallara daldığı anı, onun hisslərini əks etdirmişəm”.

İllərin yorğunluğu rəssamla söhbətimizə mane olur və o dərin düşüncələrə dalır. Biz isə daha onu yormayıb söhbətimizi qızı, rəssam Günəş Abbas ilə davam etdiririk.

Atasının yüz ilə yaxın ömründə bir çox xoş və acılı hadisələrdən keçdiyini deyən Günəş xanım bütün bunlara baxmayaraq Rəhim Məmmədov üçün həyatın ən böyük zərbəsinin həyat yoldaşını itirməsi olduğunu bildirib: “Atam olduqca ailəcanlı və mehriban insandır. Anam Süphiyyəxanımı çox sevirdi. Onun itkisi atama çox ağır gəldi. O, hər zaman yaşamaq eşqini sənəti ilə həyat yoldaşının qayğısından aldığını deyirdi. Hər gün saat altıda evdə olardı. O, vaxtını bizimlə, ailəsi ilə keçirməyi çox sevirdi. Biz uşaqlıqdan rəsm, sənət aşiqi idik və təhsilimizi də sevərək aldıq. Təbii ki, burada ailədən gələn məsuliyyət hissi də çox böyük rol oynayır. Ailədə üç uşağıq, mən və iki qardaşım. Bizim üçün hər zaman bir Rəhim Məmmədov idealı var. Elə bunun nəticəsidir ki, hər üçümüz də rəssamlığı seçdik. Təkcə biz yox, doğmalarımızdan atamın sənətini sevərək rəssamlığa gedən çox oldu”.

Rəhim Məmmədov yaradıcılığı haqqında danışan Günəş xanım bildirib ki, 1963-cü ildə Sumqayıt şəhərinin baş rəssamı seçilən sənətkar sonralar Bakı şəhər Baş Memarlıq İdarəsində komissiya üzvi, Rəssamlar İttifaqında isə İdarə Heyətinin üzvü kimi fəaliyyət göstərib: “Sonrada tale onu Türkiyəyə gətirdi. 1995-ci ildə Türkiyənin ən nüfuzlu ali təhsil ocaqlarından olan Kayserinin Erciyes Universitetində İncəsənət fakültəsini yaratması üçün Rəhim müəllimi Türkiyəyə dəvət etdilər. O, burada türk rəssam Oğuz Gülərlə birlikdə rəssamlıq bölməsini qurdu və özü də uzun illər də o fakültədə dərs dedi. Sonradan oranın fəxri müəllimi oldu və öz istəyi ilə universitetdən ayrıldı. Ümumiyyətlə atam Türkiyədə çox sevildi və çox hörmət gördü, heç qəriblik də hiss etmədi. Darıxan kimi isə Bakıya gedirdi...”.

Müsahibəmizin Qarabağ Zəfərinin ildönümü ərəfəsində olduğunu xatırladan həmsöhbətimiz bu Qələbənin hər bir azərbaycanlını qürurlandırdığı kimi, Rəhim Məmmədovu da dərindən sevindirdiyini deyir: “Şuşanın atamın yaradıcılığımda xüsusi yeri var. Bibim 1960-cı illərdə Şuşada həkim işləyirdi. Atam isə tez-tez bacısına baş çəkməyə gedərdi. Şuşanın mənzərələri onu valeh etmişdi və bu şəhərlə bağlı çoxlu etüdləri var. Hazırda o işlərdən əlimizdə iki rəsm qalıb, “Cıdır düzü” və başqa bir mənzərə rəsmi. Digərləri isə Şuşada qaldı, bu əsərlərin taleyindən isə xəbərimiz yoxdur”.

Rəssamın əsərləri 1958-ci ildən başlayaraq dünyanın fərqli bölgələrində çoxsaylı sərgilərdə nümayiş etdirilib. Bu sərgilərdə onun heykəl, mozaika işləri ilə yanaşı, yağlı boya ilə çəkilən “Bakılı qız”, “Təcrübə”, “Anamın portreti” kimi bir çox olduqca diqqət çəkən rəsmləri də yer alıb. Rəssam Türkiyədə “Saküder” Beynəlxalq Sənət və Sənətkarlar Birliyi Dərnəyi tərəfindən “2022-ci il sənət” mükafatına layiq görüb. Onun əsərləri Türkiyə ilə yanaşı dünyanın müxtəlif ölkələrinin muzey və kolleksiyalarında yer alır.

Qeyd edək ki, 97-ci doğum gününü qeyd etməyə hazırlaşan rəssam uzun illərdən sonra ilk müsahibəsini məhz AZƏRTAC-a verib.